Apelacja karna z sędziami spoza wydziału karnego. SN nie przekazał sprawy innemu sądowi

Sąd Okręgowy w Przemyślu postanowieniem z dnia 22 października 2025 r.

zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy o sygn. akt II Ka 222/25,

dotyczącej rozpoznania apelacji obrońców oskarżonych T.J. i R.N. od wyroku Sądu

Rejonowego w Przemyślu z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt II K 746/17,

innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Motywując swoje wystąpienie wskazał, że aktualnie nie ma możliwości utworzenia

składu orzekającego złożonego wyłącznie z trzech sędziów specjalizujących się w

prawie karnym. W związku z tym zachodzi konieczność „dolosowania” jednego

sędziego orzekającego na co dzień w innym wydziale. W ocenie wnioskującego,

III KO 172/25

2

sędziowie Sądu Okręgowego w Przemyślu orzekający od wielu lat w sprawach z

zakresu prawa cywilnego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie

posiadają odpowiednich kwalifikacji do rozpoznania sprawy o tak zawiłym i

skomplikowanym charakterze. Nadto sąd występujący z inicjatywą wskazał, że o ile

dwóch pozostałych sędziów przydzielonych do sprawy w oparciu o System

Losowego Przydziału Spraw od wielu lat orzeka w wydziale karnym i tym samym

spełnia odpowiednie kryteria merytoryczne, to jednak mogą być wobec nich

wysuwane zarzuty co do braku bezstronności i niezawisłości uwagi na fakt, iż

zostali oni powołani na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Przemyślu na mocy

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Zwłaszcza, że właśnie z tego powodu

przedmiotowa sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd

Najwyższy, który postanowieniem w sprawie o sygn. akt III KK 281/24 uchylił

wcześniejsze orzeczenie tego sądu, wskazując na zaistnienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy niejednokrotnie wskazywał, że regulacja przewidziana w art.

37 k.p.k. stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez

sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też określoną w tym przepisie

przesłankę dobra wymiaru sprawiedliwości należy wykładać ściśle, bacznie

uważając, czy w realiach danej sprawy jest ono rzeczywiście zagrożone (zob.m.in.

postanowienie SN z dnia 28 maja 2025 r., V KO 68/25).

Do tego rodzaju okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji forum

extraordinatum nie należy sytuacja, w której do rozpoznania sprawy karnej miałby

zostać wyznaczony sędzia nie orzekający na co dzień w wydziale karnym. Zgodnie

z art. 55 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.

U. z 2024 r., poz. 334 z późn. zm.; dalej: u.s.p.) sędzia sądu powszechnego jest

powoływany na stanowisko sędziego danego sądu, bez określenia wydziału i

specjalizacji. Może zatem orzekać we wszystkich sprawach w swoim miejscu

służbowym, a w innych sądach w przypadkach określonych w ustawie (zob.

III KO 172/25

3

postanowienie SN z dnia 17 października 2024 r., III KO 154/24). Sytuacja, w której

sędzia jest zobowiązany do rozpoznania sprawy w oparciu o przepisy, których nie

stosuje w swej bieżącej praktyce z całą pewnością jest niekomfortowa, lecz w

żaden sposób nie podważa możliwości zapewnienia rzetelnego procesu i wydania

trafnego orzeczenia. Wszak za pewnik trzeba przyjmować, że każdego sędziego

cechuje obiektywizm i rzetelność w orzekaniu i niezależnie od specjalizacji

zawodowej takie podejście będzie on wykazywał przy rozstrzyganiu każdej sprawy

(vide postanowienie SN z dnia 22 stycznia 2025 r., III KO 193/24). Bez znaczenia

pozostaje przy tym brak doświadczenia sędziego w rozpoznawaniu określonej

kategorii spraw, zwłaszcza że w razie konieczności jest on zobowiązany do

uzupełniania swej wiedzy i podnoszenia kwalifikacji. W mniejszym lub większym

zakresie jest to codzienność każdego sędziego, który przecież w ramach swego

„typowego" referatu rozstrzyga sprawy wymagające znajomości różnych dziedzin

prawa (por. postanowienie SN z dnia 18 października 2022 r., III KO 105/22).

Zresztą konsekwencją stanowiska zaprezentowanego przez wnioskującego byłoby

uznanie, że po przydzieleniu na początku drogi zawodowej do określonego

wydziału, sędzia nie mógłby już zostać przeniesiony do innego wydziału, właśnie

dlatego, że brak doświadczenia w rozpoznawaniu danej kategorii spraw czyni

niejako wątpliwym jego zdolność do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z przepisami

prawa (zob. postanowienie SN z dnia 16 lipca 2025 r., III KO 96/25 i przywołane

tam judykaty). Jednocześnie godzi się zauważyć, że pomimo, iż materiał dowodowy

w przedmiotowej sprawie jest obszerny, to Sąd Okręgowy Przemyślu w treści

wniosku nie wykazał w sposób przekonywujący, aby sprawa charakteryzowała się

szczególną trudnością natury faktycznej lub prawnej. Zwłaszcza, że w sądzie

pierwszej instancji rozpoznawana była w składzie jednoosobowym.

Przeprowadzenie kontroli wyroku sądu meriti przez sędziego sądu okręgowego, a

więc z założenia o długoletniej praktyce orzeczniczej i dużym doświadczeniu

życiowym, nie powinno więc przekraczać jego możliwości, nawet jeśli na co dzień

stosuje przepisy procedury cywilnej. Tym bardziej, że w uchylonym

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt III KK 281/24

wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II Ka 214/21 w składzie Sądu

Okręgowego w Przemyślu także zasiadał sędzia, który na co dzień nie orzeka w

III KO 172/25

4

wydziale karnym (SSO X.Y.) i nie rodziło to żadnych problemów w zakresie

rzetelnego rozpoznania sprawy, a przynajmniej takowych sąd wnioskujący

wówczas nie sygnalizował.

Zastosowania instytucji przewidzianej w art. 37 k.p.k. nie uzasadnia także

sama hipotetyczna możliwość uchylenia wyroku sądu właściwego miejscowo z

uwagi na jego nienależytą obsadę. Ryzyko tego rodzaju rozstrzygnięć jest bowiem

immanentnie wpisane w sprawowanie wymiaru sprawiedliwości i wynika z

samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego, określonej w art. 8 § 1 k.p.k.

Niezależnie od tego czy niebezpieczeństwo uchylenia przyszłego orzeczenia jest

„małe", „średnie", czy też „duże", okoliczność ta nie przemawia za przekazaniem

sprawy innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości

(vide postanowienie SN z dnia 24 września 2024 r., III KO 101/24). Zwłaszcza, że

sam fakt zasiadania w sądzie powszechnym sędziego powołanego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa po zmianach z 2017 r. nie skutkuje automatycznie

koniecznością uchylenia takiego wyroku i to niezależnie od powstałych w

orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności co do kwalifikowania tego rodzaju

uchybień (zob. postanowienie SN z dnia 27lutego 2025 r., IV KK 534/24 i

przywołane tam orzecznictwo). Nawet bowiem zwolennicy wiązania tego rodzaju

uchybienia z nienależytą obsadą sądu przyznają, że przesłanka ta nie ma

charakteru stricte bezwzględnego (vide uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I

KZP 2/22). Konieczne jest bowiem wykazanie in concreto, że sędzia nie gwarantuje

chociażby minimalnego standardu bezstronności i niezawisłości.

Instytucja określona w art. 37 k.p.k. nie może być traktowana jako sposób

rozwiązywania bieżących problemów w sądownictwie, związanych z powoływaniem

sędziów, których status jest przez część środowiska prawniczego kwestionowany z

uwagi na okoliczności towarzyszące ich powołaniu. Nie służy także kontroli

zasadności podejmowanych w toku postępowania decyzji w przedmiocie odmowy

wyłączenia sędziego czy to w oparciu o przesłankę iudex suspectus (art. 41 k.p.k.)

czy też w trybie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (art. 42a ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych). Tymczasem nie sposób

oprzeć się wrażeniu, że jest to w istocie jeden z powodów wystąpienia przez Sąd

Okręgowy w Przemyślu z wnioskiem o przekazanie sprawy innemu sądowi

III KO 172/25

5

równorzędnemu. W tym kontekście podkreślić należy, że kryterium „dobra wymiaru

sprawiedliwości" z art. 37 k.p.k. wymaga, aby sąd występując w tym trybie o

przekazanie sprawy innemu równorzędnemu sądowi, nie stwarzał w ten sposób

wrażenia, że unika prowadzenia sprawy dla niego trudnej, wręcz kłopotliwej, czy też

– co gorsza – sam zwątpił w swoją możliwość obiektywnego i wolnego od

jakichkolwiek wpływów rozpoznania sprawy (zob. postanowienie SN z dnia 30

stycznia 2018 r., IV KO 131/17). Jeśli zaś sąd utracił wiarę w swą bezstronność w

konkretnej sprawie, to winien sam złożyć wniosek o jego wyłączenie. Pojęcie

bezstronności w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. należy bowiem rozumieć nie tylko jako

bezstronność w odbiorze zewnętrznym, lecz także subiektywne odczucie sędziego

(zob. m.in. wyrok TK z dnia 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK-A 1999, z. 1, poz. 3;

wyrok TK z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, z. 7, poz. 67; uchwała SN

z dnia z 26 kwietnia 2007 r., I KZP 9/07, OSNKW 2007, z. 5, poz. 39; wyrok SN z

dnia z 8 stycznia 2009 r., III KK 257/08; wyrok SN z dnia 18 marca 2009 r., IV KK

380/08).

Podsumowując, okoliczności wskazane przez sąd występujący z

przedmiotową inicjatywą nie uzasadniają zastosowania wyjątkowej instytucji jaką

jest przekazanie sprawy do innego równorzędnego sądu w trybie art. 37 k.p.k. z

uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji.

[WB]

[a.ł]