Piątek Wydanie nr 41

Sygnatura akt
III USK 10/25
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział III
Rodzaj
Postanowienie
Data orzeczenia
13 listopada 2025 r.
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy
© autorzy OpenStreetMap

Sąd Najwyższy

Biegli nie stwierdzili całkowitej niezdolności do pracy. SN odmówił przyjęcia skargi o rentę socjalną

Przejdź do orzeczenia, 16 min czytania

Spór

Odwołujący M.C. domagał się renty socjalnej, a ZUS I Oddział w Poznaniu w decyzji z 9 stycznia 2020 r. jej odmówił.

Ustalenia sądu

Biegli psycholog, psychiatra i neurolog uznali, że odwołujący nie jest całkowicie niezdolny do pracy, a jego stan zdrowia nie wyklucza go z rynku pracy. Odwołujący twierdził, że suplement do dyplomu nie został uwzględniony, ale to zarzut dotyczący ustaleń faktycznych.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i przyznał pełnomocnikowi z urzędu 270 zł plus VAT od Skarbu Państwa.

Dlaczego

Skarga nie wykazała oczywistej zasadności, bo w istocie polemizowała z ustaleniami faktycznymi, a te Sąd Najwyższy jest związany. Opinie biegłych były zbieżne, więc nie było potrzeby zasięgania kolejnej.

Dla firm

Renta socjalna wymaga oceny zdolności do pracy w normalnych, otwartych warunkach, a sama trudna sytuacja na rynku pracy nie uzasadnia jej przyznania.

Więcej o sprawie

Odwołujący nigdy nie pracował i ma wykształcenie wyższe, licencjackie, zdobyte w trybie niestacjonarnym. Nie stawił się na badanie przez drugiego psychiatrę, więc sąd oparł się na opinii jednego lekarza.

W rozpoznawanej sprawie ustalono, że stan zdrowia odwołującego nie wyklucza go całkowicie z rynku pracy.

Z uzasadnienia, Sąd Najwyższy
Sąd
Sąd Najwyższy, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział III
Sygnatura
III USK 10/25

Treść orzeczenia około 16 minut czytania

III USK 10/25

POSTANOWIENIE

Dnia 13 listopada 2025 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska

w sprawie z odwołania M.C.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu

o rentę socjalną,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13

listopada 2025 r.,

na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu

z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 451/23,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. przyznaje radcy prawnemu M.S. od Skarbu Państwa – kasa

Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – kwotę 270 (dwieście

siedemdziesiąt) zł powiększoną o stawkę podatku od towarów i

usług tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej świadczonej z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym wraz z ustawowymi

odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 15 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie

M.C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z 9

stycznia 2020 r., wydanej na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie

III USK 10/25

2

socjalnej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1340 ze zm.) odmawiającej prawa do renty

socjalnej.

Na skutek apelacji M.C. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z 7 sierpnia

2024 r. oddalił apelację.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził wystarczające

postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał poddał właściwej ocenie,

zachowując granice swobodnej oceny dowodów. Sąd I instancji zasadnie dopuścił

dowód z opinii biegłych sądowych specjalistów adekwatnych do schorzeń

wskazywanych przez odwołującego. Stan zdrowia odwołującego i wynikająca z

tego stanu zdrowia ewentualna niezdolność do pracy, stanowią okoliczności, które

nie mogą być ustalane przez sąd samodzielnie lub wyłącznie na podstawie innych

dowodów zgłaszanych przez strony postępowania, a tym bardziej na podstawie

zeznań świadków czy samej strony. Sąd Apelacyjny stwierdził, powołani w sprawie

biegli sądowi specjaliści: psycholog, psychiatra oraz neurolog jednoznacznie uznali

w swych opiniach, że odwołujący nie jest całkowicie niezdolny do pracy z przyczyn

psychologicznych, psychiatrycznych, ani neurologicznych. U odwołującego

rozpoznano: sprawność umysłową w normie, zaburzenia sfery emocjonalnej oraz

nieprawidłowy rozwój osobowości. Nie stwierdzono strukturalnego uszkodzenia

układu nerwowego, brak cech wtórnego osłabienia wydolności ośrodkowego układu

nerwowego, potencjał intelektualny odwołującego pozwolił mu na ukończenie

studiów wyższych. Jak wskazali biegli, odwołujący łatwo nawiązuje kontakt,

orientacja prawidłowa, nastrój nieco obniżony, brak zaburzeń pamięci, brak

zaburzeń treści myślenia, tok myślenia prawidłowy, napęd psychoruchowy nieco

zwolniony, myśli rezygnacyjnych nie zgłaszał. U odwołującego nie występuje

pierwotny defekt o charakterze endogennym czy organicznym. Brak jest również

cech upośledzenia umysłowego. Sąd II instancji podkreślił, że nie zaistniały żadne

okoliczności, które podważałyby moc dowodową opinii sporządzonych przez

biegłych, zaś odwołujący nie przedłożył żadnych przeciwdowodów, a w

szczególności nie skorzystał z możliwości uzyskania opinii innego biegłego

sądowego lekarza psychiatry. Obowiązkiem odwołującego było wykazanie, właśnie

w szczególności w oparciu o dokumentację medyczną, takiego nasilenia i stopnia

zaawansowania rozpoznanych u niego schorzeń, które należałoby uznać za

III USK 10/25

3

czynnik skutkujący jego niezdolnością do pracy. Odwołujący takiej dokumentacji

medycznej nie dostarczył i odmówił stawiennictwa na termin badania przez

drugiego biegłego sądowego psychiatrę w K., pozbawiając się tym sam możliwości

ewentualnie innej oceny jego zdolności do pracy na dzień złożenia wniosku w

niniejszej sprawie i datę zaskarżonej decyzji. Niestawiennictwo odwołującego na

wyznaczonym terminie badania przez drugiego psychiatrę spowodowało, iż sąd

dysponował w sprawie opinią jednego lekarza psychiatry i wobec jej niepodważenia

przeciwdowodem- na niej się oparł. Sąd odwoławczy zauważył, iż odwołujący w

toku procesu wielokrotnie nie stawiał się na badaniach przez psychologa i

psychiatrę w P. i nie wykazywał zaświadczeniami lekarskimi żadnych stanów

chorobowych, które uniemożliwiałyby stawiennictwo; ostatecznie odwołujący

wyraził zgodę na sporządzenie opinii na podstawie dokumentacji znajdującej się w

aktach sprawy. Przedłożona dotychczas dokumentacja medyczna, wyklucza

zdaniem biegłego psychiatry powołanego w sprawie, możliwość uznania, iż

odwołujący cierpi na depresję o podłożu endogennym albo inne schorzenie

czyniące go całkowicie niezdolnym do pracy. Przedstawiona w niniejszym

postępowaniu dokumentacja medyczna, wespół z wynikami bezpośredniego

badania jedynie przez biegłego neurologa, nie potwierdza naruszenia sprawności

organizmu wnioskodawcy, które skutkowałoby niezdolnością do jakiejkolwiek pracy.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł M.C., reprezentowany

przez pełnomocnika z urzędu i zaskarżył wyrok w całości opierając skargę

kasacyjną na podstawie naruszenia przez Sąd II instancji:

1. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik postępowania tj.

art. 382 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. polegającym na nieuwzględnieniu

przez Sąd II instancji całości materiału procesowego zgromadzonego w

sprawie, a konkretnie suplementu do dyplomu wydanego przez A. w Ł., który

został przez odwołującego załączony do odwołania i stanowił w sprawie

istotny dowód dotyczący okoliczności mających znaczenie przy ustalaniu

niezdolności do pracy odwołującego, co skutkowało nieuprawnionym

ograniczeniem podstawy rekonstrukcji stanu faktycznego rzutującym na

wynik sprawy oraz

III USK 10/25

4

2. przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 12

ust. 1 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o rencie socjalnej, polegające na

odmowie przyznania odwołującemu prawa do renty socjalnej pomimo tego,

że Sąd Apelacyjny nie ustalił istotnych dla postępowania o rentę socjalną

okoliczności tj. nie przeanalizował, w jaki sposób schorzenia odwołującego

mogą wpływać na wykonywanie przez niego pracy w normalnych warunkach

(na tzw. otwartym rynku pracy) - w związku z czym doszło do zastosowania

ww. przepisów prawa pomimo niespełnienia wymogów do ich zastosowania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu II instancji w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w

Poznaniu, a w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej i wydania przez Sąd

Najwyższy wyroku kasatoryjnego o pozostawienie rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego sądowi, któremu zostanie przekazana sprawa do

ponownego rozpoznania i w dalszej kolejności o zasądzenie od organu rentowego

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie

pełnomocnika odwołującego z urzędu według norm przepisanych. Ewentualnie, w

przypadku braku podstaw do obciążenia powyższymi kosztami organu rentowego o

przyznanie z rachunku Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej

odwołującemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że koszty te

nie zostały pokryte w całości, ani w części. W przypadku nieuwzględnienia

niniejszej skargi kasacyjnej, a w szczególności jej nieprzyjęcia do rozpoznania,

bądź jej oddalenia, skarżący wniósł o przyznanie z rachunku Skarbu Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej u z urzędu w postępowaniu kasacyjnym,

oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości, ani w części.

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał na oczywistą

zasadność z uwagi na to, że Sąd II instancji dokonał błędnego zastosowania

przepisów ustawy o rencie socjalnej oraz ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i pominął wynikającą z orzecznictwa Sądu

Najwyższego okoliczność, że dla ustalenia całkowitej niezdolności do pracy (lub jej

braku), a tym samym do stosowania przepisów o przyznaniu lub odmowie

przyznania prawa do renty niezbędne jest przeanalizowanie, czy istnieje możliwość

III USK 10/25

5

zatrudnienia danej osoby na tzw. otwartym rynku pracy, czyli na „standardowym”

stanowisku pracy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja skargi kasacyjnej ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia,

czego wyrazem jest m.in. istotne ograniczenie dostępności tegoż środka pod

względem dopuszczalnych jego podstaw. Pomimo pozostawienia w art. 3983 § 1

k.p.c. możliwości zaskarżenia orzeczenia z powodu naruszenia prawa materialnego

przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz z powodu

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy, zakres tych zarzutów w odniesieniu do wszystkich podmiotów

uprawnionych do wniesienia skargi został ograniczony. Zgodnie bowiem z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Oznacza to jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego,

który jako sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji,

zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc

instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę

zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10

kwietnia 2008 r., III UK 6/08).

Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania

(pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego

jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być

III USK 10/25

6

osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu

Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi,

ani tym bardziej się ich domyślać (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

czerwca 2019 r., III UK 290/18). Jeżeli strona skarżąca powołuje się na oczywistą

zasadność skargi, to powinna zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała, czego niestety zabrakło. Ponadto, z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na okoliczność, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, że

przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 30 czerwca 2023 r., I CSK 4298/22).

Strona skarżąca musi zatem wskazać, w czym - w jej ocenie - wyraża się

„oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do

oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna

więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów

prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej

prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11; z dnia 22 marca 2016 r.,

II PK 31/15, OSNP 2017/10/127; z dnia 18 sierpnia 2021r., II PSK 97/21; z dnia 6

września 2022 r, II USK 667/21). Jednocześnie przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane

III USK 10/25

7

jako widoczna natychmiast, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z brzmieniem przepisów

albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07; z dnia 15 grudnia 2020 r., III

PK 191/19; z dnia 27 kwietnia 2021r., III PSK 45/21, z dnia 5 maja 2021 r., II USK

175/21). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa,

z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2022 r., II USK 716/21).

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie

spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Skarżący powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego (sygn. akt III USKP 35/21; III

UK 267/16 oraz III USKP 106/21) stara się wykazać, że w sprawie o rentę socjalną

niezbędne jest odniesienie się do normalnych (typowych) warunków pracy, czego

Sąd II instancji nie uczynił. Z takim stanowiskiem skarżącego nie sposób jest się

zgodzić w szczególności biorąc pod uwagę ustalenia faktycznie poczynione w

przedmiotowej sprawie, którymi Sąd Najwyższy pozostaje związany.

Skarżący podejmuje w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi Sądu II

instancji pod pozorem niewłaściwego zastosowania prawa materialnego tj.

przepisów art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o rencie socjalne, co jest

niedopuszczalne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 2020 r., II UK

353/18). W zakresie oceny zdolności odwołującego do pracy, Sądy obu instancji

uwzględniły opinie biegłych sądowych lekarza psychiatry, psycholog oraz

neurologa, które pozostawały ze sobą zbieżne i wzajemnie się uzupełniały oraz nie

wzbudzały jakichkolwiek wątpliwości. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17

października 2023 r., (w sprawie II USK 411/22) wskazał, że Sądy mają prawo

ocenić, czy zebrane w toku sprawy opinie biegłych wystarczająco wyjaśniają

wymagające wiadomości specjalnych kwestie istotne przy rozstrzyganiu sprawy,

czy też konieczne jest zasięgnięcie opinii innych biegłych. Na gruncie

przedmiotowej sprawy konieczność taka nie zaistniała, albowiem biegli pozostawali

zgodni co do tego, iż w stanie zdrowia odwołującego nie doszło do takiego

III USK 10/25

8

naruszenia sprawności organizmu, które skutkowałoby uznaniem, że jest niezdolny

do jakiejkolwiek pracy; stan zdrowia nie wyklucza odwołującego całkowicie z rynku

pracy.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, iż całkowita niezdolność do pracy w

rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej polega na utracie zdolności do

wykonywania jakiejkolwiek pracy. Od tej zasady przewidziany został jednak

wyjątek. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 4 tej ustawy zachowanie zdolności do pracy

w warunkach określonych w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

(tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 44), to jest w zakładzie pracy chronionej, nie

stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że

możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy

zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale w tzw. normalnych

(otwartych) warunkach pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy

odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone

na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru

naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lipca

2019 r., III UK 193/18; z dnia 1 marca 2018 r., I UK 570/16; z dnia 24 stycznia 2018

r., I UK 524/16; z dnia 4 lipca 2013 r., II UK 403/12; z dnia 13 października 2009

r., II UK 106/09; z dnia 7 października 2003 r., II UK 79/03, OSNP 2004 Nr 13, poz.

234; z dnia 3 kwietnia 2003 r., II UK 206/02, Monitor Prawa Pracy - wkładka 2004

nr 3, s. 13; z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002 Nr 15, poz.

369; z dnia 7 września 1979 r., II URN 111/79, PiZS 1981 nr 1).

Na konieczność odniesienia się do normalnych (typowych) warunków pracy

przy ocenie zdolności do pracy, na co wskazuje skarżący w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zwraca się uwagę również w

piśmiennictwie (por. T. Bińczycka-Majewska: Wokół projektu zmian prawa

rentowego, PiZS 1995 nr 5, s. 3; W. Koczur: Orzekanie o niezdolności do pracy dla

celów rentowych (w:) B.M. Ćwiertniak (red.), Prawo pracy, ubezpieczenia

społeczne, polityka społeczna. Wybrane zagadnienia, Opole 1998, s. 385; H.

Pławucka: Niezdolność do pracy w przepisach prawa emerytalno-rentowego, PiZS

1998 nr 1, s. 4). Z tego względu nie ma podstaw do przyznania renty socjalnej

III USK 10/25

9

osobie, która z medycznego punktu widzenia nie jest całkowicie niezdolna do

pracy, choćby nie miała możliwości jej podjęcia z innych przyczyn (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., II UK 98/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 77). W

wyroku z dnia 6 maja 2008 r., I UK 331/07 Sąd Najwyższy wyraził także pogląd, że

renta socjalna nie ubezpiecza braku pracy, stąd sytuacja na rynku pracy nie

stanowi jej przesłanki.

Podsumowując, w sprawie o prawo do renty socjalnej konieczne jest

odniesienie się do normalnych (typowych) warunków pracy i przez ich pryzmat

ocenienie, na ile dana osoba z określonym schorzeniem (schorzeniami) jest w

stanie podjąć zatrudnienie i wykonywać pracę w warunkach niedostosowanych do

jej potrzeb. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że stan zdrowia odwołującego nie

wyklucza go całkowicie z rynku pracy. Jednocześnie ustalono, że odwołujący nigdy

nie pracował i posiada wykształcenie wyższe, licencjackie – politolog, ukończone w

trybie niestacjonarnym, przy korzystaniu z Internetu. Biegła psycholog wskazała, że

sprawność umysłowa odwołującego pozostaje w normie, wskazała na zaburzenia

sfery emocjonalnej i nieprawidłowy rozwój osobowości, ale z przyczyn stricte

psychologicznych, biorąc pod uwagę potencjał intelektualny odwołującego

zaznaczyła, że brak jest podstaw do uznania jego całkowitej niezdolności do pracy

(k. 69). Biegły neurolog zauważył prawidłową orientację odwołującego, łatwość w

nawiązywaniu kontaktu oraz prawidłowy tok myślenia i nie stwierdził zaburzeń

treści myślenia oraz wskazał na brak schorzeń stricte neurologicznych (k. 146, k.

184).

W wyroku z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 230/09 Sąd Najwyższy wyraził

pogląd, że dla stwierdzenia zdolności do pracy na otwartym rynku pracy istotne

jest, czy ubezpieczony jest w stanie - mimo stwierdzonego upośledzenia

umysłowego, z uwzględnieniem deficytów psychiatrycznych i psychologicznych -

samodzielnie pracować, w tym wykonywać obowiązki pracownicze,

podporządkować się poleceniom przełożonych, przyjąć na siebie odpowiedzialność

za staranne i terminowe wykonywanie powierzonych mu zadań, choćby były one

najprostsze. Biorąc pod uwagę to, że stosunek pracy wynikający z umowy o pracę

(art. 22 k.p.) jest także stosunkiem prawnym, opartym na składanych przez strony

tego stosunku (choćby w sposób dorozumiany) oświadczeniach woli. Chodzi o to,

III USK 10/25

10

czy ubezpieczony jest psychicznie, umysłowo, mentalnie, intelektualnie, a nie tylko

fizycznie, zdolny do podjęcia i wykonywania pracy w stosunku pracy regulowanym

Kodeksem pracy. Z kolei w wyroku z dnia 28 czerwca 2023 r., I USKP

50/22 (OSNP 2024 Nr 2, poz. 23), Sąd Najwyższy przyjął, że zdolność do pracy

można określić jako prawidłowy stan funkcji wszystkich narządów, równowagi

funkcji somatycznych, psychicznych i społecznych oraz jako stan dobrej adaptacji

biologicznej, psychicznej i socjalnej. Według art. 12 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej

przyczyna niezdolności do pracy ma wynikać z „naruszenia sprawności organizmu”,

a więc wynikać może nie tylko z choroby, ale też z powodu znacznego osłabienia

sił fizycznych, umysłowych oraz powiązanych z tym zdolności adaptacyjnych. Do

okoliczności tych na gruncie przedmiotowej sprawy biegli sądowi (psychiatra,

psycholog, neurolog) odnieśli się w swoich opiniach, które stanwią materiał

dowodowy w sprawie i zostały przez Sąd Apelacyjny uznane za przekonujące.

Stosownie zaś do utrwalonego orzecznictwa, ocena prawidłowości wykładni i

zastosowania przepisów prawa materialnego jest możliwa tylko wówczas, gdy

pozwalają na nią ustalenia faktyczne Sądu II instancji, stanowiące podstawę

wydania zaskarżonego wyroku (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 marca

2003 r., V CKN 1825/00 oraz z dnia 27 czerwca 2013 r., III CSK 270/12). Dlatego

też zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego

przez Sąd II instancji stanu faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do

zawartych w nich norm prawnych, a brak stosownych ustaleń uzasadnia zarzut

kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2011 r., II PK 241/10; z dnia 5

września 2012 r., IV CSK 76/12; z dnia 9 listopada 2022 r., I USKP 114/21).

Mając na względzie powyżej przedstawione argumenty Sąd Najwyższy uznał,

iż skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Z tej przyczyny, na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówiono przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzygnięto na

podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 764 ze zm.).

III USK 10/25

11

[KK]

[SOP]

Agnieszka Góra-Błaszczykowska

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.