Rozgraniczenie bez nakazu wydania gruntu nadaje się do egzekucji, SN nie podjął uchwały

Wnioskodawczyni B.A. w sprawie z udziałem R.R. zażądała nadania klauzuli

wykonalności punktowi pierwszemu prawomocnego postanowienia Sądu

Rejonowego w Wołominie z 16 stycznia 2025 r., I Ns 171/18 wydanego w sprawie o

rozgraniczenie oraz zasądzenia od uczestniczki na jej rzecz kosztów związanych z

nadaniem postanowieniu klauzuli wykonalności. Postanowieniem z 16 stycznia

III CZP 26/25

2

2025 r., które jest prawomocne od 13 marca 2025 r., Sąd Rejonowy w Wołominie

dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina T.,

której wyodrębnioną część stanowi działka ewidencyjna oznaczona numerem […] z

obrębu K., dla której Sąd Rejonowy w Wołominie prowadzi księgę wieczystą o

numerze […], stanowiącej własność B.A. z nieruchomością położoną w

miejscowości K., gmina T., która stanowi działkę ewidencyjną oznaczoną numerem

[…] z obrębu K., dla której Sąd Rejonowy w Wyszkowie prowadzi księgę wieczystą

o numerze […], stanowiącą własność R.R. wzdłuż linii koloru czerwonego

wyznaczonej między punktami [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] -

[...] - [...] - [...] - [...] - [...] na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego geodetę

uprawnionego T.G. w dniu 23 lipca 2024 r., wpisanej do ewidencji materiałów

państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego przez Starostę W. za

numerem […], stanowiącej integralną część orzeczenia.

Postanowieniem z 30 kwietnia 2025 r. referendarz Sądu Rejonowego

w Wołominie oddalił powyższy wniosek wskazując, że postanowienie z 16 stycznia

2025 r. nie nakłada na uczestniczkę R.R. żadnego obowiązku zachowania się,

zatem nie może zostać zaopatrzone w klauzulę wykonalności przeciwko niej,

bowiem tytułem egzekucyjny musi zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku

świadczenia, a bez tego elementu tytuł nie nadaje się do wykonania.

Od powyższego orzeczenia skargę wniosła wnioskodawczyni, zarzucając

naruszenie art. 777 § 1 pkt 1 w zw. z art. 783 § 11 i 1 zd. 1 k.p.c. oraz art. 29 ust. 1

i art. 39 ust. 5 i 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

(tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1151, dalej – „u.p.g.k.”) poprzez uznanie, że

prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z 16 stycznia 2025 r. w przedmiocie

dokonania rozgraniczenia nie stanowi tytułu egzekucyjnego, ponieważ nie nakłada

na uczestniczkę żadnego obowiązku zachowania się, podczas gdy orzeczenie,

w którym oznaczono granicę stanowi tytuł egzekucyjny w zakresie wyznaczenia

określonych tam punktów granicznych i zawiera pewne cechy świadczenia, bowiem

uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego muszą znosić wzajemnie ustaloną

przez sąd granicę. W konsekwencji, wnioskodawczyni wniosła o zmianę

zaskarżonego postanowienie referendarza sądowego w całości poprzez nadanie

III CZP 26/25

3

punktowi pierwszemu postanowienia Sądu Rejonowego w Wołominie z 16 stycznia

2025 r., I Ns 171/18 klauzuli wykonalności.

Rozpoznając wniesioną skargę Sąd Rejonowy powziął poważne wątpliwości

prawne, którym dał wyraz w postanowieniu z 30 lipca 2025 r. przedstawiającym na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne budzące poważne wątpliwości. W jego uzasadnieniu wskazał, że zgodnie

z orzecznictwem Sądu Najwyższego uprawnienie do przedstawienia zagadnienia

prawnego przysługuje również sądowi rozpoznającemu skargę na orzeczenia

referendarza sądowego, o których mowa w art. 39823 k.p.c., jeżeli rozpoznając

skargę sąd orzeka jako sąd drugiej instancji. W niniejszej sprawie Sąd rozpoznaje

skargę w postępowaniu klauzulowym w trybie art. 7673a k.p.c. W razie wniesienia

skargi, orzeczenie referendarza sądowego, o którym mowa w tym przepisie, nie

traci mocy, a sąd - stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu - rozpoznaje skargę

w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. W postępowaniu

egzekucyjnym skarga nie jest środkiem anulacyjnym, lecz pełni funkcję zażalenia

na postanowienie sądu i regułą jest jej reformatoryjny charakter. Tym samym,

wszystkie argumenty dotyczące możliwości zastosowania regulacji z art. 390 § 1

k.p.c. dla skarg, o których mowa w art. 39823 k.p.c., należy odnieść również do

skarg, o których mowa w art. 7673a k.p.c., bowiem również w tym przypadku, Sąd

— rozpoznając skargę - rozstrzyga jako sąd odwoławczy i stosuje przepisy

dotyczące zażalenia, a od jego rozstrzygnięcia nie przysługują dalsze środki

prawne.

W ocenie Sądu Rejonowego istnieje bezpośredni związek pomiędzy

udzieleniem odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne a rozstrzygnięciem

skargi na orzeczenie referendarza. Pozytywne rozstrzygnięcie zagadnienia

prawnego skutkować będzie koniecznością zmiany orzeczenia referendarza

sądowego poprzez nadanie na postanowienie Sądu Rejonowego w Wołominie

z 16 stycznia 2025 r. klauzuli wykonalności, bowiem Sąd pytający będzie związany

poglądem prawnym o tym, że postanowienie o dokonaniu rozgraniczenia

nieruchomości, w którym oznaczono li tylko granicę, bez określenia obowiązku

świadczenia, stanowi tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 § 1 k.p.c. Negatywne

III CZP 26/25

4

rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego skutkować będzie zaś koniecznością

utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia.

W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy przytoczył przepisy art. 29 ust.

1 oraz art. 37 ust. 1 u.p.g.k. oraz art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz wskazał, że istota

problemu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy mimo braku nałożenia na

uczestnika obowiązku określonego świadczenia, należy na postanowienie

o rozgraniczeniu, ustalające tylko przebieg granicy między nieruchomościami,

nadać klauzulę wykonalności, aby możliwe było wykonanie tego orzeczenia

w postępowaniu egzekucyjnym, czy też wykonalność tego postanowienia związana

jest z samą istotą rozstrzygnięcia dokonującego rozgraniczenie nieruchomości

i jego wykonanie, w zakresie utrwalenia punktów granicznych na gruncie, nie

powinno odbywać się w toku egzekucji sądowej. Sąd zauważył, że problem ten był

przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, w tym jeszcze na gruncie dekretu

z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1946 r. Nr 53,

poz. 298, dalej też – „d.r.n.”). W części orzeczeń Sąd Najwyższy opowiedział się za

dopuszczalnością nadania klauzuli wykonalności na postanowienie

o rozgraniczeniu, w części zaś orzeczeń przyjęto, że postanowienie

o rozgraniczeniu może być uznane za tytuł egzekucyjny tylko wtedy, gdy w swej

treści zawiera także orzeczenie co do wydania przedmiotu rozgraniczenia. Jeżeli

w wyniku postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który nie

włada tym gruntem, a sąd w postanowieniu o rozgraniczeniu nie orzekł również

w sprawie wydania tego gruntu, niezbędne jest wytoczenie powództwa

windykacyjnego o jego wydanie. W sytuacji, w której w postępowaniu

nieprocesowym, granica ustalona w wyniku postępowania rozgraniczeniowego nie

pokrywa się całkowicie z aktualnie istniejącą linią faktycznie rozdzielającą stan

posiadania sąsiadujących ze sobą nieruchomości, należy w postanowieniu

o rozgraniczeniu nakazać wydanie przyległych do tej granicy pasów ziemi. Taka

sytuacja nie występuje w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu

Rejonowego w Wołominie, bowiem sytuacja faktyczna na gruncie odpowiada linii

granicznej wskazanej w punkcie pierwszym postanowienia kończącego

postępowanie o rozgraniczeniu. Przedstawione zagadnienie prawne odnosi się do

sytuacji, w której strona domaga się wykonania tego postanowienia poprzez

III CZP 26/25

5

umiejscowienie znaków i linii granicznych na gruncie. Niemniej z treści

postanowienia, które zdaniem wnioskodawczyni jest tytułem egzekucyjnym, nie

wynika żaden obowiązek świadczenia przez uczestniczkę.

Sąd Rejonowy przedstawił motywy przedstawione w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz w piśmiennictwie prawniczym przemawiające na rzecz

stanowiska, że postanowienie w przedmiocie rozgraniczenia, w którym oznaczono

jedynie granice bez obowiązku wydania nieruchomości, jest tytułem egzekucyjnym

w rozumieniu art. 777 § 1 k.p.c. oraz na rzecz stanowiska przeciwnego.

W szczególności wskazał, że z istoty tytułu egzekucyjnego, który ma

stanowić podstawę przymusowego wykonania określonego świadczenia, wynika,

że tytuł ten powinien określać rodzaj świadczenia, osobę dłużnika i wierzyciela,

a ponadto zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia. Bez takiego

sprecyzowania tytuł ten nie nadaje się do wykonania, gdyż rozstrzygnięcie sporu,

przynajmniej w pewnej części, przekazywałby organowi egzekucyjnemu, co

godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c., w myśl którego sprawcy cywilne rozstrzygają

sądy. Świadczenie dłużnika, aby nadawało się do wykonania, musi być określone

w sposób jasny i konkretny. Świadczenie może polegać na działaniu lub

zaniechaniu, a jego spełnienie powinno nastąpić w sposób zgodny z ustawą.

Wykonanie postanowienia o rozgraniczeniu miałoby w egzekucji polegać na

utrwaleniu punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie

odpowiednich dokumentów. Czynności te jednak na podstawie ustawy prawo

geodezyjne i kartograficzne nie zostały zarezerwowane dla uczestników

postępowania, bowiem jest to procedura techniczna, w ramach której dochodzi

jedynie do fizycznego umiejscowienia trwałej stabilizacji punktu granicznego,

o ustalonym w odpowiednich trybach położeniu. Gdyby miało dojść do wykonania

tego postanowienia przez same strony przy założeniu, że mają pewne cechy

świadczenia uczestników postępowania polegające na znoszeniu wzajemnie

ustalonej przez sąd granicy, to usunięcie ewentualnego oporu uczestniczki

musiałoby wynikać bezpośrednio z treści tytułu. Tymczasem organ egzekucyjny

winien w sposób niedwuznaczny mieć jasność, co do zakreślonego przez sąd

sposobu świadczenia. Przyjęcie zapatrywania, że w postanowieniu

o rozgraniczeniu zawarty jest element znoszenia przez uczestników nowych granic,

III CZP 26/25

6

mogłoby prowadzić do rozumowania, iż każde orzeczenie konstytutywne

podlegałoby egzekucji, bo obejmuje element znoszenia stanu prawnego w nim

określonego. Skierowanie do egzekucji postanowienia o rozgraniczeniu

prowadziłoby do objęcia egzekucją tytułu nieobejmującego konkretnego

świadczenia. Jak jednak wynika z samej istotny postępowania egzekucyjnego,

komornik jedynie w oparciu i w granicach tytułu wykonawczego może podjąć

określone działania na rzecz wierzyciela. Zatem, nawet w przypadku skierowania

wniosku do komornika sądowego, w oparciu o postanowienie o rozgraniczeniu

ustalające tylko przebieg granicy, nie będzie miał on żadnej podstawy do przyjęcia,

w jaki sposób ma opór dłużnika w tej sytuacji usunąć albo jakie inne działania

w oparciu o ten tytuł podjąć. W odniesieniu do argumentu, że postanowienie

rozgraniczające nieruchomości zawiera pewne cechy świadczenia, polegające na

znoszeniu wzajemnie ustalonej przez sąd granicy, zatem również znoszenia

ustalonego przez sąd zakresu prawa własności wskazał, że zaniechanie

i znoszenie to nie są tożsame pojęcia. Zaniechanie polega na powstrzymywaniu się

od określonego działania. W takim przypadku sąd w orzeczeniu winien w sposób

precyzyjny określić sposób świadczenia dłużnika, aby tytuł egzekucyjny nadawał

się do wykonania. Znoszenie natomiast oznacza tolerowanie jakiegoś stanu

sytuacji lub zachowania, mimo że można temu zapobiec lub to zmienić. Znoszenie

stanu prawnego na przykładzie sprawy o rozgraniczenie jest pojęciem na tyle

nieuchwytnym, że jego precyzyjne określenie w postanowieniu mogłoby rodzić

pewne trudności, które nie powinny być rozwiązywane w postępowaniu

klauzulowym, bowiem sposób zachowania się uczestników winien być na tyle jasno

określony, aby nadawał się do wykonania w drodze egzekucji. Sąd Rejonowy za

niekonsekwentny uznał pogląd, że wykonalność postanowienia o rozgraniczeniu

polega na znoszeniu nowego stanu prawnego, bowiem przy takim założeniu jest to

egzekucja obowiązku nieczynienia, która nie jest egzekucją komorniczą, lecz

należy do sądu (art. 1051 k.p.c.).

Sąd Rejonowy wskazał, że zdecydowanie bliższe jest mu stanowisko Sądu

Najwyższego wyrażone w uchwale III CZP 102/68 (OSNC 1969, nr 9, poz. 155),

w której uznano, że postanowienie o rozgraniczeniu może być uznane za tytuł

egzekucyjny tylko o tyle, o ile w swej treści zawiera także orzeczenie co do wydania

III CZP 26/25

7

przedmiotu rozgraniczenia, bowiem z istoty tytułu egzekucyjnego, który ma

stanowić podstawę przymusowego wykonania określonego świadczenia, wynika,

że tytuł ten powinien określać rodzaj świadczenia, osobę dłużnika i wierzyciela,

a ponadto zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia. Czym innym

jest wyznaczenie punktów granicznych, których parametry określono w orzeczeniu

o rozgraniczeniu - czyli „udokumentowanie” położenia punktów granicznych

znakami granicznymi, a czym innym jest wydobycie spornej w tym postępowaniu

części nieruchomości. Dodatkowo, stosownie do art. 37 ust. 1 u.p.g.k. wykonanie

orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu nieruchomości odbywa się z udziałem

geodety. Komornik sądowy samodzielnie nie jest władny i kompetentny do

wykonania postanowienia o rozgraniczeniu w zakresie utrwalenia punktów i linii

granicznych na gruncie, a jego rola sprowadzałaby się do wsparcia geodety

i wykorzystania sądowego organu egzekucyjnego jako osoby władnej do

zastosowania środków przymusu, co mija się z celem egzekucji i stoi

w sprzeczności z rolą komornika sądowego w tym postępowaniu.

Sąd dostrzegł również argumenty przemawiające za odpowiedzią twierdzącą

na postawione w części dyspozytywnej postanowienia zagadnienie prawne.

Wskazując na treść art. 29 u.p.g.k. wykonanie postanowienia o rozgraniczeniu

polegałby na fizycznym naniesieniu znaków granicznych przez geodetę

w obecności uczestników i odpowiedniego znoszenia tego stanu rzeczy przez

właściciela gruntu sąsiedniego a uczestnicy zobowiązani byliby do zaniechania

stawiania oporu przed umiejscowieniem znaków i linii granicznych. Stosownie do

art. 37 ust. 1 u.p.g.k. wykonanie orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu

nieruchomości odbywa się z udziałem geodety, co implikowałoby, że niezależnie od

treści postanowienia o rozgraniczeniu podlega ono wykonaniu w drodze egzekucji

sądowej z udziałem geodety. W przypadku stawiania oporu przez uczestników,

zrealizowanie uprawnienia do utrwalenia punktów granicznych na mocy

postanowienia o rozgraniczeniu, byłoby znacznie utrudnione. Dlatego też założenie,

że wnioskodawca może wejść w teren z komornikiem i geodetą, nanieść fizycznie

znaki graniczne, a uczestnicy nie mogą ich usunąć, bo są zobowiązani do

znoszenia takiego stanu rzeczy, w sposób pełniejszy, realizuje ochronę prawną

uczestników postępowania rozgraniczeniowego na etapie jego wykonania.

III CZP 26/25

8

Poza tym Sąd wskazał, że zagadnienie prawne ma znaczenie dla praktyki

stosowania prawa może bowiem zapobiec sytuacji, w której komornik sądowy po

otrzymaniu wniosku o wszczęcie egzekucji wraz z tytułem wykonawczym, nie

będzie w stanie ustalić na czym miałoby polegać egzekwowane przez niego

świadczenie. Dodatkowo problemy te nie mogą zostać rozwiązane w toku

postępowania egzekucyjnego, na przykład poprzez skargę na czynności

komornika, gdyż rozstrzygnięcie sporu, przynajmniej w pewnej części,

przekazywałby organowi egzekucyjnemu, co godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c.,

w myśl którego sprawcy cywilne rozstrzygają sądy. Podobnie, tylko towarzyszenie

geodecie przy utrwaleniu punktów granicznych, zdaje się nie wynikać z żadnych

przepisów prawa, a tym bardziej nie wynika to z postanowienia sądu

o rozgraniczeniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. W każdej sprawie Sąd ma obowiązek sprawdzenia prawidłowości

wyznaczenia składu do jej rozpoznania w celu zapobieżenia ewentualnej

nieważności postępowania spowodowanej niewłaściwą jego obsadą.

Zgodnie z treścią notatki urzędowej zamieszczonej w aktach sprawy

z 8 sierpnia 2025 r. (k. 12) wynika, że sprawa III CZP 26/25 została przydzielona

SSN Dariuszowi Dończykowi zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego

kierującego pracą Izby Cywilnej z 8 sierpnia 2025 r. Następnie SSN Joanna

Misztal-Konecka jako Prezes kierujący pracą Izby Cywilnej wydała zarządzenie

z 5 grudnia 2025 r. (k. 14) o treści: „Uwzględniając, że na podstawie § 80 ust. 1

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. -

Regulamin Sądu Najwyższego sprawa III CZP 26/25 została przydzielona SSN

Dariuszowi Dończykowi: na podstawie § 16 ust. 2 pkt 5 i § 80 ust. 7 Regulaminu

Sądu Najwyższego a. wyznaczam jako pozostałych członków składu następujących

sędziów: SSN Grzegorza Misiurka SSN Władysława Pawlaka. b) funkcję

przewodniczącego powierzam SSN Dariuszowi Dończykowi.” Po wydaniu tego

zarządzenia sędzia sprawozdawca zarządzeniem z 8 stycznia 2026 r. wyznaczył

w sprawie III CZP 26/25 termin posiedzenia jawnego na dzień 9 lutego 2026 r.,

wskazując w jego punkcie drugim imiona i nazwiska sędziów Sądu Najwyższego

III CZP 26/25

9

tworzących skład orzekający z oznaczeniem, że jest również sędzia sprawozdawcą

i przewodniczącym składu orzekającego.

W związku z wyżej przedstawioną sekwencją czynności związanych

z wyznaczeniem składu orzekającego Sądu Najwyższego do rozpoznania

zagadnienia prawnego powstała wątpliwość - spowodowana wadliwą obsadą

stanowiska Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej - czy skład

ten został prawidłowo wyznaczony, a w konsekwencji czy możliwe jest rozpoznanie

przedstawionego zagadnienia prawnego przez tak sformowany skład Sądu

Najwyższego. Co do okoliczności uzasadniających stanowisko o wadliwym

obsadzeniu funkcji Prezesa Sądu Najwyższego przez sędzię Sądu Najwyższego

Joannę Misztal-Konecką – powołaną z dniem 1 października 2024 r. na kolejną

kadencję na stanowisku Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby

Cywilnej – jak również co do skutków wynikających z wyznaczania przez

nieprawidłowo powołanego Prezesa Sądu Najwyższego składów Sądu

Najwyższego do rozpoznania poszczególnych spraw należy w pełni odwołać się do

argumentacji przedstawionej m.in. w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego

z 10 stycznia 2025 r., II CSKP 172/24 i II CSKP 2111/22. W uzasadnieniach obu

tych orzeczeń wyjaśniono także przyczyny, z powodu których pomimo wad

w prawidłowym wyznaczeniu składów orzekających Sądu Najwyższego w tych

sprawach mogły one je rozpoznać. W szczególności wskazano na konieczność

zapewnienia przez Państwo stronom postępowań sądowych rozpoznania sprawy

zarówno przez sąd powołany na podstawie przepisów ustawy, bezstronny

i niezawisły - a więc spełniający kryteria określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji,

art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty praw

podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie, dnia 4 listopada

1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) - jak również na obowiązek zapewnienia

przez Państwo rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Powołano się także na

konieczność wykonywania przez Sąd Najwyższy powierzonych mu mocą przepisów

Konstytucji RP zadań. Dodać należy, że do chwili wydania przez Sąd Najwyższy

orzeczenia kończącego postępowanie przed tym Sądem żadna ze stron nie

podniosła zarzutu wadliwej jego obsady z wyżej wskazanych przyczyn.

III CZP 26/25

10

II. Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy wykładni przepisów art. 777

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 776 k.p.c. z uwzględnieniem przepisów kodeksu cywilnego

oraz ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne dotyczących postępowań

sądowych, w których dochodzi do rozgraniczenia nieruchomości. Zgodnie z art. 776

k.p.c., podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł

egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi

inaczej. Artykuł 777 stanowi, że tytułami egzekucyjnymi są m.in. orzeczenie sądu

prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda

zawarta przed sądem oraz inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy

podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej (art. 777 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c.).

Artykuł 153 k.c. stanowi, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu

prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego

stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić,

a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między

interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może

przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Natomiast

art. 1 pkt 7 u.p.g.k. stanowi, że ustawa (prawo geodezyjne i kartograficzne) reguluje

rozgraniczanie nieruchomości. W ustawie tej zamieszczono rozdział 6 zatytułowany

„Rozgraniczanie nieruchomości” (art. 29 – 39). Według art. 29 ust. 1 u.p.g.k.,

rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez

określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami

granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. W myśl

art. 29 ust. 3, rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie,

prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. Z dalszych

przepisów u.p.g.k. wynika, że postępowanie rozgraniczeniowe może toczyć się

w trybie administracyjnym albo sądowym. W odniesieniu do postępowania

rozgraniczeniowego toczącego się w trybie administracyjnym przewidziano, że

może ono być wszczęte z urzędu albo na wniosek strony (art. 30 ust. 1). Czynności

ustalania przebiegu granic wykonuje wówczas geodeta upoważniony przez wójta,

burmistrza albo prezydenta miasta (art. 31 ust. 1). Z czynności ustalenia przebiegu

granic sporządza się protokół graniczny lub akt ugody (art. 32 ust. 5). W art. 32 ust.

6 u.p.g.k. przewidziano delegację dla Ministra właściwego do spraw budownictwa,

III CZP 26/25

11

planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa,

w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi, do określenia,

w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad rozgraniczania nieruchomości,

określenia w szczególności rodzajów dokumentów stanowiących podstawę

ustalania przebiegu granic oraz sposobu i trybu wykonywania przez geodetę

czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy

rozgraniczaniu nieruchomości z uwzględnieniem dążenia do ugodowego

rozstrzygnięcia sporu oraz poszanowania prawa własności nieruchomości

uczestników postępowania. Na jej podstawie zostało wydane przez Ministrów

Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

rozporządzenie z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości

(Dz.U. z 1999 r. Nr 45, poz. 453, dalej: „r.r.n.”). Postępowanie administracyjne

kończy się zawarciem ugody stron albo wydaniem decyzji o rozgraniczeniu

nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody,

a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub

zgodnego oświadczenia stron (art. 33 ust. 1 i art. 31 ust. 4). Ugoda zawarta przed

geodetę posiada moc ugody sądowej i jest zawiera w razie sporu co do przebiegu

linii granicznych (art. 31 ust. 4).

W dalszych przepisach u.p.g.k. przewidziano dwie sytuacje, w których po

wszczęciu administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego może być ono

przekazane do sądu. Po pierwsze, wtedy, gdy w razie wydania decyzji

administracyjnej o rozgraniczeniu nieruchomości strona niezadowolona z ustalenia

przebiegu granicy zażąda w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej

sprawie, przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3). Po drugie, gdy w razie sporu

co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw

do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, tj. decyzji o rozgraniczeniu

nieruchomości. Wówczas umarza się postępowanie administracyjne i przekazuje

sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 i ust. 1). W takim przypadku,

jak stanowi art. 34 ust. 3, sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości

w trybie postępowania nieprocesowego. Ustawa przewiduje, że wyjątkowo sprawa

o rozgraniczenie nieruchomości będzie toczyć się z pominięciem postępowania

administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 36 u.p.g.k., sąd, przed którym toczy się

III CZP 26/25

12

sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy

również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest

potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd

w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości.

Artykuł 37 u.p.g.k. stanowi, że wykonanie orzeczeń sądowych

o rozgraniczeniu nieruchomości odbywa się z udziałem geodety (ust. 1),

a prawomocne orzeczenia i ostateczne decyzje ustalające przebieg granic

nieruchomości sąd lub organ rozstrzygający przesyła z urzędu w terminie 30 dni do

sądów rejonowych właściwych do prowadzenia ksiąg wieczystych i do właściwych

starostów, w celu ujawnienia ich w księgach wieczystych oraz w ewidencji gruntów

i budynków (ust. 2).

Należy mieć też na uwadze, że przed wejściem w życie ustawy z dnia

17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne do 1 lipca 1989 r. obowiązywały

przepisy dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz.U.

z 1946 r. Nr 53, poz. 298, dalej – „d.r.n.”), które w podobny sposób, co przepisy

obecnie obowiązującej ustawy, regulowały postępowanie rozgraniczeniowe.

W szczególności przewidywały administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe

przed władzą mierniczą (art. 3 i art. 9 dekretu), w którym mogło dojść do zawarcia

ugody w razie sporu co do granic (art. 7) albo orzeczenia o rozgraniczeniu (art. 8

ust. 1) oraz sądowe postępowanie rozgraniczeniowe, jeżeli nie doszło do zawarcia

ugody (art. 14 ust. 1). Ponadto art. 15 ww. dekretu przewidywał, że sąd, przed

którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części,

właściwym jest także do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie granic

jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. W tym przypadku sąd

zamieści w sentencji wyroku także rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu. Natomiast

według art. 17 d.r.n. wykonanie orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu

nieruchomości odbywa się z udziałem mierniczego, wyznaczonego przez

powiatową władzę mierniczą. Artykuł 11 dekretu stanowił, że prawomocne

orzeczenia władzy mierniczej o rozgraniczeniu wydane w trybie dekretu (a więc

administracyjne) mają moc wyroków sądowych.

III CZP 26/25

13

Przedstawione wyżej regulacje prawne dotyczące rozgraniczania

nieruchomości obowiązują w zasadzie w niezmienionej co do istoty treści od

kilkudziesięciu lat. W tym czasie Sąd Najwyższy wypowiadał się co do zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy. W części orzeczeń przyjęto,

zgodnie z zapatrywaniem Sądu przedstawiającego zagadnienie prawne, że

orzeczeniu sądu o rozgraniczeniu, w którym nie zawarto obowiązku wydania części

nieruchomości będącej przedmiotem rozgraniczenia, nie może być nadana klauzula

wykonalności, gdyż nie podlega ono wykonaniu w drodze egzekucji. Stanowisko to

wyprowadzane jest z założenia, że istota rozgraniczenia polega nie tylko na

ustaleniu położenia na gruncie znaków granicznych określających zakres

przestrzenny prawa własności nieruchomości podlegających rozgraniczeniu, ale

także zawiera w sobie (implicite) wydanie nieruchomości posiadanej przez jednego

z właścicieli nieruchomości poza wytyczone granice jego nieruchomości.

W szczególności takie stanowisko wynika z uchwały Sądu Najwyższego

z 20 grudnia 1968 r., III CZP 102/68 (OSNC 1969, nr 9, poz. 155), zgodnie z którą,

jeżeli w wyniku postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który

nie włada tym gruntem, a sąd w postanowieniu o rozgraniczeniu nie orzekł również

w sprawie wydania tego gruntu, niezbędne jest wytoczenie powództwa

windykacyjnego o jego wydanie. Sąd Najwyższy wskazał, że przepisem, który

stanowi punkt wyjścia rozważań, jest art. 1 d.r.n. Istota rozgraniczenia polega na

oznaczeniu, do jakiej granicy sięga w terenie prawo korzystania i rozporządzenia

przyległymi do niej gruntami, w tym - przypadłym wnioskodawcy lub uczestnikowi

przedmiotem rozgraniczenia, cel zaś gospodarczy rozgraniczenia zostaje

osiągnięty dopiero przez wydanie wnioskodawcy lub uczestnikowi tego przedmiotu.

Inaczej mówiąc, rozgraniczenie staje się niejako zupełne dopiero z chwilą, gdy

przedmiot rozgraniczenia przejdzie we władanie wnioskodawcy lub uczestnika,

któremu przypada. Samo oznaczenie granicy, do której sięga prawo własności do

gruntów, nie realizuje jeszcze celu gospodarczego rozgraniczenia i nie zaspokaja

interesu prawnego wnioskodawcy lub uczestnika, który nie jest we władaniu

obszaru znajdującego się pomiędzy gruntem przez niego posiadanym o oznaczoną

granicą. Już powyższe przesłanki społeczno-gospodarcze uzasadniają pogląd, że

ustawodawca, regulując rozgraniczenie, miał na myśli oznaczenie granic

III CZP 26/25

14

w najszerszym tego słowa znaczeniu, to znaczy ze wszystkimi jego

konsekwencjami, a więc łącznie z obowiązkiem wydania przez uczestnika lub

wnioskodawcę posiadanej przez niego przestrzeni, która z mocy postanowienia

o rozgraniczeniu znalazła się poza oznaczoną granicą, wnioskodawcy lub

uczestnikowi, któremu ta przestrzeń przypadła. Przeciwna wykładnia imputowałaby

ustawodawcy, że zamiarem jego było uregulowanie postępowania ułomnego, nie

liczącego się z potrzebami życia. Skoro zaś art. 17 dekretu głosi, że wykonanie

orzeczenia sądowego o rozgraniczeniu nieruchomości odbywa się z udziałem

geodety, wyznaczonego przez organ do spraw geodezji, a w myśl art. 1 dekretu

oznaczenie granic polega na określeniu położenia punktów i linii granicznych,

utrwaleniu ich na gruncie oraz sporządzeniu odpowiednich dokumentów, wskutek

czego następuje określenie, że do tych punktów i linii sięga prawo własności

gruntami - to tym samym powołane przepisy zakładają logicznie wcześniejszą

potrzebę orzeczenia w sprawie wydania wnioskodawcy lub uczestnikowi obszaru

znajdującego się między oznaczoną w postanowieniu granicą a posiadanym przez

niego gruntem. Uzasadniona jest wykładnia, w myśl której sąd w postanowieniu

o rozgraniczeniu nie tylko określa na podstawie planu położenie gruntów i linii

granicznych pomiędzy sąsiadującymi nieruchomościami, ale także powinien orzec

w sprawie wydania przypadłej wnioskodawcy lub uczestnikowi przestrzeni, przy

czym podstawę prawną tego orzeczenia stanowi przepis art. 17 w związku z art. 1

dekretu. Ponadto w orzeczeniu tym wskazano, że z istoty tytułu egzekucyjnego,

który ma stanowić podstawę przymusowego wykonania określonego świadczenia,

wynika, że tytuł ten powinien określać rodzaj świadczenia, osobę dłużnika

i wierzyciela, a ponadto zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia.

Bez takiego sprecyzowania tytuł ten nie nadawałby się do wykonania, gdyż

rozstrzygnięcie sporu, przynajmniej w pewnej części, przekazywałby organowi

egzekucyjnemu, co godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c., w myśl którego sprawcy

cywilne rozstrzygają sądy. W związku z powyższym postanowienie o rozgraniczeniu

może być uznane za tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 13 § 2 w związku z art.

777 pkt 3 k.p.c. (art. 777 pkt 3 k.p.c. stanowił wówczas, że tytułami egzekucyjnymi

są inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu

w drodze egzekucji sądowej), tylko o tyle, o ile w treści swej zawiera także

III CZP 26/25

15

orzeczenie co do wydania przedmiotu rozgraniczenia. Ponieważ orzeczenie

w sprawie wydania wspomnianego przedmiotu należy do istoty rozgraniczenia,

przeto orzeczenie to sąd powinien zamieścić w postanowieniu o rozgraniczeniu bez

względu na to, czy takie żądanie objęte było wnioskiem lub czy zostało następnie

zgłoszone w toku postępowania. W razie niezamieszczenia orzeczenia co do

wydania wnioskodawca lub uczestnik może zgłosić wniosek o uzupełnienie

postanowienia w trybie art. 13 § 2 w zw. z art. 351 § 1 k.p.c. Po upływie

dwutygodniowego terminu przewidzianego w tym przepisie wnioskodawca lub

uczestnik, któremu z mocy postanowienia o rozgraniczeniu przypadła pewna

przestrzeń, którą nie włada, musi dla realizacji swego prawa własności wytoczyć

powództwo windykacyjne o jej wydanie, wobec bowiem nieuzyskania

odpowiedniego tytułu w postępowaniu o rozgraniczenie znajduje się on w takiej

sytuacji, w jakiej znajduje się każdy inny właściciel pozbawiony władania

przedmiotem tej własności.

W kontekście tej uchwały należy przytoczyć także wcześniejsze orzeczenie

Sądu Najwyższego z 6 października 1958 r., 2 CR 872/58 (OSNCK 1960, nr 3, poz.

68), w którym rozważano pojęcie rozgraniczenia nieruchomości na gruncie

obowiązujących wówczas przepisów dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo

rzeczowe (Dz.U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319, dalej: „Prawo rzeczowe””) oraz art. 1

d.r.n. Przyjęto, że art. 41 Prawa rzeczowego przewiduje ustalenie granicy także

wtedy, gdy da się stwierdzić ostatni spokojny stan posiadania. W takim wypadku

roszczenie o ustalenie granicy mieści w sobie z reguły żądanie wydania

przygranicznego pasa gruntu poza strefą posiadania osoby żądającej ustalenia

granicy. Skoro jednak ustawa i ten wypadek zalicza do wypadków ustalenia granicy,

to przepis powyższy, jako szczególny, nakazuje uznać, że w takim wypadku

roszczenie o ustalenie granicy niejako pochłania roszczenie windykacyjne i do

roszczenia takiego właściwe jest postępowanie rozgraniczeniowe. Roszczenie

o ustalenie granicy jest przy tym odmienne od windykacyjnego przez to, że sąd jest

uprawniony do ustalenia granicy także na niekorzyść wnioskodawcy, mianowicie do

odebrania mu - na korzyść sąsiada - posiadanego pasa pogranicznego. Takiemu

rozumieniu przepisu art. 41 Prawa rzeczowego nie przeczy art. 15 powołanego

dekretu. Dotyczy on w związku z przepisem art. 41 Prawa rzeczowego wypadków,

III CZP 26/25

16

kiedy w sprawie nie jest podstawowym problemem, czy przygraniczny pas gruntu

należy do jednego, czy też do drugiego z sąsiadów jako część jego działki gruntu,

np. gdy powód wydzierżawił pozwanemu swoją działkę gruntu przylegającą do

gruntu pozwanego, a ten ją złączył ze swym gruntem, tak że granice się zatarły.

W wypadku takim, po wygaśnięciu stosunku dzierżawy, powód ma prawo wyboru

pomiędzy roszczeniem obligacyjnym o zwrot przedmiotu dzierżawy a roszczeniem

windykacyjnym; jeżeli wybierze to drugie, władny jest sąd (art. 15 dekretu)

w wyroku uwzględniającym powództwo dokonać zarazem koniecznego wówczas

rozgraniczenia.

W postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 czerwca 1972 r., III CRN 115/72

(OSNC 1973, nr 2, poz. 34) przyjęto natomiast, że orzeczenie o rozgraniczeniu

nieruchomości, w którym oznaczono jedynie ich granice, stanowi tytuł egzekucyjny

podlegający zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności i wykonaniu w zakresie, jaki

określa art. 1 d.r.n. i z tych względów przepisy art. 776, 777 i 781 k.p.c. w związku

z art. 14 ust. 2 cyt. dekretu oraz art. 13 § 2 k.p.c. mają tu odpowiednie

zastosowanie. Zdaniem Sądu Najwyższego, orzeczenia rozstrzygające co do

oznaczenia granic sąsiadujących nieruchomości mają charakter tytułów

egzekucyjnych, a zatem podlegają również przymusowemu wykonaniu. Słuszność

tego poglądu wynika wprost z art. 17 w związku z art. 1 d.r.n. Zgodnie bowiem

z cytowanymi przepisami orzeczenia sądowe o rozgraniczeniu nieruchomości

podlegają wykonaniu z obowiązkowym udziałem mierniczego, wyznaczonego przez

powiatową władzę mierniczą. Stanowisko to przesądza o tym, że orzeczenia

sądowe, w których rozgraniczono sąsiadujące ze sobą nieruchomości, podlegają

wykonaniu w drodze egzekucji sądowej, uregulowanej w części drugiej księdze

drugiej kodeksu postępowania cywilnego (art. 776 i 777 k.p.c. w związku z art. 14

ust. 2 cyt. dekretu oraz art. 13 § 2 k.p.c.). Wskazano również, że wykonanie

postanowienia rozgraniczającego na mocy art. 17 cyt. dekretu stanowi szczególny

rodzaj egzekucji, jakkolwiek nie można pominąć faktu, że postanowienie

rozgraniczające zawiera także pewne cechy świadczenia, ponieważ strony muszą

znosić wzajemnie ustaloną przez sąd granicę. Ten szczególny charakter wynika

z istoty i funkcji postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, które to

postępowanie nie spełniłoby swego zadania, gdyby wydane w tym postępowaniu

III CZP 26/25

17

orzeczenie nie podlegało przymusowemu wykonaniu przez utrwalenie na gruncie

linii granicznych. Orzeczenie zatem o rozgraniczeniu nieruchomości, w którym

oznaczono jedynie ich granice, stanowi tytuł egzekucyjny podlegający zaopatrzeniu

w klauzulę wykonalności i wykonaniu w zakresie, jaki określa art. 1 cyt. dekretu,

i z tych względów przepisy art. 776, 777 i 781 k.p.c. w związku z art. 14 ust. 2 cyt.

dekretu oraz art. 13 § 2 k.p.c. mają tu odpowiednie zastosowanie. Jednocześnie

w uzasadnieniu tego orzeczenia zauważano, że pogląd, że orzeczenie sądowe

o rozgraniczeniu nieruchomości stanowi tytuł egzekucyjny, wypowiedział już Sąd

Najwyższy w uchwale z 20 grudnia 1968 r., III CZP 102/68, która jednak dotyczyła

nieco innego stanu faktycznego, a mianowicie sytuacji, gdy w wyniku

postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który nie włada

gruntem. Wówczas, jak to wyjaśnia cyt. uchwała, sąd powinien w postanowieniu

o rozgraniczeniu orzec również w sprawie o wydanie tego gruntu. Bez takiego

sprecyzowania tytuł egzekucyjny nie nadawałby się do wykonania, gdyż

rozstrzygnięcie sporu, przynajmniej w pewnej części, przekazywałby organowi

egzekucyjnemu, co godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c., w myśl którego sprawy

cywilne rozstrzygają sądy. Jeżeli jednak w postępowaniu rozgraniczeniowym

chodzi jedynie o oznaczenie granicy i nie zachodzi potrzeba wydania gruntu przez

jednego uczestnika postępowania drugiemu uczestnikowi, postanowienie wydane

w tym postępowaniu przez sąd stanowi tytuł egzekucyjny, któremu sąd na wniosek

uczestnika postępowania powinien nadać klauzulę wykonalności.

Na pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 czerwca

1972 r., III CRN 115/72 powołano się w późniejszym postanowieniu tego Sądu

z 15 kwietnia 1986 r., III CRN 40/86 (OSNC 1987, nr 7 poz. 102). Ponadto

18 września 1989 r. zapadła uchwała Sądu Najwyższego III CZP 79/89 (OSNC

1990, nr 7-8, poz. 95), zgodnie z którą orzeczenie o rozgraniczeniu nieruchomości,

w którym oznaczono ich granicę z utrwaleniem na gruncie, podlega zaopatrzeniu

w klauzulę wykonalności i wykonaniu w drodze egzekucji prowadzonej przez

komornika. Uchwała ta zapadła na kanwie sprawy, w której prawomocnym

postanowieniem Sąd Rejonowy ustalił granicę między działką stanowiącą własność

wierzycielki, a działkami dłużników, jako przebiegającą zgodnie ze stanem

prawnym uwidocznionym na wyrysie z mapy ewidencyjnej biegłego geodety.

III CZP 26/25

18

Granica ta została oznaczona na gruncie, w toku postępowania

rozgraniczeniowego, poprzez umieszczenie odpowiednich graniczników - zgodnie

z obowiązującą mapą ewidencyjną. Przebiegała ona zgodnie ze stanem prawnym,

z niewielkimi (od 5 do 25 cm) odchyleniami od stanu posiadania. Wierzycielka, po

uzyskaniu klauzuli wykonalności, wystąpiła do komornika Sądu Rejonowego

o przeprowadzenie egzekucji na podstawie powyższego orzeczenia, podnosząc, że

obecnie na odcinku styku jej działki z innymi działkami znaki graniczne już nie

istnieją lub zostały przesunięte niezgodnie z ustaloną linią graniczną, co uzasadnia

odtworzenie granicy na tym odcinku i zastabilizowanie tej granicy stałymi znakami

granicznymi, zgodnie z treścią postanowienia rozgraniczeniowego. Komornik,

z udziałem biegłego geodety, przeprowadził czynności egzekucyjne, zmierzające

do wykonania orzeczenia rozgraniczeniowego. Z protokołu obrazującego czynności

egzekucyjne na gruncie wynikało, że tylko częściowo dokonano zastabilizowania

znaków granicznych, gdyż jednego brakującego punktu nie pozwoliła

zastabilizować wierzycielka. Na czynności komornika dokonane z udziałem geodety

złożyła skargę wierzycielka. Sąd Najwyższy podzielił wyrażone już w orzecznictwie

stanowisko, zgodnie z którym orzeczenie o rozgraniczeniu nieruchomości, w którym

oznaczono jedynie granicę, stanowi tytuł egzekucyjny podlegający zaopatrzeniu

w klauzulę wykonalności i wykonaniu w zakresie, jaki określał art. 1 d.r.n.,

a obecnie określa art. 39 ust. 1 obowiązującej od dnia 1 lipca 1986 r. u.p.g.k. Istotą

bowiem sporu o rozgraniczenie jest przebieg granic sąsiadujących z sobą

nieruchomości, a rozgraniczenie polega na określeniu punktów i linii granicznych

z utrwaleniem ich na gruncie oraz ze sporządzeniem odpowiednich dokumentów.

W tym kontekście należy przyjąć, że postanowienie rozgraniczające nieruchomości

zawiera także pewne cechy świadczenia, gdyż uczestnicy tego postępowania

muszą znosić wzajemnie ustaloną przez sąd granicę. Wykonanie takiego

orzeczenia stanowi zatem szczególny rodzaj egzekucji, do której mają odpowiednie

zastosowanie przepisy z art. 776, 777, 781 i 816 k.p.c. w związku z art. 34 ust. 3

u.p.g.k. (uprzednio art. 14 ust. 2 wymienionego dekretu) oraz art. 13 § 2 k.p.c. Ten

szczególny rodzaj egzekucji wynika z istoty i funkcji postępowania

rozgraniczeniowego, które nie spełniałoby swojej roli, gdyby wydane w tym

postępowaniu postanowienie nie podlegało przymusowemu wykonaniu przez

III CZP 26/25

19

utrwalenie na gruncie linii granicznej. Stąd też przy wykonaniu przez komornika

sądu orzeczenia sądowego o rozgraniczeniu nieruchomości obligatoryjny jest udział

geodety (por. art. 37 ust. 1 u.p.g.k. oraz art. 17 obowiązującego do dnia 30 czerwca

1989 r. powołanego dekretu), którego to udziału nie należy mylić z rolą geodety

w uprzednich fazach postępowania rozgraniczeniowego, kiedy to utrwalane przez

niego punkty graniczne mogą mieć charakter tymczasowy (por. art. 34 u.p.g.k.).

W tym również kontekście Sąd Najwyższy zaakcentował, że w myśl art. 39 ust. 1

u.p.g.k. można nawet po wykonaniu orzeczenia rozgraniczeniowego wznowić

ustalone uprzednio znaki graniczne, które zostały przesunięte, uszkodzone lub

zniszczone - bez przeprowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego.

Stanowisko wyrażone w tej uchwale zostało także podzielone

w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2002 r., III CZP 38/02

(OSNC 2003, nr 7-8, poz. 97), zgodnie z którą postanowienie o ustanowieniu drogi

koniecznej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym zaopatrzeniu w klauzulę

wykonalności. W uzasadnieniu tej uchwały zaakcentowano argumenty, które

zostały przywołane przez Sąd Rejonowy w zagadnieniu prawnym przedstawionym

Sądowi Najwyższemu w odniesieniu do postanowienia o rozgraniczeniu.

W szczególności to, że z istoty tytułu egzekucyjnego, który po zaopatrzeniu

w klauzulę wykonalności staje się tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę

przymusowego wykonania świadczenia, wynika, że powinien on określać rodzaj

tego świadczenia, osobę dłużnika i wierzyciela oraz – ewentualnie czas

wykonalności świadczenia. Przede wszystkim jednak tytuł egzekucyjny musi

zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia, wyrażające się

najczęściej słowami polecającymi konkretne zachowanie się dłużnika (np. zasądza,

nakazuje, zobowiązuje itp.). Bez tych elementów tytuł nie nadaje się do wykonania,

a jego przekazanie organowi egzekucyjnemu oznaczałoby powierzenie mu,

przynajmniej w pewnym zakresie, rozstrzygnięcia sporu, co - rzecz jasna -

naruszałoby art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postanowienie

o ustanowieniu służebności drogi koniecznej jest orzeczeniem konstytutywnym,

tworzącym - po uprawomocnieniu się - nowy stosunek prawnorzeczowy pomiędzy

każdoczesnym właścicielem nieruchomości izolowanej (władnącej)

a każdoczesnym właścicielem nieruchomości obciążonej; nie kreuje ono obowiązku

III CZP 26/25

20

określonego świadczenia, lecz - ustanawiając prawo - określa co najwyżej jego

zakres oraz sposób wykonywania. Tak więc postanowienie, o jakim mowa, nie

nakłada na właściciela nieruchomości obciążonej obowiązku jakiegokolwiek

świadczenia czy też zachowania się, a jego sytuacja prawna zostaje ukształtowana

jedynie w takim zakresie, w jakim ograniczone prawo rzeczowe ustanowione na

rzecz służebnie uprawnionego ingeruje w przysługujące mu prawo do

nieruchomości obciążonej. W tej sytuacji, w razie zaistnienia na nieruchomości

obciążonej stanu rzeczy sprzecznego z treścią ustanowionego prawa rzeczowego

(por. także art. 287-289 k.c.), służebnie uprawniony uzyskuje określone roszczenia,

których może dochodzić w odrębnym postępowaniu (art. 222 w związku z art. 251

k.c. albo art. 344 § 1 w związku z art. 352 § 2 k.c.). Dopiero wyrok wydany w tym

postępowaniu stać się może tytułem egzekucyjnym i - po nadaniu klauzuli

wykonalności - stanowić podstawę egzekucji; w żadnym wypadku tytułem tym nie

jest postanowienie o ustanowieniu drogi koniecznej. Sąd Najwyższy zauważył

ponadto – co jest istotne z perspektywy obecnie rozpatrywanego pytania prawnego

Sądu Rejonowego - że ilekroć ustawodawca zamierza nadać orzeczeniu

ingerującemu w stosunki prawnorzeczowe moc tytułu egzekucyjnego, bez

konieczności zamieszczania odrębnego, wyraźnego rozstrzygnięcia w tym

zakresie, tylekroć czyni to expressis verbis (por. art. 999 § 1 k.p.c. lub art. 37 ust. 1

w związku z art. 19 ust. 1 i art. 39 ust. 1 u.p.g.k., poprzednio art. 17 d.r.n.). Tymi

właśnie unormowaniami – jak wskazał - należy tłumaczyć wielokrotnie wyrażany

pogląd Sądu Najwyższego, że orzeczenie o rozgraniczeniu nieruchomości,

w którym oznaczono jedynie ich granice, stanowi tytuł egzekucyjny podlegający

zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności.

W świetle wyżej przedstawionego przeglądu orzecznictwa wynika, że

przedstawione przez Sąd Rejonowy zagadnienie prawne było przedmiotem wielu

wypowiedzi Sądu Najwyższego na przestrzeni kilkudziesięciu lat przy

niezmienionym istotnie stanie prawnym określonym przepisami d.r.n., a następnie

u.p.g.k. Analiza orzecznictwa tego Sądu prowadzi do wniosku, że od czasu

podjęcia uchwały z 18 września 1989 r., III CZP 79/89 Sąd Najwyższy nie

wypowiedział się za odmiennym kierunkiem rozwiązania rozważanego zagadnienia

prawnego niż przyjętym w tej uchwale. Przeciwnie potwierdził ten kierunek wykładni

III CZP 26/25

21

rozstrzygając zagadnienie prawne w uchwale z 26 czerwca 2002 r., III CZP 38/02.

Ustabilizowany przez znaczny okres sposób wykładni przepisów i rozwiązania

określonego zagadnienia prawnego jest istotną okolicznością przemawiającą za ich

utrzymaniem w sytuacji braku jednoznacznych argumentów przemawiających

przeciwko zasadności dotychczasowego stanowiska. Ukształtowana linia

orzecznicza w dłuższym okresie wywiera bowiem wpływ na zachowania i czynności

zarówno podmiotów stosunków cywilnoprawnych, jak również organów stosujących

prawo.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ujawniła się sprzeczność stanowisk

co do tego, że postanowienie sądu o rozgraniczeniu nieruchomości jest

orzeczeniem, które może stanowić tytuł egzekucyjny i któremu w konsekwencji

można nadać klauzulę wykonalności. W szczególności taka sytuacja zachodzi

wówczas, gdy oprócz określenia granicy pomiędzy nieruchomościami orzeczenie

sądu zawiera także obowiązek wydania przez jednego bądź kliku właścicieli części

przylegających do granicy nieruchomości. Różnice stanowisk dotyczą tylko

możliwości nadania klauzuli wykonalności postanowieniu sądu o rozgraniczeniu

nieruchomości, jeżeli nie zawiera ono obowiązku wydania części nieruchomości

posiadanych przez jednego lub kilku właścicieli nieruchomości będących

przedmiotem rozgraniczenia i ogranicza się do określenia przebiegu samej granicy.

Nie budzi jednak wątpliwości prawidłowość założenia, że postanowienie

o rozgraniczeniu nieruchomości nie stanowi tytułu do egzekucji obowiązku dłużnika

wydania części nieruchomości będącej przedmiotem rozgraniczenia – ponad

zakres przysługującego temu właścicielowi prawa własności – jeżeli obowiązek ten

nie został wprost wyartykułowany w jego treści. W tym więc zakresie orzeczeniu

temu nie można nadać klauzuli wykonalności, co jest zgodne z uchwałą Sądu

Najwyższego z 20 grudnia 1968 r., III CZP 102/68, że jeżeli w wyniku

postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który nie włada tym

gruntem, a sąd w postanowieniu o rozgraniczeniu nie orzekł również w sprawie

wydania tego gruntu, niezbędne jest wytoczenie powództwa windykacyjnego o jego

wydanie, o ile wcześniej nie dojdzie do uzupełnienia postanowienia

o rozgraniczeniu o obowiązek wydania części nieruchomości przez jednego (lub

kliku) z właścicieli nieruchomości będącej (będących) przedmiotem rozgraniczenia.

III CZP 26/25

22

W świetle jednak późniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego, które podziela

Sąd Najwyższy w obecnym składzie, brak w postanowieniu o rozgraniczeniu

rozstrzygnięcia określającego obowiązek wydania części nieruchomości nie

oznacza, że orzeczenie to w zakresie, w jakim określa przebieg granicy pomiędzy

nieruchomościami, nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej.

Rozgraniczenie nieruchomości, w myśl art. 29 ust. 1 u.p.g.k. - także to będące

przedmiotem orzeczenia sądu –polega bowiem nie tylko na ustaleniu przebiegu ich

granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, ale także na

utrwaleniu tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzeniu

odpowiednich dokumentów. Sam ustawodawca przesądził w art. 37 u.p.g.k., że

orzeczenia sądowe o rozgraniczeniu nieruchomości podlega wykonaniu, co odbywa

się z udziałem geodety. Jest to regulacja szczególna wobec ogólnej regulacji,

wynikającej z przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji

ustawowej zawartej w art. 32 ust. 6 u.p.g.k. W przypadku rozgraniczenia

nieruchomości dokonywanego w ramach postępowania administracyjnego nie

zachodzi bowiem potrzeba utrwalania znaków granicznych po zakończeniu tego

postępowania z tej przyczyny, że następuje to w fazie poprzedzającej wydanie

decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 u.p.g.k., a co wynika z § 11 pkt 2 r.r.n. Jak

trafnie zauważono w piśmiennictwie prawniczym, w postępowaniu

rozgraniczeniowym zakończonym w fazie administracyjnej nie pojawia się tym

samym problem sporu przy wyznaczaniu i stabilizacji punktów granicznych.

Z perspektywy dokonywania wykładni logiczno-językowej przepisów dotyczących

rozgraniczenia istotne znaczenie ma też sformułowanie zawarte w art. 37 u.p.g.k.,

że wykonanie orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu nieruchomości „odbywa się

z udziałem geodety”. Przepis ten nie przewiduje więc, że geodeta wykonuje

samodzielnie orzeczenia sądowe o rozgraniczeniu nieruchomości, lecz, iż odbywa

się to z jego udziałem. Innymi słowy, geodeta nie jest jedynym uczestnikiem tych

czynności, w których powinien wziąć także inny podmiot, jak przyjęto

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, komornik sądowy.

Należy też uwzględnić ulokowanie przepisu ujętego w art. 37 u.p.g.k.,

umieszczonego na końcu rozdziału o rozgraniczeniu nieruchomości, po wszystkich

przepisach regulujących sytuacje, w których dochodzi do rozgraniczenia

III CZP 26/25

23

nieruchomości przez sąd (art. 33 ust. 3, art. 34 ust. 2 oraz art. 36). Przepis zawarty

w art. 37 u.p.g.k. nie został więc ograniczony jedynie do sytuacji uregulowanej

w u.p.g.k., w której sąd w orzeczeniu o rozgraniczeniu nieruchomości oprócz

ustalenia granicy nakazuje również wydać przygraniczne pasy gruntu.

O zasadności stanowiska, według którego postanowienie sądu

o rozgraniczeniu nieruchomości podlega wykonaniu także wtedy, gdy jest ono

ograniczone do ustalenia punktów i linii granicznych nie przekonują jedynie wyżej

powołane argumenty wynikające z wykładni językowej oraz systemowej.

Orzeczenie sądu o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli nie zawiera obowiązku

wydania części nieruchomości, zawiera wyłącznie ustalenie przebiegu ich granic

przez określenie położenia punktów i linii granicznych – przez odesłanie do

odpowiednich dokumentów sporządzonych w trakcie postępowania sądowego

przez geodetę ustanowionego biegłym sądowym. Uprawomocnienie się orzeczenia

sądowego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości nie powoduje ex lege

skutku w postaci utrwalenia punktów rozgraniczenia znakami granicznymi na

gruncie. Powyższe wymaga fizycznego dokonanego na gruntach ustabilizowania

znaków granicznych oraz sporządzenia odpowiedniej dokumentacji opisującej

i potwierdzającej dokonanie tej czynności. W tym zakresie postanowienie sądu

o rozgraniczeniu nieruchomości powinno być więc wykonane z udziałem geodety

(art. 37 u.p.g.k.).

Wykonanie orzeczenia o rozgraniczeniu nieruchomości, tak jak każdego

innego orzeczenia sądu stanowiącego tytuł egzekucyjny zawierającego

skonkretyzowany obowiązek określonego zachowania dłużnika wobec wierzyciela,

może nastąpić dobrowolnie przy współudziale właścicieli nieruchomości

podlegających rozgraniczeniu bez potrzeby uruchamiania egzekucji sądowej.

Oznacza to jednak konieczność zgodnego ustalenia przez tych właścicieli osoby

geodety, akceptacji jego wynagrodzenia za dokonane czynności oraz zasad

partycypacji w tych kosztach przez właścicieli nieruchomości podlegających

rozgraniczeniu, uzgodnienia terminu wykonania na gruncie przez geodetę

czynności utrwalenia punktów granicznych oraz akceptacji przez wszystkich

właścicieli nieruchomości podlegających rozgraniczeniu sposobu wykonania tej

czynności przez geodetę. Samo obowiązywanie unormowania zawartego w art. 152

III CZP 26/25

24

k.c., zgodnie z którym właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do

współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych

znaków granicznych oraz ponoszenia kosztów rozgraniczenia po połowie nie

przesądza o tym, że w każdej sytuacji właściciele przyległych i podlegających

rozgraniczeniu nieruchomości dobrowolnie zastosują się do norm wynikających

z powołanego wyżej przepisu. Abstrahując w tym miejscu uzasadnienia od stanu

faktycznego występującego na gruntach podlegających rozgraniczeniu w sprawie,

w której przedstawiono zagadnienie prawne, okoliczności wykonania orzeczenia

sądu o rozgraniczeniu mogą być więc różne. W szczególności mogą zdarzyć się

sytuacje, w których punkty graniczne usytuowane są niezgodnie z zakresem

posiadania poszczególnych właścicieli nieruchomości podlegających

rozgraniczeniu; punkty te mogą znajdować się na gruntach za ogrodzeniami, czy

niekiedy nawet wewnątrz znajdujących się na gruntach budynków o charakterze

stałym lub tymczasowym. Brak możliwości przymusowego wykonania

postanowienia sądu o rozgraniczeniu nieruchomości przy oporze i braku

współdziałania chociażby jednego z właścicieli nieruchomości podlegających

rozgraniczeniu (pozostawienie zamkniętych bram, furtek, budynków czy

pozostawienie na nieruchomości niebezpiecznych zwierząt itp.) utrudniałby albo

wręcz uniemożliwiał dokonanie stabilizacji znaków granicznych zgodnie

z postanowieniem sądu o rozgraniczeniu i to pomimo posiadanych przez osoby

wykonujące prace geodezyjne uprawnień określonych w art. 13 u.p.g.k.

i skorelowanych z tymi uprawnieniami obowiązkami osób władających

nieruchomościami wobec osób wykonujących prace geodezyjne umożliwienia

podmiotom, o których mowa w art. 11, wykonywanie prac geodezyjnych

i kartograficznych (art. 14 u.p.g.k.). Wśród tych podmiotów wymienione są także

osoby wykonujące funkcję biegłego sądowego (art. 11 ust. 1 i 3 u.p.g.k.).

W kontekście tych wyżej wymienionych przepisów procedury stabilizacji punktów

granicznych oraz sporządzenia odpowiednich dokumentów nie można postrzegać

wąsko wyłącznie jako procedury technicznej dokonywanej z udziałem geodety,

z którymi nie są związane określone wyżej obowiązki uczestników postępowania

rozgraniczeniowego. Uwzględniając, że podłożem wydania orzeczeń sadowych

w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości są zazwyczaj spory właścicieli

III CZP 26/25

25

przylegających do siebie nieruchomości nie można wykluczyć sytuacji

konfliktowych także na etapie wykonania orzeczenia sądu o rozgraniczeniu,

tj. zarówno co do wszczęcia postępowania mającego na celu stabilizację punktów

granicznych, jak również co do stabilizacji w określonych miejscach punktów

granicznych. W takich przypadkach procedura skargi na czynności komornika

umożliwia sądową kontrolę tych czynności. Po ustabilizowaniu znaków granicznych

poszczególni właściciele nieruchomości, które podlegały rozgraniczeniu, muszą

znosić tak określony zakres przestrzenny ich prawa własności nieruchomości.

Dodać należy, że nie zawsze tytuł egzekucyjny wprost i jednoznacznie określa jego

zakres przedmiotowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaakceptowano

stanowisko, zgodnie z którym określony obowiązek dłużnika niewyartykułowany

wprost w treści tytułu wykonawczego może być wyprowadzony z jego istoty.

Dotyczyło to np. sytuacji uregulowanej w art. 999 § 1 k.p.c. co do obowiązku

wydania nieruchomości jej nabywcy, pomimo że z treści postanowienia

o przysądzeniu własności nieruchomości (będącego tytułem wykonawczym) wprost

taki obowiązek nie wynika (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 10 lutego 2006 r.,

III CZP 127/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 2), a z treści przepisu, wyżej powołanego,

wynika jedynie, że postanowienie to podstawę do wprowadzenia nabywcy

w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości

pomieszczeń.

Dla rozważanej kwestii prawnej w okolicznościach rozpoznawanej sprawy

irrelewantne jest, że w sprawie zakończonej postanowieniem o rozgraniczenie

ustalono, że przebieg granicy określony tym orzeczeniem pokrywa się ze stanem

posiadania gruntów przez wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania jako

właścicieli nieruchomości będących przedmiotem rozgraniczenia. Należy

zauważyć, że takie ustalenie wynika z akt postępowania o rozgraniczenie

nieruchomości, nie zaś z samej treści postanowienia o rozgraniczeniu

nieruchomości jako tytułu egzekucyjnego. Kwestia, jaki jest stan posiadania

właścicieli nieruchomości podlegających rozgraniczeniu w stosunku do ustalonej

granicy, nie podlega badaniu przez sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli

wykonalności prawomocnemu orzeczeniu sądu, którego zakres jest ograniczony do

zbadania kwestii formalnych związanych z istnieniem samego tytułu egzekucyjnego

III CZP 26/25

26

i ustaleniem czy wniosek o nadanie klauzuli wykonalności złożył podmiot do tego

uprawniony (wierzyciel). Poza tym stan faktyczny na nieruchomościach

podlegających rozgraniczeniu, ustalony zgodnie z art. 316 k.p.c. na chwilę wydania

postanowienia kończącego postępowanie o rozgraniczenie, nie musi odpowiadać

stanowi faktycznemu na chwilę wydania postanowienia sądu o nadaniu klauzuli

wykonalności temu prawomocnemu orzeczeniu sądu. Nie można bowiem

wykluczyć sytuacji, w których zakres posiadania nieruchomości będących

przedmiotem rozgraniczenia przez ich poszczególnych właścicieli zmieni się już po

dokonaniu rozgraniczenia orzeczeniem sądu.

Wykonanie orzeczenia o rozgraniczeniu nieruchomości ograniczone do

samej stabilizacji punków granicznych i sporządzenia odpowiedniej dokumentacji

ma także znaczenie w sytuacjach, w których zakres władania nieruchomościami

przez poszczególnych ich właścicieli wykracza poza zakres ich prawa własności

wynikający z orzeczenia sądu o rozgraniczeniu. W takich wypadkach nie ma

bowiem przeszkód, aby właściciel nieruchomości, który włada nieruchomością poza

jej granicami wynikającymi z postanowienia sądu o rozgraniczeniu

i ustabilizowanymi znakami granicznymi na nieruchomości, dobrowolnie wydał

część nieruchomości, którą włada poza wytyczonymi granicami bez konieczności

oczekiwania na orzeczenie sądu nakazującego mu wydanie tej części

nieruchomości. Wykonanie postanowienia o rozgraniczeniu, pomimo że

ograniczone do wytyczenia przebiegu samej granicy może więc sprzyjać

ograniczeniu sporów windykacyjnych bądź posesoryjnych wobec uwidocznienia na

przyległych gruntach zastablizowanymi znakami granicznymi zakresu

przestrzennego prawa własności poszczególnych właścicieli przyległych do siebie

nieruchomości.

Dokonując analizy przedstawionego zagadnienia prawnego nie można także

pominąć kwestii ponoszenia kosztów wykonania orzeczenia sądu o rozgraniczeniu.

Można bowiem podnieść, że uznanie, iż postanowienie o rozgraniczeniu

nieruchomości podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej powoduje

nadmierne uprzywilejowanie właściciela nieruchomości wszczynającego

przymusowe wykonanie postanowienia sądu o rozgraniczeniu wskutek

przerzucenia kosztów rozgraniczenia na dłużnika, a więc w zakresie szerszym niż

III CZP 26/25

27

to przewiduje art. 152 k.c. W odniesieniu do tego argumentu należy podnieść, że

jest to konsekwencją określonego statusu wierzyciela i dłużnika, jaki posiadali oni

wcześniej w postępowaniu rozpoznawczym, w którym doszło do wydania

postanowienia o rozgraniczeniu. Poza tym art. 770 k.p.c. – dotyczący ponoszenia

kosztów postępowania egzekucyjnego – jest wystarczająco elastyczny, aby

przeciwdziałać nieuzasadnionemu obciążaniu dłużnika kosztami egzekucyjnymi,

gdy ten nie dał powodu wierzycielowi do wszczęcia egzekucji.

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty należy wyprowadzić wniosek, że

postanowienie sądu o rozgraniczeniu nieruchomości zawierające jedynie ustalenie

przebiegu granic pomiędzy nieruchomościami z chwilą jego uprawomocnienia się

powinno być wykonane, co dotyczy konieczności ustabilizowania punktów

granicznych. Zgodnie ze stanowiskiem wynikającym z uzasadnienia uchwały Sądu

Najwyższego z 18 września 1989 r., III CZP 79/89, jest to szczególny rodzaj

egzekucji, w którym wydane przez sąd w postępowaniu o rozgraniczenie

postanowienie podlega przymusowemu wykonaniu przez utrwalenie na gruncie linii

granicznej. Z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia z jego istoty wynika więc

obowiązek uczestników postępowania rozgraniczeniowego przedsięwzięcia

odpowiednich działań lub powstrzymania się od tego rodzaju działań w ramach

wykonywania prawa własności nieruchomości, które uniemożliwiałyby albo

utrudniały przeprowadzenie czynności stabilizacji znaków granicznych na punkcie.

Z chwilą zaś ich usytuowania – jak to wskazano w orzecznictwie Sądu

Najwyższego – obowiązek respektowania tak ustalonego zakresu przestrzennego

prawa własności. Powyższa wykładnia sprzyja ochronie prawnej interesów

uczestników postępowania rozgraniczeniowego na etapie wykonania orzeczenia

o rozgraniczeniu nieruchomości. Uwzględniając to, że wyżej przedstawione

stanowisko jest od wielu lat przyjmowane w orzecznictwie, a wątpliwości wskazane

przez Sąd Rejonowy były już wcześniej przedmiotem analizy Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy uznał, że brak jest istotnych argumentów, aby odstąpić od

stanowiska wyrażonego w uchwale z 18 września 1989 r., III CZP 79/89, co

uzasadniało odmowę udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne,

o czym orzeczono na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), jak w sentencji.

III CZP 26/25

28

Grzegorz Misiurek

Dariusz Dończyk

Władysław Pawlak

(A.G.)

[r.g.]