Wyrok łączny objął karę już nieistniejącą w obrocie. SN uchylił jego część

Sąd Rejonowy w Tarnowie w dniu 30 listopada 2023 r., wydał wobec skazanego

M. P. wyrok łączny w sprawie o sygn. akt II K 1268/22. W części wstępnej tego

wyroku podał, że był on skazany prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w Tychach z dnia 23 lutego 2021 r. w sprawie II K 343/21

za przestępstwa:

- z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniu 10 kwietnia 2020 r. na karę 10 miesięcy

ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej

pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym,

- z art. 270 § 1 k.k. popełnione w dniu 8 grudnia 2020 r. na karę 8 miesięcy

ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej

pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym,

- z art. 233 § 1a k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. popełnione w dniu 9 grudnia 2020

r. na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w

stosunku miesięcznym,

z orzeczeniem kary łącznej roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na

wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30

godzin w stosunku miesięcznym. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w

Tarnowie z dnia 11 stycznia 2022 r. karę ograniczenia wolności zamieniono na

zastępczą karę pozbawienia wolności w rozmiarze 272 dni;

2. Sądu Rejonowego w Jarosławiu z dnia 28 czerwca 2021 r. w sprawie II K

828/21 za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 10 kwietnia 2020 r. na karę

grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości stawki

dziennej na kwotę 10 zł. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w

Jarosławiu z dnia 28 lutego 2022 r., II Ko 157/22, karę grzywny zamieniono na karę

pozbawienia wolności, a w dniu 28 marca 2022 r. wykonano karę grzywny;

III KK 635/25

3

3. Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 28 lipca 2021 r. w sprawie II K 970/21

za czyn z art. 286 § 1 i 3 k.k. popełniony w okresie od 15 do 16 lutego 2021 r. na

karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku

miesięcznym. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 7

kwietnia 2022 r., XI Ko 5629/21, karę ograniczenia wolności zamieniono na

zastępczą karę pozbawienia wolności w rozmiarze 90 dni;

4. Sądu Rejonowego w Wieliczce z dnia 13 października 2021 r. w sprawie II K

811/21 za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 3 stycznia 2021 r. na karę

grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości stawki

dziennej na kwotę 10 zł;

5. Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2022 r. w sprawie X K

1021/21 za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 17 października 2020 r. na

karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku

miesięcznym;

6. Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie II K 1098/22

za czyn z art. 288 § 1 k.k. popełniony w dniu 16 marca 2022 r. na karę 7 miesięcy

ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej

pracy na cele społeczne w wymiarze 24 godzin w stosunku miesięcznym;

7. Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 5 grudnia 2022 r. w sprawie II K 135/22,

utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 6 kwietnia

2023 r. w sprawie II Ka 70/23 za:

- ciąg przestępstw z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 190 § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. popełnionych w okresie od nieustalonego dnia grudnia 2020 r. do

dnia 3 maja 2021 r., w dniu 14 kwietnia 2021 r. i w dniu 24 kwietnia 2021 r. na karę

3 miesięcy pozbawienia wolności,

- ciąg przestępstw z art. 286 § 1 i 3 k.k. popełnionych w dniach 14 kwietnia 2021

r., 16 września 2021 r. oraz w nieustalonym dniu pomiędzy 23 a 30 września 2021

r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności,

III KK 635/25

4

- za czyn z art. 193 k.k. popełniony w dniu 25 maja 2021 r. na karę 1 miesiąca

pozbawienia wolności,

- za czyn z art. 278 § 1 k.k. popełniony w dniu 16 września 2021 r. na karę 3

miesięcy pozbawienia wolności,

- za czyn z art. 284 § 2 k.k. popełniony w dniu 23 września 2021 r. na karę 3

miesięcy pozbawienia wolności,

- za czyn z art. 178a § 1 k.k. popełniony w dniu 12 października 2021 r. na karę

3 miesięcy pozbawienia wolności,

z orzeczeniem kary łącznej 8 miesięcy pozbawienia wolności;

8. Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie II K 620/22

za czyn z art. 286 § 1 k.k. na karę roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności,

polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne

w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym;

9. Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie II K 800/23

za czyn z art. 209 § 1a k.k. popełniony w okresie od 20 września 2021 r. do 26

grudnia 2021 r. oraz od 31 marca 2022 r. do 14 sierpnia 2022 r. na karę 8 miesięcy

ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej

pracy na cele społeczne w wymiarze 32 godzin w stosunku miesięcznym.

W części dyspozytywnej wyroku łącznego Sąd Rejonowy w Tarnowie:

I. rozwiązał węzeł kary łącznej ograniczenia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu

Rejonowego w Tychach z dnia 23 lutego 2021 r. w sprawie II K 343/21 oraz węzeł

kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w

Tarnowie z dnia 5 grudnia 2022 roku w sprawie II K 135/22;

II. na mocy art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k. połączył

wymierzone wobec skazanego M. P. wyrokami Sądu Rejonowego w Tychach z dnia

23 lutego 2021 r. w sprawie II K 343/21, Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 28

lipca 2021 r. w sprawie II K 970/21 i Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 13

czerwca 2022 r. w sprawie X K 1021/21, a opisanymi w punktach 1, 3 i 5 części

wstępnej wyroku, kary jednostkowe ograniczenia wolności i w ich miejsce wymierzył

skazanemu karę łączną w rozmiarze 2 lat ograniczenia wolności, polegającą na

wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40

godzin w stosunku miesięcznym;

III KK 635/25

5

III. na mocy art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej w pkt II kary łącznej ograniczenia

wolności zaliczył okres wykonanej już kary w sprawie II K 343/21 Sądu Rejonowego

w Tychach i w sprawie II K 970/21 Sądu Rejonowego w Tarnowie w formie zastępczej

kary pozbawienia wolności od dnia 15 sierpnia 2022 r. do dnia 25 października

2022 r., od dnia 26 października 2022 r. do dnia 15 maja 2023 r. i od dnia 15 maja

2023 r. do dnia 13 sierpnia 2023 r.;

IV. na mocy art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k. połączył

wymierzone wobec skazanego M. P. wyrokami Sądu Rejonowego w Jarosławiu z

dnia 28 czerwca 2021 r. w sprawie II K 828/21 i Sądu Rejonowego w Wieliczce z dnia

13 października 2021 r. w sprawie II K 811/21, a opisanymi w punktach 2 i 4 części

wstępnej wyroku, kary jednostkowe grzywny i w ich miejsce wymierzył skazanemu

karę łączną grzywny w wysokości 150 stawek dziennych, ustalając wartość jednej

stawki dziennej na kwotę 10 zł;

V. na mocy art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej w pkt IV kary łącznej grzywny

zaliczył wykonaną karę grzywny w sprawie II K 828/21 Sądu Rejonowego w

Jarosławiu w formie zastępczej kary pozbawienia wolności;

VI. na mocy art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 3 k.k., art. 87 § 1 k.k. w zw. z art. 569 § 1

k.p.k. połączył wymierzone wobec skazanego M. P. wyrokami Sądu Rejonowego w

Tarnowie z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie II K 1098/22, Sądu Rejonowego w

Tarnowie z dnia 5 grudnia 2022 r. w sprawie II K 135/22, Sądu Rejonowego w

Biłgoraju z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie II K 620/22, a opisanymi w punktach 6,

7 i 8 części wstępnej wyroku, kary jednostkowe ograniczenia wolności i pozbawienia

wolności i w ich miejsce wymierzył skazanemu karę łączną w rozmiarze roku i 10

miesięcy pobawienia wolności;

VII. na mocy art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej w pkt IV (powinno być: pkt VI –

uw. SN) kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie II K 135/22 Sądu Rejonowego w Tarnowie (wskazał

szczegółowo, o jakie okresy chodzi);

VIII. na mocy art. 576 § 1 k.p.k. orzekł, że w zakresie nie objętym niniejszym

wyrokiem łącznym wyroki opisane w pkt 1-8 części wstępnej podlegają odrębnemu

wykonaniu;

III KK 635/25

6

IX. na mocy art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w zakresie objęcia wyrokiem

łącznym kary wymierzonej w sprawie II K 800/23 Sądu Rejonowego w Tarnowie.

W kolejnych dwóch punktach (X i XI) Sąd orzekł w przedmiocie kosztów sądowych.

Opisany wyrok łączny został zaskarżony - w części dotyczącej orzeczenia o karze

- przez obrońcę skazanego M. P. , który zarzucił „rażącą niewspółmierność

wymierzonej kary łącznej wynikającą z zastosowania zasady częściowej absorpcji

kar” i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie skazanemu kary

łącznej pozbawienia wolności na zasadzie pełnej absorpcji.

Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II Ka

201/24, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wymiar orzeczonej w pkt VI kary

pozbawiania wolności obniżył do roku i 6 miesięcy. W pozostałym zakresie

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy i zwolnił skazanego od ponoszenia wydatków za

postępowanie odwoławcze.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie wniósł Prokurator Generalny.

Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok na korzyść skazanego w zakresie:

1. rozstrzygnięć przyjętych w pkt I i II części dyspozytywnej, dotyczących kary

łącznej pozbawienia wolności (określonej w pkt VI wyroku Sądu I instancji);

2. rozstrzygnięcia przyjętego w pkt II części dyspozytywnej, w zakresie utrzymania

w mocy pkt IX wyroku Sądu I instancji o umorzeniu postępowania o objecie wyrokiem

łącznym kary wymierzonej w sprawie o sygn. akt II K 800/23,

zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów

prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na

przeprowadzeniu nierzetelnej kontroli odwoławczej i nieustaleniu aktualnej sytuacji

prawnej skazanego, co skutkowało nierozpoznaniem z urzędu apelacji obrońcy,

niezależnie od granic zaskarżenia oraz podniesionego zarzutu oraz zmianą wyroku

łącznego jedynie w części wymiaru kary łącznej, a w pozostałym zakresie

utrzymaniem zaskarżonego orzeczenia w mocy w sytuacji, gdy wyrok łączny w pkt

VI i IX był rażąco niesprawiedliwy, gdyż został wydany z rażącą obrazą art. 85 § 1

k.k., art. 91 § 2 k.k. i art. 572 k.p.k.”

Stawiając ten zarzut, Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku łącznego w

III KK 635/25

7

zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Tarnowie, w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co przy zastosowaniu art. 535 § 5 k.p.k.

pozwoliło uwzględnić ją w całości na posiedzeniu bez udziału stron. Nasuwa się

jednak uwaga, że część motywacyjna skargi jasno wskazuje, iż rozstrzygnięcia

przyjęte w pkt I i II wyroku Sądu Okręgowego zostały zaskarżone nie dlatego, że

odnosiły się do kary łącznej pozbawienia wolności, ale z powodu nieskorygowania

przez ten Sąd konfiguracji wyroków, których połączenie skutkowało wymierzeniem

tej kary.

Należało podzielić pogląd Prokuratora Generalnego, że Sąd Okręgowy w

Tarnowie, wydając wyrok w sprawie M. P., rażąco naruszył wskazane w zarzucie

skargi przepisy prawa, co miało istotny wpływ na treść wyroku. W szczególności Sąd

ad quem, niezależnie od granic zaskarżenia przez obrońcę skazanego wyroku

łącznego i podniesionego zarzutu, powinien zmienić rozstrzygnięcia zawarte w pkt

VI i IX tego wyroku, przy tym to zawarte w pkt VI w inny sposób niż uczynił.

Analiza akt sprawy potwierdza spostrzeżenia poczynione w kasacji, że o ile Sąd

meriti zasadnie przyjął, iż w sprawie istnieją realne zbiegi przestępstw pozwalające

na utworzenie trzech węzłów kary łącznej: ograniczenia wolności, grzywny i

pozbawienia wolności, to słusznie stosując przepisy Kodeksu karnego w brzmieniu

obowiązującym od 24 czerwca 2020 r., nieprawidłowo przyjął, że pierwszym

chronologicznie wyrokiem stanowiącym podstawę utworzenia węzła kary łącznej

pozbawienia wolności jest wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowie wydany 1 sierpnia

2022 r. w sprawie II K 1098/22. Pominął bowiem, najwyraźniej nie dysponując aktami

tej sprawy w dacie wydania wyroku łącznego (zob. k. 88, 89 akt sprawy II K 1268/22),

że postanowieniem z dnia 2 października 2023 r. wymieniony Sąd na podstawie art.

2a § 2 k.w. zamienił M. P. karę 7 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na

wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 24

godzin w stosunku miesięcznym orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowie

z dnia 1 sierpnia 2022 r., sygn. akt II K 1098/22, na karę 1 miesiąca ograniczenia

wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele

III KK 635/25

8

społeczne w wymiarze 24 godzin w stosunku miesięcznym (k. 171). W uzasadnieniu

podał, iż wydanie tego orzeczenia było konieczne wobec wejścia w życie w dniu 1

października 2023 r. ustawy zmieniającej Kodeks wykroczeń, na mocy której została

podniesiona wartość szkody z kwoty 500 zł do kwoty 800 zł, uzasadniająca

kwalifikację prawną czynu jako wykroczenia (M. P. został skazany za uszkodzenie

mienia, skutkujące stratami na kwotę 669,99 zł). Pominięcie wspomnianej

okoliczności, pomimo treści pisma z k. 88, informującego, że Sąd Rejonowy w

Tarnowie XI Wydział Wykonywania Orzeczeń Karnych występuje do II Wydziału

Karnego tego Sądu o akta sprawy II K 1098/22 w związku z kontrawencjonalizacją,

jest tym bardziej zaskakujące, że chodziło o sprawy pozostające w gestii tego

samego Sądu.

Również Sąd Okręgowy w Tarnowie nie dostrzegł, że wyrokiem łącznym została

objęta kara, która przestała istnieć w obrocie prawnym (o niedopuszczalności takiego

postąpienia Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach z dnia 7 sierpnia

2024 r., V KK 295/24 i z dnia 5 listopada 2025 r., V KK 355/25), co można wiązać z

nieprzekazaniem przez Sąd Rejonowy akt sprawy II K 1098/22 (k. 165 akt sprawy II

K 1268/22) i zaniechaniem aktualizacji danych o karalności M. P. przez Sąd drugiej

instancji (ostatnia informacja w tym zakresie została sporządzona 20 września 2023

r. – k. 99-102), do czego obligował § 309 ust. 1 rozporządzenia Ministra

sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (zob. powołany w kasacji wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca

2001 r., IV KKN 129/01). Przy prawidłowym procedowaniu przepis art. 572 k.p.k.

miałby zastosowanie do sprawy o sygn. akt II K 1098/22, a w konsekwencji za

chronologicznie pierwszy wyrok tworzący kolejny węzeł kary łącznej powinien być

uznany wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 5 grudnia 2022 r. wydany w

sprawie II K 135/22. Węzłem tym mogłyby zostać objęte kary wymierzone wyrokiem

Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 6 grudnia 2022 r. wydanym w sprawie II K

620/22 i wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 28 czerwca 2023 r.

wydanym w sprawie II K 800/23. Chociaż wymierzone skazanemu w tych sprawach

kary były rodzajowo różne, to nadawały się do połączenia na podstawie art. 87 § 1

k.k., a z wyroku łącznego wynika, że wolą Sądu orzekającego było jego

III KK 635/25

9

zastosowanie, skoro w pkt VI, powołując się m.in. na ten przepis, połączył kary

ograniczenia wolności i pozbawienia wolności.

W kasacji zasadnie wskazano, że wyrok łączny - w omówionym wyżej zakresie -

był dla skazanego rażąco niesprawiedliwy, wobec czego Sąd odwoławczy powinien

wyjść poza granice apelacji i skontrolować nie tylko wymiar kary łącznej zgodnie z

zakresem zaskarżenia, ale też warunki jej orzeczenia. Pomimo obniżenia kary

łącznej pozbawienia wolności, sytuacja skazanego nadal kształtowała się,

niezgodnie z prawem, niekorzystnie, bowiem miał on do odbycia karę łączną

pozbawienia wolności orzeczoną z uwzględnieniem kary nieistniejącej w obrocie

prawnym, co podniosło górną granicę dopuszczalnego wymiaru kary łącznej oraz

karę 1 miesiąca ograniczenia wolności za popełnienie tego samego czynu

zabronionego przypisanego mu w sprawie o sygn. akt II K 1098/22, nadto osobno

karę wymierzoną w sprawie o sygn. akt II K 800/23.

W tym stanie rzeczy należało postąpić zgodnie z wnioskiem kasacji, tj. uchylić

wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie w zaskarżonej części i w tym zakresie

przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym temu

Sądowi, który wyda zgodne z prawem orzeczenie, mając w polu widzenia poczynione

wyżej uwagi.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Zawarte w pkt

2 rozstrzygnięcie w przedmiocie wydatków związanych z rozpoznaniem kasacji

znajduje oparcie w art. 638 k.p.k.

[J.J.]

[a.ł]

Kazimierz Klugiewicz

Zbigniew Puszkarski

Andrzej Stępka