Kara umowna za zwolnienie przed 67. rokiem życia. SN odmówił przyjęcia skargi pracownika

Powód P.F., wniósł pozew przeciwko K. S.A. z siedzibą w M., o zapłatę kwoty

49.000 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od 1 kwietnia

2022 r. do dnia zapłaty, oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jak wynika z uzasadnienia,

powód zawarł ze spółką F. sp. z o.o. sp.k. umowę o pracę na czas nieokreślony, na

stanowisku Dyrektor do spraw produkcji, za wynagrodzeniem 12.000 zł. W dniu 31

III PSK 128/24

2

stycznia 2020 r. oraz 26 marca 2020 r. zawarto aneksy do umowy o pracę, mocą

których zmieniono stanowisko powoda na „Ekspert do spraw technologiczno-

handlowych”. Umowa w § 4 przewidywała zobowiązanie pracodawcy, że stosunek

pracy z powodem nie zostanie rozwiązany do czasu osiągnięcia przez niego wieku

emerytalnego. Przy czym w razie naruszenia zobowiązania pracodawca zobowiązał

się do zapłaty kary umownej w wysokości wynagrodzenia powoda za czas do

osiągnięcia wieku emerytalnego. W dniu 27 listopada 2021 r. pozwana spółka

(następca prawny F. sp. z o.o. sp.k.) rozwiązała umowę o pracę z powodem,

wskazując na likwidację stanowiska pracy. Powód urodził się […] 1956 r. W czasie

zawierania umowy o pracę obowiązujący wiek emerytalny wynosił dla mężczyzn 67

lat. Trwały pracę nad zmianą ustawy i ustaleniem wieku emerytalnego dla

mężczyzn 65 lat - zmiana ustawy w tym zakresie weszła w życie 1 października

2017 r. Umowa o pracę z zastrzeżonym zobowiązaniem, o którym mowa powyżej,

była elementem uzgodnień stron, związanym ze zbyciem udziałów przez powoda w

spółce M. sp. z o.o., która była komplementariuszem spółki F. sp. z o.o. sp.k., a

następnie zbyciem ogółu praw i obowiązków powoda wynikających z bycia

wspólnikiem - komandytariuszem spółki F. sp. z o. o. sp.k. Powód domagał się

części kary umownej, z uwagi na termin wypowiedzenia z 27 listopada 2021 r.

(okres wypowiedzenia upływał 28 lutego 2022 r.) i okres do uzyskania przez

powoda wieku emerytalnego 67 lat, co nastąpiło […] 2023 r., a więc 21 miesięcy x

12.000 zł = 252.000 zł. Zgodnym zamiarem stron było, aby umowa gwarantowała

powodowi zatrudnienie, co najmniej do osiągnięcia wieku emerytalnego, a więc do

[…] 2023 r.

Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim IV Wydział Pracy, wyrokiem z 2

października 2023 r. (sygn. akt IV P 47/22), wydanym w sprawie z powództwa P.F.,

przeciwko K. S.A. z siedzibą w M., o zapłatę:

1. zasadził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 49.000 zł, wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie, liczonymi od 1 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty;

2. nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu

Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim, kwotę 2.450 zł, tytułem

nieuiszczonych kosztów sądowych;

III PSK 128/24

3

3. zasadził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.700 zł, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego;

4. wyrokowi w punkcie pierwszym nadał rygor natychmiastowej wykonalności

do kwoty 12.000 zł.

Na skutek apelacji pozwanej spółki, Sąd Okręgowy w Poznaniu VIII Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 12 kwietnia 2024 r. (sygn. akt VIII

Pa 165/23):

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. powództwo oddalił;

2. kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Grodzisku

Wielkopolskim;

3. zasądził od powoda, na rzecz pozwanej kwotę 2.700 zł, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego, wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie

tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty;

II. zasądził od powoda, na rzecz pozwanej kwotę 12.000 zł, tytułem zwrotu

spełnionego świadczenia;

III. zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1.350 zł, tytułem zwrotu

kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym, z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu, do Sądu

Najwyższego wywiódł powód, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

rozstrzygnięciu:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. art. 65 § 1 i 2 k.c., polegające na jego

błędnym zastosowaniu, a w konsekwencji przyjęciu, że pracodawca

zwolniony będzie z obowiązku zapłaty kary umownej, w przypadku

rozwiązania umowy o pracę przed osiągnięciem przez pracownika wieku

emerytalnego w sytuacji, gdy do wypowiedzenia umowy o pracę dojdzie z

przyczyn określonych w art. 361 § 1 k.p.;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c., polegające na jego

błędnym zastosowaniu, a w konsekwencji przyjęciu, że zmiana przepisów

III PSK 128/24

4

prawa, określających wiek emerytalny, poprzez jego obniżenie do 65 roku

życia, po zawarciu przez strony umowy o pracę, w której zastrzeżono karę

umowną na wypadek wypowiedzenia umowy przez pracodawcę, w okresie

od dnia zawarcia umowy o pracę do osiągnięcia wieku emerytalnego, który

w dniu zawarcia umowy wynosił 67 lat powoduje, że pracodawca zwolniony

jest z obowiązku zapłaty kary umownej, w przypadku wypowiedzenia umowy

po osiągnięciu przez pracownika 65 roku życia.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu

oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania

wywołanego skargą kasacyjną, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według

norm przepisanych.

Skarżący wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., dlatego że w jego ocenie, w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy w procesie

dokonywania wykładni umowy, w przypadku, gdy czas trwania określonego

zobowiązania umownego wyznaczony jest przez odwołanie się do zdarzenia,

którego data wynika z norm prawa powszechnie obowiązującego, to zmiana

przepisów prawa określających datę wystąpienia owego zdarzenia względem stanu

obowiązującego w dniu zawarcia umowy, powoduje zmianę okresu trwania tego

zobowiązania, czy też okres trwania zobowiązania winien być określony z

uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dniu zawarcia umowy?

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną pozwana wniosła o:

1. wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania z uwagi na brak okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie,

o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.;

2. w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jej oddalenie;

3. w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - rozpoznanie

skargi kasacyjnej na rozprawie;

4. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego z tytułu postępowania wywołanego

III PSK 128/24

5

wniesieniem skargi kasacyjnej, z odsetkami w wysokości odsetek

ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas

od dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie do dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna strony powodowej nie kwalifikuje się do przyjęcia.

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Strona skarżąca w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej wskazała,

że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

III PSK 128/24

6

sprowadzające się do tego, iż „Sąd Najwyższy powinien wyjaśnić, jak należy

interpretować zapisy umowne w których strony określiły, że zobowiązanie ma trwać

przez okres czasu, którego koniec wyznacza zdarzenie prawne określone w

przepisach prawa w sytuacji, gdy po zawarciu umowy ustawodawca zmienia

przepisy prawa, które wyznaczały koniec trwania zobowiązania”. Tak sformułowany

wniosek nie spełnia jednak wymogów zawartych w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego i nie może świadczyć o występowaniu wskazywanej w nim

przesłanki „przedsądu”. W przypadku powoływania się na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku winno zostać bowiem

sformułowane zagadnienie prawne oraz powinny zostać przedstawione argumenty

prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie

obowiązek wywiedzenia i uzasadnienia występującego w sprawie problemu

prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 marca 2012 r., II PK 296/11, LEX nr

1214580; 11 czerwca 2013 r., II UK 71/13, LEX nr 1331300; 16 maja 2018 r., III UK

151/17, LEX nr 2553867; 12 maja 2021 r., I USK 163/21, LEX nr 3252537).

Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym

wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności

mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd

ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS

1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571, z 5 lipca 2023 r., I CSK 6182/22, LEX nr 3578533), 2) być przedstawione w

sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. A. Góra-Błaszczykowska, Środki

zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-42412 k.p.c.,

Warszawa 2014, komentarz do art. 3989 wraz z przytoczonym orzecznictwem;

postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr

57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179, z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, LEX nr

III PSK 128/24

7

3582702), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości.

Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie

występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub funkcje

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub gdy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468, z 7 lutego

2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355 i z 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr

3252281). Tak sformułowanym wymogom strona skarżąca jednak nie podołała.

Słusznie zwraca uwagę strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że

skarżąca w uzasadnieniu swojego wniosku nie przedstawiła żadnego wywodu

prawnego, który uzasadniałby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w

szczególności nie wskazała żadnych przepisów prawa, których miałoby dotyczyć

podnoszone przez nią zagadnienie prawne.

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.

w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w

zw. z § 2 pkt 5 i § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r.,

poz. 1964 ze zm.).

DS.

[SOP]