Obrońca chciał wyłączenia sędziego SN powołanego po 2017 r. Sąd nie uwzględnił wniosku

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt

II AKa 62/21, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia

1 czerwca 2021 r., sygn. akt II K 55/19, został zaskarżony kasacją przez obrońcę

skazanego A.P. Sprawa ta została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod

sygnaturą akt III KK 482/24 i obecnie przydzielona do rozpoznania sędziemu Sądu

Najwyższego Z.K.

Obrońca skazanego złożył wniosek, „na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 6 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 47 Karty Praw

Podstawowych oraz art. 19 ust. Traktatu o Unii Europejskiej”, o wyłączenie

III KK 482/24

2

sędziego Sądu Najwyższego Z.K. od udziału w rozpoznaniu ww. sprawy kasacyjnej

o sygn. akt III KK 482/24. W uzasadnieniu wniosku powiązano okoliczności

mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności ww. Sędziego

przede wszystkim z faktem powołania do pełnienia urzędu sędziego Sądu

Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie określonym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Na poparcie swego

stanowiska obrońca odwołał się m.in. do treści uchwały składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, orzecznictwa SN oraz wskazał na

uwarunkowania płynące z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 6 ust. 1

EKPCz.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotowy wniosek obrońcy nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia

ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Treść

powołanego przepisu, dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego, wymaga

istnienia określonej kategorii okoliczności, która, jeżeli zestawić ją z przedmiotem

rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do wniosku o uzasadnionej

wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją rozstrzygnąć. Oznacza to,

że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które powinny mieć charakter

rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić

związek, pozwalający na wyprowadzenie wniosku o istnieniu uzasadnionej

wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc o

potencjalnie możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez

uzasadnionych podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Nie może więc stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz

winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji

(zob. postanowienie SN z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012, z. 4,

poz. 4).

III KK 482/24

3

W świetle powyższych uwarunkowań, sama treść wniosku obrońcy i

wskazane w nim kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania

sędziego nie pozwalają na konstatację, że w odniesieniu do sędziego Sądu

Najwyższego Z.K. zachodzą racjonalne podstawy, określone w art. 41 § 1 k.p.k.,

nakazujące wyłączenie ww. Sędziego od udziału in concerto, w przedmiotowej

sprawie kasacyjnej (o sygn. akt III 482/24). Wątpliwości co do bezstronności

sędziego nie można bowiem przyjmować a priori, czyli bez rzeczowego wykazania

takiej okoliczności w realiach danej sprawy. Nie jest taką okolicznością sytuacja

publicznoprawna, wynikająca z objęcia stanowiska sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie prawnym określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3).

Przede wszystkim wskazać należy, iż Konstytucja RP przyznaje wyłącznie

Prezydentowi RP kompetencję do powoływania sędziów. Fundament tej ustrojowej

pozycji Prezydenta RP wynika z art. 179 Konstytucji RP, zgodnie z którym

sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa na czas nieoznaczony. Normy dekodowane z art.180 Konstytucji RP

dopełniają treść art. 179 Konstytucji RP w zakresie gwarancji nieusuwalności

sędziego, którymi sędzia zostaje objęty z chwilą powołania. Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 5 czerwca 2012 r. (K 18/09), podkreślił, iż art. 179 Konstytucji RP jest

„(…) normą kompletną, jeśli chodzi o określenie kompetencji Prezydenta w zakresie

powoływania sędziów, gdyż zostały w nim uregulowane wszystkie niezbędne

elementy procedury nominacyjnej.” Charakter powołania, przez wzgląd na art. 144

ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP stanowi prezydencką prerogatywę, która pozostaje w

sferze jego wyłącznej gestii i odpowiedzialności. Konieczne jest także zaznaczenie,

że procedura zaskarżenia postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia

urzędu sędziego nie została w ogóle przewidziana (w ustawie zasadniczej), wobec

czego nie podlega ono żadnej formie kontroli lub weryfikacji, zaś przyjęcie

odmiennego założenia godziłoby w charakter prezydenckiej prerogatywy (zob. P.

Bialic, Charakter prawny postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia

urzędu sędziego, Kwartalnik KSSiP 2[54]/2024, s. 67-90). Tym samym, żaden sąd

(a tym bardziej żaden inny organ władzy publicznej) nie dysponuje, w świetle norm

III KK 482/24

4

konstytucyjnych, kompetencją do weryfikacji pozycji ustrojowej sędziego, czy

szerzej - jakiejkolwiek w nią ingerencji, poza trybem szczególnym, który wynika z

samej Konstytucji (art. 180 Konstytucji RP). Jedną ze składowych zasad

demokratycznego państwa prawnego jest zasada zaufania obywatela do państwa

wyrażająca się również w możliwości oczekiwania przez obywatela, aby organy

państwa prawidłowo stosowały obowiązujące przepisy prawa, skoro zgodnie z art.

7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach

prawa. W świetle przywołanej zasady praworządności (legalizmu) organy władzy

publicznej nie mogą zatem przypisywać sobie kompetencji, które nie zostały im

przyznane w aktach prawnych odpowiedniej rangi (zob. postanowienia NSA: z 9

października 2012 r., I OSK 1874/12; z 7 grudnia 2017 r., I OSK 857/17).

Zauważyć wypada, że istotna wadliwość postępowań nominacyjnych w

polskim wymiarze sprawiedliwości - naruszających standardy konstytucyjne - na

przestrzeni ostatnich lat nie jest żadnym novum. Trybunał Konstytucyjny już

wcześniej kilkakrotnie kwestionował odpowiednie przepisy normujące

postępowanie przed Krajową Radą Sądownictwa w przedmiocie przedstawienia

kandydatów do pełnienia urzędu sędziego. Dotyczyło to np.: braku możliwości

odwołania się od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa (zob. wyrok TK z 27 maja

2008 r., SK 57/06, OTK ZU 2008, nr 4/A, poz. 63); ustalenia reguł postępowania

przed Krajową Radą Sądownictwa w drodze rozporządzenia (zob. wyrok TK z 19

listopada 2009 r., K 62/07, OTK ZU 2009, nr 10/A, poz. 149); zasady bezwzględnej

jawności głosowań w Krajowej Radzie Sądownictwa (zob. wyrok TK z 16 kwietnia

2008 r., K 40/07, OTK ZU 2008, nr 3, poz. 44); czy też kryteriów oceny kandydatów

na sędziów (zob. wyrok TK z 29 listopada 2007 r., SK 43/06, OTK ZU 2007, nr 10/A,

poz. 130). Co więcej, jak wynika z ugruntowanego stanowiska Trybunału

Konstytucyjnego nawet stwierdzenie niekonstytucyjności badanych unormowań

ustawowych, nie uzasadnia kwestionowania legalności aktów powołania sędziów

wydanych z zastosowaniem owych niekonstytucyjnych przepisów. Stwierdzenie

bowiem niekonstytucyjności określonych przepisów, powinno zawsze prowadzić do

zapewnienia lepszej realizacji norm konstytucyjnych, natomiast w żadnym wypadku

nie może implikować skutków, które powodują poważniejsze naruszenie norm

III KK 482/24

5

konstytucyjnych niż samo naruszenie Konstytucji RP poprzez uchwalenie badanych

przepisów (vide uzasadnienia ww. wyroków TK).

Powyższe trafne poglądy, nasuwają zasadniczą refleksję. Otóż nawet

przedstawione wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wskazujące na

wadliwość procedury nominacyjnej w Krajowej Radzie Sądownictwa, nie

skutkowały nigdy podważaniem skuteczności powołań sędziowskich. Ponadto,

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 marca 2019 r. (K 12/18) przesądził, że

wybór sędziów - członków Krajowej Rady Sądownictwa przez władzę

ustawodawczą jest zgodny z ustawą zasadniczą. Skoro w świetle art. 190 ust. 1

Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc

powszechnie obowiązującą, to należy stanąć na stanowisku, że sędziowie powołani

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, posiadają w pełni ten sam status co sędziowie

powołani przed rokiem 2018 i przysługuje im taka sama władza sądownicza. Brak

jest też - co do zasady - racjonalnych podstaw do kwestionowania ich niezawisłości

i bezstronności, a tym bardziej ważności i skuteczności powołania. W orzecznictwie

wskazuje się, że badanie ważności lub skuteczności aktu ustrojowego Prezydenta

RP powołania sędziego oraz wynikającego z niego stosunku ustrojowego

łączącego sędziego z Rzeczpospolitą Polską przez Prezydenta RP - odrębnego od

stosunku służbowego - nie jest dopuszczalne w jakimkolwiek postępowaniu przed

sądem lub innym organem państwowym. Nie jest w szczególności dopuszczalne

ustalenie istnienia albo nieistnienia tego stosunku na drodze sądowej (zob.

postanowienie SN z 5 listopada 2009 r., I CSK 16/09). Z kolei celem kontroli i

stosowania kryteriów określonych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 19 listopada 2019 r., wydanym w połączonych sprawach C-585/18,

C-624/18 i C-625/18 jest zapewnienie rozpoznania sprawy przez sąd spełniający

kryteria niezależności i bezstronności, a nie następcza kontrola aktu powołania

sędziego. Kontrola ta ma charakter wstępny i następuje na etapie uchwał Krajowej

Rady Sądownictwa o rekomendowaniu sędziego, wyłącznie w sytuacji ich

zaskarżenia do Sądu Najwyższego. Inaczej, wobec niedopuszczalności kontroli

III KK 482/24

6

sądowej aktów ustrojowych Prezydenta RP, prowadziłoby to do naruszenia

prerogatywy Prezydenta RP do powoływania sędziów.

Zaznaczyć także należy, że Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela

awizowanego przez obrońcę stanowiska, iż udział w rozpoznaniu sprawy sędziego

Sądu Najwyższego, który na ten urząd został powołany na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, wywołuje

sam przez się i w każdym przypadku stan nienależytej obsady sądu w rozumieniu

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W tej kwestii odwołać się należy do wiążącego charakteru

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20), stwierdzającego,

że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest

niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8

ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii

Europejskiej, c) art. 6 ust. 1 EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego wyroku

TK podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej

Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia

postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego,

jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału. W

konsekwencji należy uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w

świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był formalnie związany uchwałą

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, skoro przestała być ona

elementem porządku prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z

Konstytucją RP), natomiast przedstawiona w niej argumentacja może być rzecz

jasna wykorzystywana w praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów

wykładni prawa (zob. postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28

lutego 2023 r., III KK 23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23). Nadanie przez

Konstytucję RP mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału

III KK 482/24

7

Konstytucyjnego oznacza, iż jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Odnosi się to

również do uchwały z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20).

W świetle ostatecznych i mających moc powszechnie obowiązującą

orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), brak jest

zatem normatywnych podstaw do podważania konstytucyjnego umocowania KRS

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

oraz jej uprawnień do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, a

także kwestionowania ważności i skuteczności powołań sędziowskich dokonanych

przez Prezydenta RP w ramach przysługującej mu wyłącznej i nie podlegającej

weryfikacji prerogatywy, na podstawie rekomendacji udzielonej przez ten organ

(zob. postanowienie TK z 3 czerwca 2008, Kpt 1/08; wyroki TK: z 25 czerwca 2012

r., K 18/09; z 11 września 2017 r., K 10/17).

Nie ulega także wątpliwości, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art.

178 i 180 Konstytucji RP), dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy

nie może być dowolne. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca

2020 r. (P 22/19) - art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zakresie w jakim

dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości

powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa,

jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP. Zatem

wniosek złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., który został oparty jedynie na

okolicznościach towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest

niedopuszczalny z mocy ustawy. Mając na względzie powyższe, wątpliwość co do

bezstronności sędziego określona w art. 41 § 1 k.p.k., musi zatem wynikać z

pewnych okoliczności faktycznych, nie zaś jedynie z regulacji prawnych

konstytuujących ustrój sądownictwa. Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie

stanowi bowiem narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W

świetle aktualnie obowiązujących unormowań nie ma możliwości kwestionowania

prawidłowości powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono

w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo

umocowany do wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie

III KK 482/24

8

ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc

precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru

sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania

sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Wnioski,

składane w oparciu o podstawę z art. 41 § 1 k.p.k., mogą zatem dotyczyć

określonych kwestii faktycznych, nie zaś prawno-ustrojowych. Słowem, w regulacji

z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia

procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności

tych nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa

(zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r.,

II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25).

Jeżeli zatem wnioskodawca poprzestałby na argumentacji odnoszącej się do

trybu powołania SSN Z.K., to konsekwencją zaprezentowanej wykładni byłaby

konieczność uznania takiego wniosku za niedopuszczalny z mocy ustawy, co zaś

implikowałoby następstwo w postaci pozostawienia go bez rozpoznania. Niemniej

we wniosku dodatkowo wskazano na jeden z zarzutów kasacji (uchybienie z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k.) podnosząc, że sprawa ta jest „identyczna, z tą która dotyczy

sędziego”. Tymczasem i ta okoliczność nie stanowi racjonalnej podstawy, która

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww. Sędziego. Od

dawna w literaturze i orzecznictwie wskazuje się przecież, że konieczne jest

ustalenie, czy rozstrzygnięcie w danej sprawie karnej wywiera bezpośredni wpływ

na sferę uprawnień lub obowiązków prawnych sędziego, tudzież czy

rozstrzygnięcie przedmiotu procesu, a szczególnie winy oskarżonego wywiera

bezpośredni wpływ na sferę uprawnień i interesów sędziego np. w kategoriach

ekonomicznych na odniesienie korzyści majątkowej albo poniesienie straty (por. E.

Skrętowicz, Iudex inhabilis i Iudex suspectus w polskim procesie karnym, Lublin

1994, s. 21-23; E. Skrętowicz, Wyłączenie sędziego na podstawie art. 37 k.p.k., NP.

1968/7-8, s. 1176 i n.; S. Śliwiński, Polski proces karny przed sądem powszechnym.

Zasady ogólne, Warszawa 1961, s. 156; K. Papke-Olszauskas, Wyłączenie

uczestników procesu karnego, Gdańsk 2007, s. 108–114; M. Jankowski, Instytucja

wyłączenia sędziego w polskim procesie karnym, NP. 1986/9, s. 68-70; M.

III KK 482/24

9

Jankowski, Wyłączenie sędziego w polskiej procedurze karnej, Warszawa 1986, s.

7 i n.; D. Świecki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz

aktualizowany, Komentarz do art. 40 k.p.k. teza 7, LEX/el 2025 r.; J. Kosonoga [w:]

R. A. Stefański [red.], S. Zabłocki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz Do art. 1-166, Warszawa 2017, s. 550; H. Paluszkiewicz [w:], Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, [red.] K. Dudka, Warszawa 2023, s. 127; T.

Grzegorczyk [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Artykuły 1-467.

Komentarz, Warszawa 2014, s. 218).

Nie ulega wątpliwości, że problematyka wyłączenia sędziego pozostaje w

ścisłym związku przede wszystkim z dwiema zasadami procesu karnego -

ogólnoustrojową zasada niezawisłości sędziowskiej i związaną z postępowaniem

dowodowym zasada obiektywizmu. Potrzeba zachowania obiektywizmu jest

przecież tak samo istotna w postępowaniu rozpoznawczym (głównym,

odwoławczym), jak i w postępowaniu kasacyjnym, tudzież wykonawczym. Rzecz

jednak w tym, że wyliczenie zawarte w art. 40 § 1 k.p.k. (a zatem i sytuacji z art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k., objętej łacińską sentencją prawniczą nemo iudex in causa sua), ma

charakter zamknięty, co wyklucza możliwość wyłączenia sędziego z mocy prawa z

innych - niż w tym przepisie wskazane - powodów. Wymienione w tym artykule

przesłanki nie mogą być zatem uzupełniane w drodze wykładni, nie można

stosować tu interpretacji rozszerzającej lub analogii. Art. 40 k.p.k. jako przepis

ustanawiający wyjątki od tej ogólnej zasady, że każdy sędzia właściwego sądu jest

uprawniony do rozpoznania sprawy, podlega wykładni ścisłej (zob. R. A. Stefański

[red.], S. Zabłocki [red.], Kodeks postepowania karnego. Tom I. Komentarz, WKP

2017; postanowienia SN: z 14 stycznia 2009 r., V KK 285/08; z 13 czerwca 2007 r.,

V KK 15/07; z 27 stycznia 2005 r., IV KK 385/04; z 11 grudnia 2002 r., V KK 135/02,

OSNKW 2003, z. 3-4, poz. 36).

W świetle zaprezentowanych powyżej uwarunkowań, w realiach niniejszej

sprawy kasacyjnej (o sygn. akt III KK 482/24), z racjonalnych względów nie

mogłoby dojść do złamania zasady nemo iudex in causa sua (sędzia nie może być

sędzią we własnej sprawie), przez rozpoznającego kasację SSN Z.K., skoro ww.

Sędzia w nie będzie wszakże orzekał „we własnej sprawie”, zaś ww. sprawa

kasacyjna w żaden sposób nie będzie miała wpływu na sferę uprawnień lub

III KK 482/24

10

obowiązków prawnych tegoż Sędziego, bądź interesów (zob. postanowienia SN: z

30 listopada 2023 r., I ZO 75/23; z 4 września 2024 r., I ZO 144/24; z 2

października 2024 r., V KK 282/24). W ugruntowanym, wieloletnim orzecznictwie

jasno wskazuje się również, że zasada ta ma odniesienie wyłącznie do takiej

sprawy, która wprost ma związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście

zainteresowany, zaś związek sędziego ze sprawą - zgodnie z powyższą regułą -

musi mieć charakter bezpośredni (co już wyżej podkreślono). Oznacza to, że

pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich

(zob. postanowienia SN: z 10 stycznia 2002 r., IV KZ 83/01: z 5 października 2022

r., V KK 329/22; z 30 listopada 2023 r., I ZO 75/24; z 31 stycznia 2024 r., I ZO

17/24; z 28 czerwca 2024 r., I ZO 95/24; z 30 stycznia 2025 r., I ZO 114/24; z 22

maja 2025 r., V KS 16/25; wyrok SA w Gdańsku z 15 grudnia 2016 r., II AKa 361/16;

wyrok SA w Szczecinie z 22 listopada 2017 r., II AKa 34/17).

Wskazać ponadto należy, że te incydentalne rozstrzygnięcia, które

przywołano we wniosku, miały znaczenie jedynie w tych konkretnych sprawach

jednostkowych (o wyłączenie sędziego), w których zapadły, jednakże nie mogą one

skutkować niejako automatycznym wyłączeniem sędziego we wszystkich innych

sprawach (w tym przedmiotowej), jeżeli brak ku temu racjonalnych powodów.

W tym miejscu, jedynie na marginesie przypomnieć wypada, że w dniu 15

lipca 2022 r. weszły w życie przepisy art. 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym (tudzież art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju

sądów powszechnych), w których dopuszczono możliwość badania spełnienia

przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu,

jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Jednocześnie w regulacjach tych wskazano, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności - art. 29 § 4 u.SN (art. 42a § 2 p.u.s.p.).

III KK 482/24

11

Wreszcie podnieść należy, wbrew odmiennym sugestiom wniosku, że żadne

z dotychczasowych orzeczeń ETPC, tudzież TSUE nie podważyło statusu sędziów

powołanych na wniosek KRS po 2017 r. i nie stwierdziło nieistnienia powołań

sędziowskich (po 2017 r.), czy też wydanych przez tych sędziów orzeczeń. Zatem

sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS (ukształtowanej przepisami cyt.

wyżej ustawy), nie powoduje, że każdy wyrok wydany z udziałem takiego sędziego

automatycznie narusza prawo do sądu ustanowionego ustawą, a zatem narusza

prawo europejskie, czy też Europejską Konwencję Praw Człowieka. Żaden z

Trybunałów nie stwierdził także, iż tak ukształtowana KRS to organ nieistniejący.

Zresztą takiego judykatu nie przywołał także i autor wniosku. Warto również

odnotować, że zakres związania konkretnym orzeczeniem ETPC określa sama

Konwencja w art. 46 ust. 1, przy czym orzeczenia te nie mają mocy powszechnie

obowiązującej, obejmują jedynie strony postępowania tj. stronę skarżącą i państwo-

stronę. Także w opinii wydanej przez Komisję Wenecką we współpracy z Dyrekcją

Generalną Praw Człowieka i Rządów Prawa (DGI) na temat sędziów (CDL-

AD(2024/029) z 14 października 2024 r. podkreślono, że wyroki ETPC nie mają

bezpośredniego skutku w systemie prawnym państw członkowskich, są wiążące na

mocy art. 46 Konwencji i muszą być wdrożone przez pozwane Państwo (pkt 24

Opinii). Poza tym w tej samej opinii Komisja Wenecka wyraziła jednoznaczne

stanowisko, że ani wyroki ETPC i TSUE, ani orzeczenia sądów polskich nie

unieważniły ex tunc uchwał KRS dotyczących powołań sędziowskich (pkt 28 Opinii).

Zresztą tożsame konstatacje, poparte zresztą gruntowną analizą dotychczasowego

orzecznictwa europejskiego, prezentowane były już wielokrotnie zarówno w

orzecznictwie (np. postanowienie SN z 18 września 2025 r., I ZO 88/25), jak i

dyskursie publicznym (vide stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich [opinia

prawna z dnia 30 października 2025 r., VII.510.8.2025.JRO], Helsińskiej Fundacji

Praw Człowieka i in.).

Reasumując, przedmiotowa inicjatywa obrońcy została zasadniczo oparta na

krytyce ustrojowych rozwiązań normatywnych, przyjętych przez ustawodawcę, w

zakresie trybu powoływania sędziów. Wykładnia art. 41 k.p.k. nie może być jednak

dowolnie szeroka i nie może prowadzić do wyłączenia sędziego w każdej sytuacji i

w każdej sprawie (Iudex suspectus), albowiem tego nie przewiduje nawet

III KK 482/24

12

wyłączenie na podstawie art. 40 k.p.k. (z mocy prawa Iudex inhabilis). Nie

wystarczy zatem jedynie odwołać się do instytucjonalnej nieprawidłowości

powoływania sędziów na podstawie procedury konkursowej z udziałem KRS, w

składzie ustanowionym ustawą z 2017 r., natomiast konieczne jest wykazanie in

concreto, że sędzia nie gwarantuje chociażby minimalnego standardu

bezstronności w danej sprawie. Zatem brak racjonalnego uargumentowania jakie to

konkretne zaszłości i okoliczności faktyczne, związane z prowadzonym

postępowaniem kasacyjnym w sprawie skazanego A.P. (sygn. akt III KK 482/24),

miałyby rzutować na brak bezstronności sędziego Sądu Najwyższego Z.K. i jej

określony stosunek do stron lub sprawy, implikowało konstatację, że złożony

wniosek o wyłączenie - nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, orzekł jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]