Odmowę wznowienia wydał sędzia z nominacji KRS. SN uchylił postanowienie

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 27 listopada 2025 r., sygn. akt III KO

166/25, odmówił przyjęcia wniosku skazanego M.P. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6

III KZ 52/25

2

lutego 2024 r., sygn. akt II AKa 21/23, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w

Krakowie z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt III K 34/22, wobec jego

oczywistej bezzasadności, jednocześnie stwierdzając brak podstaw do wznowienia

postępowania z urzędu. Od tego postanowienia zażalenie wniósł skazany, który

wskazał jedynie na okoliczności mające dotyczyć samego postępowania, będącego

przedmiotem wniosku o wznowienie, nie podniósł zaś żadnych merytorycznych

zarzutów względem samego zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Zażalenie skazanego, niezależnie od podniesionej w nim argumentacji,

musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem

sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż zostało wydane przez sąd nienależycie

obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, działający w tym

układzie procesowym jako Sąd drugiej instancji, jest zobligowany brać tę

okoliczność – stanowiącą bezwzględną przyczynę odwoławczą – pod uwagę z

urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu

uchybienia na treść orzeczenia (art. 433 § 1 k.p.k. i art. 439 § 1 in princ. k.p.k.).

Zgodnie z uchwałą trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20, OSNK 2020, z. 2 poz. 7 (dalej: uchwała także trzech Izb SN)

„Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3)”. Uchwała ta - stosownie do treści art. 87 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym (t.j.

Dz. U. z 2021 r. poz. 154 – dalej: ustawa o SN) - z chwilą jej podjęcia uzyskała moc

zasady prawnej i wiąże każdy skład Sądu Najwyższego dotąd, dopóty nie nastąpi

uregulowane w art. 88 ust. 2 ustawy o SN odstąpienie od uchwały. Do dnia wydania

niniejszego orzeczenia taka sytuacja nie wystąpiła, a zatem nie odstąpiono od

przedmiotowej zasady prawnej. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu

20 kwietnia 2020 r. orzeczenie, którym stwierdził, że stanowiąca podstawę prawną

III KZ 52/25

3

niniejszego orzeczenia uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jest

niezgodna z:

a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i

art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz.

864/30, ze zm.),

c) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami

nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze

zm.) – OTK-A 2020, poz. 61; Dz.U. z 2020 r., poz. 376, jednak podzielić należało

przekonujące rozważania zawarte w tym zakresie w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, które doprowadziły do

stwierdzenia, że od strony formalnoprawnej Sąd Najwyższy nie jest związany tym

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Przedmiotowe orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego nie mogło wywrzeć wpływu na obowiązek stosowania przez Sąd

Najwyższy wykładni art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., zaprezentowanej w uchwale trzech Izb

SN przede wszystkim z uwagi na błędne przyznanie przez Trybunał Konstytucyjny

uchwale trzech Izb SN charakteru prawotwórczego (podczas gdy jest to akt

stosowania prawa a nie jego stanowienia), a co za tym idzie z uwagi na brak

kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności z Konstytucją

tego orzeczenia (zob. powoływane postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2021 r. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2021

r., V KZ 47/21 i z dnia 18 stycznia 2022 r., I KZ 61/21).

Dodać trzeba, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia

22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, nie

podzielił poglądu, że uchwała trzech Izb SN uległa dezaktualizacji wskutek

powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r.

Dokonując wykładni Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ETPC wskazał, że nie

odnajduje w swoim orzecznictwie żadnej racjonalnej podstawy do

wypowiedzianego przez TK poglądu, iż wynikające z art. 6 ust. 1 EKPC standardy

niezależności i bezstronności sądu wykluczają uprawnienie innych sędziów do

ogólnego kwestionowania prawa sędziego do orzekania lub do sprawdzania

III KZ 52/25

4

prawidłowości procedury poprzedzającej powołanie sędziego przez Prezydenta (§

259-264). Co istotne przy tym, z art. 32 ust. 1 EKPC wynika monopol jurysdykcyjny

ETPC w zakresie interpretacji i stosowania Konwencji. Jak się w efekcie przyjmuje,

jego konsekwencją jest związanie sądów krajowych interpretacją EKPC przyjętą

przez Trybunał (zob. I. Kondak [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności. Komentarz, L. Garlicki [red.], Warszawa 2011, t. 2, s. 100

i 103). Tak więc uchwała trzech Izb SN w dalszym ciągu obowiązuje i wiąże Sąd

Najwyższy.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie jest związany tą

uchwałą również dlatego, że w pełni podziela zaprezentowaną w niej argumentację

prawną. Podobny pogląd został też wyrażony w uchwale 7 sędziów SN z dnia 2

czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Stwierdzono tam m.in., że chociaż brak jest

podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał

nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu

bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., to jednak taka sytuacja zachodzi w stosunku do

sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach.

W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Sąd

Najwyższy w składzie jednoosobowym, w którym zasiadał Z.K., powołany na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Karnej na skutek rekomendacji

Krajowej Rady Sądownictwa (dalej: KRS), której kształt został określony ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), co do której test niezależności od

władzy ustawodawczej oraz wykonawczej ma wynik negatywny. Wywiera to

oczywisty wpływ na status osób – w tym wyżej wymienionego sędziego – które

uzyskały powołania sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak

ukształtowanej KRS (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada

2019 r. w sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18 oraz s. 24 - 27 uzasadnienia

uchwały trzech izb SN).

Skoro uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r. obowiązuje i wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego, w świetle

przedstawionej tam wykładni należało ocenić obsadę Sądu w postępowaniu w

III KZ 52/25

5

sprawie o sygn. akt III KO 166/25, której przedmiotem było rozpoznanie wniosku o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt II AKa 21/23,

zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 października 2022 r.,

sygn. akt III K 34/22.

W uzasadnieniu uchwały sygn. akt BSA I-4110-1/20, Sąd Najwyższy

stwierdził, odwołując się do orzecznictwa europejskiego, że brak niezależności KRS

prowadzi do wadliwości procedury powołania na urząd sędziego, a wadliwość ta ma

z kolei wpływ na naruszenie standardu niezawisłości i bezstronności sądu. Zauważył

przy tym, że wadliwość owa podlega stopniowaniu w zależności od typu sądu, do

którego następuje powołanie i miejsca tego sądu w strukturze organów wymiaru

sprawiedliwości, biorąc pod uwagę skalę i zakres procesowych skutków wadliwości

powołania na urząd sędziego. W konsekwencji powyższego rozumowania przyjął, że

ze względu na szczególne konstytucyjne i ustrojowe właściwości Sądu Najwyższego,

wyróżniające ten organ nie tylko na tle innych organów władzy sądowniczej, ale

także innych władz Rzeczypospolitej Polskiej, a także wyłączne kompetencje tego

Sądu, mające zagwarantować niezakłócone i prawidłowe funkcjonowanie

demokratycznego państwa prawnego, w tym zgodności z prawem mechanizmów

udziału obywateli w sprawowaniu władzy w ramach procesu wyborczego oraz

kontroli obywatelskiej, kwalifikowany standard niezależności Sądu Najwyższego od

władzy politycznej jest warunkiem koniecznym zgodnego z Konstytucją

funkcjonowania i prawidłowego wykonywania podstawowych dla obywateli

kompetencji tego organu w strukturach państwa demokratycznego. Kluczowe dla

prawidłowego wykonywania tych powierzonych Sądowi Najwyższemu zadań jest

więc zagwarantowanie obiektywnego standardu niezależności, niezawisłości i

bezstronności jego działania, co ma związek z prawidłowością procedury powołania

sędziów tego Sądu na urząd. To, że Prezydent RP powołał na urząd sędziego Sądu

Najwyższego nominatów wskazanych przez niedającą gwarancji niezawisłości KRS

nie tworzy trwałego i niepodważalnego domniemania, że w każdej sprawie

rozpoznawanej przez sąd z ich udziałem spełniony będzie standard niezawisłości i

bezstronności. Dotyczy to w szczególności sędziów Sądu Najwyższego, których

status jest inny niż sędziów sądów powszechnych i wojskowych.

III KZ 52/25

6

Pomimo formalnego wymagania od kandydata na urząd sędziego Sądu

Najwyższego nieskazitelnego charakteru i wyróżniania się wysokim poziomem

wiedzy prawniczej, w toku zmienionej procedury powoływania Sędziów Sądu

Najwyższego, wyeliminowano etapy kontroli spełniania tych wymagań, a ich ocenę

pozostawiono wyłącznie wyłonionym przez większość parlamentarną członkom KRS.

Podkreślenia wymaga, że osoby, które zgłosiły wnioski o powołanie ich na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego – jako prawnicy, posiadający rozeznanie w

obowiązującym prawie i umiejętności jego wykładni - musiały być świadome

zasadniczych zastrzeżeń dotyczących nowych procedur objęcia urzędu sędziego

Sądu Najwyższego oraz statusu i obsady Krajowej Rady Sądownictwa jako organu

uczestniczącego w postępowaniu zmierzającym do obsadzenia stanowisk

sędziowskich. To sprawia, że wobec osób powołanych przez Prezydenta RP do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS,

ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., zachodzi konieczność stwierdzenia

wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ilekroć

brali oni udział w wydaniu orzeczenia. Jeżeli orzeczenie zostało wydane przez

sędziego Sądu Najwyższego powołanego w wadliwej procedurze, nie jest niezbędne

przeprowadzanie żadnych dodatkowych testów niezawisłości i bezstronności, a więc

sprawdzania czy wadliwość ta w realiach konkretnej sprawy prowadziła do

naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż przy jego wydaniu zaistniało

uchybienie rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k. Skoro bowiem Z.K. uzyskał nominację na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt

został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., a następnie wydał zaskarżone

postanowienie o odmowie przyjęcia wniosku M.P. o wznowienie postępowania, to

stosownie do uchwały trzech Izb SN, jak również uwzględniając argumentację

wyrażoną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w uzasadnieniu wyroku z dnia

22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), w

III KZ 52/25

7

wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko

Polsce (połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19) oraz w wyroku z dnia 3 lutego

2022 r w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20),

uznać należało, że orzeczenie to jest obarczone wadą w postaci nienależytej obsady

sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wniosek o wznowienie postępowania

karnego złożony przez M.P. należało więc przekazać Sądowi Najwyższemu do

ponownego rozpoznania.

Na koniec warto jeszcze przytoczyć fragment rozważań Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrażonych w niedawnym wyroku z dnia 18

grudnia 2025 (Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej,

ECLI:EU:C:2025:975). Trybunał stwierdził tam, że: „Rzeczpospolita Polska jest, od

chwili przystąpienia do Unii w dniu 1 maja 2004 r., bez żadnych zastrzeżeń związana

postanowieniami prawa pierwotnego oraz aktami przyjętymi przez instytucje Unii

przed jej przystąpieniem, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał. Poprzez

ratyfikację aktu przystąpienia to państwo członkowskie zaakceptowało samą

koncepcję Unii jako wspólnego dla państw członkowskich porządku prawnego (…).

W tych okolicznościach Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana w szczególności,

zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy TUE,

zapewnić na swoim terytorium stosowanie i poszanowanie prawa Unii, a na mocy

art. 4 ust. 3 akapit drugi TUE podjąć wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe

dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji

Unii. Przepisy jej krajowego porządku prawnego, nawet rangi konstytucyjnej, nie

mogą, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, uzasadniać

nieprzestrzegania tych zobowiązań” (pkt 184-186). Z kolei „właściwość do orzekania

o zakresie kompetencji przyznanych Unii w danej dziedzinie i do kontrolowania

przestrzegania granic tych kompetencji należy wyłącznie do sądów Unii, a nie do

sądów krajowych” (pkt 218). „W przypadku stwierdzenia naruszenia art. 19 ust. 1

akapit drugi TUE zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga, aby sądy krajowe,

których zadaniem jest stosowanie, w ramach swojej właściwości, prawa Unii,

odstępowały z mocy własnych uprawnień od stosowania wszelkich przepisów

krajowych – niezależnie od tego, czy są to przepisy rangi ustawowej czy

konstytucyjnej – które są sprzeczne z rzeczonym art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, bez

III KZ 52/25

8

konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów w drodze

ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez konieczności

oczekiwania na takie uchylenie” (pkt 115). „Poprzez brak spełnienia przez Trybunał

Konstytucyjny wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego

uprzednio na mocy ustawy w wyniku nieprawidłowości w procedurach powołania

trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r. oraz w procedurze

powołania jego Prezesa w grudniu 2016 r. Rzeczpospolita Polska uchybiła swoim

zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE” (pkt 296,

tiret trzecie).

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w

postanowieniu.

Waldemar Płóciennik

Kazimierz Klugiewicz

Andrzej Stępka

[WB]

[a.ł]