Działka w R. po uwłaszczeniu. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na uchylenie części postanowienia

Postanowieniem z 2 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w Wieliczce w sprawie

z wniosku M.G. i J.G. o zniesienie współwłasności nieruchomości stanowiącej

działkę nr […] oraz w sprawie z wniosku uczestnika M.J. o uwłaszczenie tej

III CZ 217/25

2

nieruchomości stwierdził, że M.J. nabyła z dniem 4 listopada 1971 r. w trybie

uwłaszczenia działkę nr […] o powierzchni 0,6073 ha położoną w R. dla której Sąd

Rejonowy w Wieliczce prowadzi księgę wieczystą KR […] (punkt I), oddalił wniosek

o zniesienie współwłasności nieruchomości objętej postępowaniem ( punkt II) oraz

stwierdził, że każda ze stron ponosi koszty postępowania związane ze swoim

udziałem w sprawie (punkt III).

Sąd Rejonowy dokonując oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego stwierdził, że M.J. spełniła wynikające z art. 1 ustawy z dnia

26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr

27, poz. 250, ze zm. – dalej: „ ustawa z 26 października 1971 r.”) przesłanki

nabycia własności nieruchomości objętej sporem. Wobec uwzględnienia wniosku

M.J. o uwłaszczenie oddalił natomiast wniosek o zniesienie współwłasności

nieruchomości, skoro wyłącznym jej właścicielem była od 4 listopada 1971 r. M.J., a

jej spadkobiercy nie zgłosili żądania dotyczącego zniesienia współwłasności.

Postanowieniem z 15 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie - orzekając

na skutek apelacji wnioskodawców J.G. i M.G. – zmienił zaskarżone postanowienie

w ten sposób, że oznaczył je jako częściowe, w punkcie I. oddalił wniosek o

uwłaszczenie oraz uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie II dotyczącym

oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności i w tym zakresie przekazał sprawę

Sądowi Rejonowemu w Wieliczce do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania, a punktowi III. nadał brzmienie, że w zakresie wniosku o

uwłaszczenie stwierdzić, iż wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty związane ze

swoim udziałem w sprawie (pkt 1); stwierdził ponadto, że wnioskodawcy i

uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu

odwoławczym w zakresie wniosku o uwłaszczenie (pkt 2).

U podstaw uwzględnienia apelacji wnioskodawców i oddalenia wniosku

o uwłaszczenie nieruchomości objętej wnioskiem o zniesienie współwłasności legło

stwierdzenie, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie

daje podstaw do przyjęcia, że M.J. spełniła przesłanki uzasadniające przyjęcie, że

nabyła w trybie uwłaszczenia działkę nr […] na podstawie ustawy z dnia 26

października 1971 r.

III CZ 217/25

3

W konsekwencji Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone orzeczenie w części

dotyczącej oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności i przekazał sprawę

w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania uznając, że Sąd ten w tym zakresie nie

rozpoznał istoty sprawy ( art. 386 § 4 k.p.c.).

Wskazał, że Sąd Rejonowy wadliwie przyjął, że w stosunku do

nieruchomości objętej sporem nie został skutecznie złożony wniosek o zniesienie

jej współwłasności. Wynika to po pierwsze z faktu, który Sąd pierwszej instancji

przeoczył, że wnioskodawcy M. i J. małżonkowie G. nabyli udziały w działce nr […]

na podstawie umowy sprzedaży, co oznacza, że może do nich znaleźć

zastosowanie rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy z dnia 8

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz.

341 – dalej: „u.k.w.h.”). Po wtóre, nie podzielenie stanowiska Sądu Rejonowego

odnośnie do istnienia przesłanek nabycia własności nieruchomości w drodze

uwłaszczenia przez M.J. oznacza, że pozostaje ona we współwłasności, a w

zakresie udziałów po T.J. i J.J. powinna podlegać działowi spadku. Konieczne jest

zatem przeprowadzenie postępowania w tym przedmiocie, czego Sąd pierwszej

instancji zaniechał.

Postanowienie to zaskarżył zażaleniem uczestnik T.J., w części dotyczącej

uchylenia punktu drugiego postanowienia Sądu Rejonowego w Wieliczce

(dotyczącego oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości) i w

tym zakresie przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,

wnosząc o jego uchylenie.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. oraz art.

177 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 5191 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez bezzasadne

i przedwczesne uchylenie postanowienia z 2 marca 2012 r. w zakresie jego pkt.

II mimo, że od rozstrzygnięcia w przedmiocie uwłaszczenia przysługuje stronom

środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej.

Wnioskodawcy J.G. i M.G. w odpowiedzi na zażalenie wnieśli o jego

oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

III CZ 217/25

4

Postanowieniem z 28 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie

zażaleniowe wobec śmierci uczestniczki A.J. ze skutkiem na dzień 17 października

2022 r. (art. 174 § 1 pkt 1 w zw. z art. 39812 oraz art. 13 § 2 k.p.c.).

Postanowieniem z 30 września 2025 r. Sąd Najwyższy podjął zawieszone

postępowanie zażaleniowe z udziałem następców prawnych zmarłej A.J. – A.S.,

S.S., S.M., M.O., A.S., T.P., M.J., T.J., M.J. i B.J. (art. 180 § 1 pkt 1 w zw. z art.

39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.).

Postanowieniem z 31 marca 2026 r. Sąd Najwyższy – na skutek skargi

kasacyjnej M.J. i skargi kasacyjnej T.J. – odrzucił skargi kasacyjne M.J. i T.J. w

części dotyczącej rozstrzygnięcia o uchyleniu postanowienia Sądu Rejonowego w

Wieliczce w punkcie II (drugim) i przekazaniu sprawy w tej części temu Sądowi do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania (pkt 1); odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej M.J. i T.J. do rozpoznania w pozostałej części (pkt 2);

pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu

kończącym postępowanie w sprawie (pkt 3).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności, w związku z treścią zarzutów zażalenia

przypomnienia wymaga, że w judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono,

iż kognicja Sądu Najwyższego jako sądu rozpoznającego zażalenie na podstawie

art. 3941 § 11 k.p.c. jest wąska, ograniczając się wyłącznie do ustalenia, czy istniały

procesowe podstawy do wydania orzeczenia kasatoryjnego czy też sąd

odwoławczy popełnił błąd przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako

odpowiadającej jednej z podstaw orzeczenia kasatoryjnego i poszukiwał podstaw

uchylenia orzeczenia poza katalogiem wskazanym w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Oznacza

to, że Sąd Najwyższy rozpatrując zażalenie weryfikuje jedynie, czy doszło do

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo, wydanie

orzeczenia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art.

386 § 4 k.p.c.), bądź też czy miała miejsce nieważność postępowania (art.

386 § 2 k.p.c.). Zażalenie nie jest natomiast środkiem prawnym służącym badaniu

materialnoprawnej podstawy zaskarżonego orzeczenia, a poza zakresem kontroli

Sądu Najwyższego pozostaje prawidłowość stanowiska prawnego sądu

odwoławczego, co do meritum (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

III CZ 217/25

5

z 15 lutego 2013 r. I CZ 5/13, OSNC-ZD 2014 r., nr 1, poz. 4 i z 21 maja 2015 r.,

IV CZ 10/15, niepubl.).

Skarżący błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego

oczekuje natomiast od Sądu Najwyższego oceny prawidłowości rozstrzygnięcia

Sądu drugiej instancji w zakresie przyjętej przez ten Sąd koncepcji rozstrzygnięcia

sprawy. Tymczasem skuteczność zakwestionowania zaskarżonego postanowienia

zależała wyłącznie od wykazania, że Sąd Okręgowy naruszył art. 386 § 4 k.p.c.

Skarżący oparł swe zażalenie na tezie, że Sąd drugiej instancji nie mógł

równolegle, w uwzględnieniu apelacji wnioskodawców, oddalić wniosku M.J. o

uwłaszczenie i uchylić postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego

wniosek J.G. i M.G. o zniesienie współwłasności, przekazując temu Sądowi sprawę

do ponownego rozpoznania. Uczestnik twierdził bowiem, że powinnością Sądu było

w tej sytuacji zawieszenie postępowania w sprawie o zniesienie współwłasności do

czasu rozpoznania potencjalnej skargi kasacyjnej od postanowienia w zakresie

dotyczącym uwłaszczenia.

Po pierwsze – z przyczyn wyżej podniesionych – wobec ograniczonej

kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym, nie może podlegać

badaniu, czy Sąd Okręgowy powinien z przyczyn wskazanych przez skarżącego

zawiesić postępowanie w oczekiwaniu za zakończenie ewentualnego postępowania

kasacyjnego w zakresie oddalenia wniosku uczestnika M.J. o uwłaszczenie.

Ubocznie jedynie zauważenia wymaga, że w dacie wydania przez ten Sąd

zaskarżonego postanowienia nie toczyło się żadne postępowanie cywilne, które

uzasadniałoby zawieszenie postępowania w przedmiocie zniesienia

współwłasności ( art. 177 § 1 pkt 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

Po drugie, pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako

wadliwość rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji

orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na

zaniechaniu zbadania przez ten Sąd materialnej podstawy żądania albo oceny

merytorycznych zarzutów strony przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje

przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob.m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC

III CZ 217/25

6

1999 nr 1, poz. 22 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN

486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36 i z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009,

nr 1-2, poz. 2). Nie ma żadnych wątpliwości, że Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że

wobec prawomocnego oddalenia wniosku o uwłaszczenie nieruchomości i złożenia

skutecznie wniosku o zniesienie jej współwłasności, w zakresie żądania zniesienia

współwłasności Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, co wymaga wydania

orzeczenia kasatoryjnego. Sąd ten nie przeprowadził bowiem w tym przedmiocie

żadnego postępowania uznając to za bezprzedmiotowe.

Prezentując stanowisko przeciwne, odnoszące się wyłącznie do możliwości

zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym zasadności oddalenia przez Sąd

drugiej instancji wniosku o uwłaszczenie, skarżący nie dostrzega, że Sąd Okręgowy

zakwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji, by nie został skutecznie

złożony wniosek o zniesienie współwłasności wskazując, że wnioskodawcy J.G. i

M.G. nabyli udziały w nieruchomości objętej sporem na podstawie umowy

sprzedaży, co oznacza, że zastosowanie może znaleźć art. 5 u.k.w.h., czego Sąd

Rejonowy nie badał.

Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że argumentacja przedstawiona

w zażaleniu, jest bezprzedmiotowa także z tego względu, że postanowieniem

z 31 marca 2026 r. Sąd Najwyższy – na skutek skargi kasacyjnej M.J. i skargi

kasacyjnej T.J. – odrzucił skargi kasacyjne M.J. i T.J. w części dotyczącej

rozstrzygnięcia o uchyleniu postanowienia Sądu Rejonowego w Wieliczce w

punkcie II (drugim) i przekazaniu sprawy w tej części temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania (pkt 1); odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej M.J. i T.J. do rozpoznania w pozostałej części (pkt 2); pozostawił

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie (pkt 3).

Z przytoczonych względów, na podstawie art.3941 § 3 w zw. z art.

39814 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie

w sprawie (art. 108 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art.

391 § 1 k.p.c.).

III CZ 217/25

7

Monika Koba

[A.T.]

[a.ł]