Płatnik chciał objąć zleceniobiorcę ubezpieczeniem wstecz. SN nie przyjął skargi

Decyzją z 7 maja 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w

Warszawie stwierdził, że M. L. (ubezpieczony) jako osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy zlecenia u T. C. prowadzącego działalność gospodarczą pod

nazwą D. T. C. (płatnik składek) nie podlega od 1 grudnia 2019 r. obowiązkowo

ubezpieczeniu wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym.

Odwołanie od tej decyzji złożył płatnik składek, domagając się jej zmiany i

ustalenia, że M. L. podlega ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia na podstawie

umowy zlecenia od dnia 1 grudnia 2019 r. Ubezpieczony przyłączył się do

III USK 111/25

2

odwołania. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z 29 grudnia 2022 r., IV U 713/21

zmienił częściowo zaskarżoną decyzję i ustalił, że ubezpieczony podlegał

ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia u

płatnika składek T. C. od 22 maja 2020 r. (punkt I), w pozostałej części oddalił

odwołanie (punkt II), koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł (punkt III).

Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących

ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych. Płatnik składek prowadzi

działalność, której głównym przedmiotem jest wykonywanie instalacji elektrycznych

m.in. systemów alarmowych i kontroli dostępu oraz instalacji fotowoltaicznej.

Ubezpieczony jako zleceniobiorca zawarł w dniu 1 grudnia 2019 r. umowę zlecenia

z płatnikiem składek na okres do 31 grudnia 2021 r. Na podstawie tej umowy

ubezpieczony zobowiązał się do wykonywania czynności polegających na

dostarczaniu materiałów oraz urządzeń do miejsc wskazanych przez

zleceniodawcę za wynagrodzeniem określonym stawką godzinową w kwocie 17

złotych brutto. Od 1 grudnia 2019 r. ubezpieczony wykonywał czynności wynikające

ze zlecenia. Pobierał z siedziby firmy lub hurtowni elektrycznych materiały m.in.

przewody, kamery, przełączniki, elementy do alarmów i instalacji fotowoltaicznych,

cement, klej, a następnie dostarczał je do miejsc wykonywania zleceń.

Zleceniodawca kontaktował się z ubezpieczonym telefonicznie i w ten sposób

zlecał mu czynności do wykonania. Po wykonaniu zlecenia zleceniodawca

wystawiał rachunek do umowy zlecenia i zgodnie z nim gotówką wypłacał

wynagrodzenie zleceniobiorcy. Ubezpieczony oprócz zatrudnienia na podstawie

umowy zlecenia jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i z

tego tytułu podlega ubezpieczeniom społecznym. W dniu 22 maja 2020 r. wpłynęło

do organu rentowego zgłoszenie ubezpieczonego do obowiązkowego

ubezpieczenia wypadkowego oraz dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i

rentowych, gdzie jako datę powstania obowiązku ubezpieczenia i wniosku

wskazano dzień 1 grudnia 2019 r. W tym samym dniu płatnik składek przekazał do

organu rentowego za ubezpieczonego imienne raporty rozliczeniowe (ZUS RCA) za

miesiące od grudnia 2019 r. do marca 2021 r., w których wskazano podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości: za grudzień 2019 r. -

III USK 111/25

3

0,00 zł oraz za miesiące od stycznia 2020 r. do marca 2021 r. - 204 zł. Stan

faktyczny w sprawie Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dołączonych dokumentów

oraz zeznań stron i świadków: Ł. C., D. J., D. C., K.K. oraz T. K., które uznał za

wiarygodne.

W ocenie Sądu odwołanie płatnika składek zasługiwało na uwzględnienie w

zakresie, w jakim kwestionował on ustalenie organu rentowego, że ubezpieczony

od 22 maja 2020 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu i

dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowych z tytułu zatrudnienia na

podstawie umowy zlecenia u płatnika składek. W pozostałym zakresie odwołanie

jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.

Sąd przywołał treść przepisów art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2, 2a, art. 12

ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z

2020 r. poz. 266, ze zm., ustawa systemowa) i wskazał, że osoba, o której mowa w

art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność,

dla której właściwa jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i

rentowe, o której mowa w art. 18a albo art. 18c, podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Oznacza to, że nie ma możliwości zmiany tytułu ubezpieczenia z prowadzenia

pozarolniczej działalności gospodarczej na umowę zlecenia niezależnie od

wysokości otrzymywanego wynagrodzenia (odprowadzanej składki). W przypadku

zbiegu obowiązku ubezpieczenia społecznego z umowy zlecenia i prowadzenia

działalności pozarolniczej, ubezpieczony jest uprawniony do wyboru umowy

zlecenia jako podstawy obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, jeżeli tzw.

wartość umowy zlecenia (to jest uzgodnione wynagrodzenie stanowiące podstawę

wymiaru składek), nie jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy

wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność (art. 6 ust. 1 pkt

4 i 5 ustawy systemowej).

W niniejszej sprawie sporną okolicznością było to, czy umowa zlecenia z 1

grudnia 2019 r. zawarta przez ubezpieczonego z płatnikiem składek była umową

ważną, jak również, czy była faktycznie wykonywana przez ubezpieczonego i

stanowiła tytuł do objęcia go dobrowolnie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi

oraz obowiązkowo ubezpieczeniem wypadkowym.

III USK 111/25

4

Sąd Okręgowy przyjął, że ubezpieczony od 1 grudnia 2019 r. faktycznie

wykonywał zadania związane z realizacją umowy zlecenia z 1 grudnia 2019 r. W

ocenie Sądu nie było podstaw do podważenia ważności zawartej przez strony

umowy zlecenia. Jednakże wsteczne zgłoszenie ubezpieczonego do ubezpieczeń

społecznych nie skutkuje objęciem go obowiązkowo ubezpieczeniem wypadkowym

i dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od daty wskazanej we

wniosku (tj. od 1 grudnia 2019 r.). Przepis art. 14 ust. 1 ustawy systemowej nie

zezwala na objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym za okres wsteczny,

tj. okres bezpośrednio poprzedzający dzień zgłoszenia wniosku organowi

rentowemu (wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2020 r. II UK 257/18, Lex nr

3220538). Termin wymieniony w art. 14 ust. 1 ww. ustawy ma charakter zawity i nie

ma podstaw do jego „przywracania” czy oceny przyczyn uchybienia temu terminowi

(zawinione przez ubezpieczonego czy niezależne od niego). W przypadku

niezgłoszenia się do ubezpieczenia dobrowolnego ustawa systemowa nie

przewiduje, aby objęcie ubezpieczeniem w późniejszym terminie mogło mieć skutek

wsteczny wobec daty złożenia wniosku (z wyjątkiem przewidzianym w art. 36 ust. 4

tej ustawy), choćby przyczyny opóźnienia wystąpienia z wnioskiem o objęcie

dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym były niezawinione po stronie

wnioskodawcy (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r. I UK

309/17, Lex nr 2508645).

Odnosząc się do oceny równoczesnego podlegania ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia oraz z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej, Sąd uznał, że art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie można

odczytywać w oderwaniu od ustępu 2a. Wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy prawo

wyboru innego tytułu podlegania ubezpieczeniom niż ten, który powstał

najwcześniej (w przypadku ubezpieczonego tytułem tym było prowadzenie

pozarolniczej działalności) doznaje ograniczenia wskazanego w ustępie 2a,

ponieważ podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z

tytułu umowy zlecenia ubezpieczonego była niższa od obowiązującej go najniższej

podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność

gospodarczą.

Apelację od powyższego wyroku złożył płatnik składek. Sąd Apelacyjny w

III USK 111/25

5

Lublinie, wyrokiem z 10 października 2024 r., III AUa 216/23 oddalił apelację

płatnika składek. Sąd drugiej instancji przyjął, że Sąd Okręgowy dokonał

prawidłowych ustaleń faktycznych i wydał trafne, odpowiadające prawu

rozstrzygnięcie, przedstawiając logiczną argumentację prawną. Sąd Apelacyjny w

pełni podzielił i przyjął za własne, zarówno poczynione przez Sąd pierwszej

instancji ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku. Za nieuprawniony uznał zarzut nierozpoznania istoty

sprawy. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nierozpoznanie istoty

sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.) polega na nierozpoznaniu przez sąd pierwszej instancji

sprawy w zakresie objętym decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 11 lipca 2007 r. III UK 20/07, OSNP 2008 r. nr17-18, poz.

264).

W sprawie bezsporne było, że ubezpieczony prowadził pozarolniczą

działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym. Jednocześnie, jak wynika z poczynionych w sprawie

niekwestionowanych ustaleń faktycznych, wykonując na podstawie zawartej z

płatnikiem składek umowy zlecenia uzyskał miesięczny przychód poniżej

minimalnego wynagrodzenia, który w grudniu 2019 r. wniósł „0” złotych, w okresie

od stycznia 2020 r. do marca 2021 r. po 204 zł. W związku z rozpoczęciem

wykonywania umowy zlecenia doszło do zbiegu tytułów ubezpieczeń.

Zastosowanie miały zatem uregulowania zawarte w art. 9 ust. 2 ustawy

systemowej. Zgodnie z treścią tych przepisów - w brzmieniu obowiązującym w

dacie wykonywania umowy zlecenia - osoba spełniająca warunki do objęcia

obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których

mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z

tego tytułu, który powstał najwcześniej - czyli w przypadku ubezpieczonego z tytułu

prowadzonej działalności gospodarczej. Ubezpieczony mógł jednak dobrowolnie,

na swój wniosek, być objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z

pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z

zastrzeżeniem ust. 2c i 7 (ust. 2 art. 9 ustawy).

W dalszej kolejności Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że art. 36 ustawy

systemowej nakłada na płatnika składek obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń

III USK 111/25

6

społecznych osób objętych obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i

rentowymi w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Natomiast

osoby, które są obejmowane ubezpieczeniami społecznymi na zasadach

dobrowolności, zgłaszają wniosek o objęcie ich ubezpieczeniem w terminie przez

nie wybranym przy odpowiednim zastosowaniu przepisów ust. 2 i 3 (art. 36 ust. 5

ustawy). Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy systemowej objęcie dobrowolnie

ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia

wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż

od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a, który nie ma

zastosowania w niniejszej sprawie. Objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem

wypadkowym następuje według art. 12 ust. 1 ustawy systemowej od dnia

podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W sprawie niniejszej

ubezpieczony z tytułu wykonywania umowy zlecenia został zgłoszony do

ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych i wypadkowego w dniu 22

maja 2020 r. Zatem zgodnie z treścią powołanych wyżej przepisów, od tego dnia tj.

daty złożenia wniosku, może być objęty dobrowolnym ubezpieczeniem

emerytalnym i rentowym oraz obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym. W

ocenie Sądu Apelacyjnego, mając na uwadze treść art. 14 ust. 1 ustawy

systemowej, Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że wsteczne zgłoszenie

ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych nie skutkuje objęciem go

dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi i obowiązkowo

ubezpieczeniem wypadkowym od daty wskazanej we wniosku o objęcie tymi

ubezpieczeniami, tj. od dnia 1 grudnia 2019 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego bezpodstawny jest zarzut, że Sąd orzekający

pominął potrzebę ustalania i oceny przyczyn uchybienia terminowi zgłoszenia

odwołującego do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywanej umowy zlecenia

oraz ich skutków. Wbrew twierdzeniom apelacji z zeznań świadków nie wynika

jednoznacznie, że zostali wprowadzeni w błąd przez pracownika ZUS,

udzielającego porady na infolinii. Płatnik składek zeznał, że z uwagi na zwolnienie

się z pracy kadrowej, zgłoszenie do ubezpieczenia zlecił siostrze. Ta jako świadek

stwierdziła, że miała „natłok obowiązków”, a ponadto kadrami się nie zajmowała,

dlatego zadzwoniła na infolinię. Podniosła, że na infolinii ZUS uzyskała informację,

III USK 111/25

7

że może zgłosić pracowników do dobrowolnego ubezpieczenia w dowolnym czasie,

istotne jest jedynie aby osoby te wykonywały swoją pracę. Z treści tych zeznań nie

wynika, że otrzymała od pracownika ZUS wadliwą informację.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że zgłoszenie do dobrowolnych ubezpieczeń

następuje co prawda na wniosek pracownika w dowolnym czasie i rzeczywiście

wiąże się z faktycznym wykonywaniem umowy, jednakże nie oznacza to, że objęcie

takim rodzajem ubezpieczenia następuje z datą wsteczną od dnia rozpoczęcia

wykonywania zatrudnienia. Sąd Apelacyjny przyznał, że organ administracji ma

obowiązek udzielania informacji pełnych i nie wprowadzających w błąd. Ich

uzyskanie zależy jednak od prawidłowego opisania stanu faktycznego i

odpowiedniego sformułowania pytania. Tymczasem w sprawie niniejszej nie

przedstawiono dowodów wskazujących na okoliczność, że Zakład udzielił

płatnikowi, czy jego pracownikowi nieprawidłowych informacji. Powoływany w

apelacji wydruk internetowej infolinii ZUS na okoliczność, że ZUS realizuje

wskazane w art. 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy systemowej obowiązki

informowania płatników i ubezpieczonych o przepisach prawa dotyczących

ubezpieczeń społecznych przez infolinię ZUS nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia

zasadności wniesionego w sprawie odwołania.

Odnosząc się do powołanych w apelacji orzeczeń Sądu Najwyższego oraz

sądów powszechnych trzeba stwierdzić, że zapadły one na gruncie innych stanów

faktycznych i dotyczą wykładni art. 14 ust. 1 a lub art. 14 ust. 2 ustawy systemowej

oraz kontrowersyjnego problemu ciągłości dobrowolnych ubezpieczeń

chorobowych po zakończeniu zasiłku macierzyńskiego, ewentualnie kwestii korekty

dokumentów w związku z możliwością wyrażenia przez ZUS zgody na opłacenie

składek po terminie zgłoszonego wcześniej dobrowolnego ubezpieczenia, co wiąże

się z datą ustania tego ubezpieczenia, a nie pierwotnego faktu zgłoszenia do

dobrowolnych ubezpieczeń. Nie mają więc odpowiedniego zastosowania w sprawie

niniejszej.

W świetle powyższego za chybiony należy uznać zarzut naruszenia

przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 2a ust.

1 i 2 pkt 1-4 w związku z art. 7, art. 12 ust. 1, art. 36 ust. 1,4, 5 ustawy systemowej

oraz art. 83 § 1 k.c. i art. 734 1 k.c. w związku z art. 750 k.c. poprzez ich

III USK 111/25

8

niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd Okręgowy, iż M.L.

podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, emerytalnemu i rentowym od dnia 22 maja

2020 r.

Płatnik składek zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie skargą

kasacyjną zaskarżając wyrok ten w całości i wnosząc o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi

Okręgowemu, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez: - zmianę wyroku Sądu

Okręgowego w Siedlcach z dnia 29 grudnia 2022 r., IV U 714/21 w punkcie I i II

oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego w całości poprzez orzeczenie, że

M.L. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika

składek podlega: obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu od dnia 1 grudnia

2019 r., dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od dnia 1 grudnia

2019 r., zmianę wyroku Sądu Okręgowego w punkcie III poprzez zasądzenie od

organu ubezpieczeniowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w kwocie 180 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, wg.

norm przepisanych, a także zasądzenie kosztów postępowania za drugą instancję

przed Sądem Apelacyjnym w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz

zasądzenie kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym, w tym kosztów

zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, według

norm przepisanych.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: 1) art. 14 ust. 1

ustawy systemowej przez błędną wykładnię poprzez stwierdzenie, że wskazany w

tym przepisie termin do zgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych

ma charakter zawity i nie ma podstaw do jego „przywracania” czy oceny przyczyn

uchybienia terminowi, a zatem nie jest możliwe objęcie M. L. ubezpieczeniami

społecznymi z datą wsteczną od dnia 1 grudnia 2019 r. tj. przed datą wpływu

wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, podczas gdy udzielenie płatnikowi przez

organ rentowy nieprawidłowej, niepełnej informacji co do terminów zgłoszenia

ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych, może być podstawą stwierdzenia,

III USK 111/25

9

że ubezpieczony podlegał tym ubezpieczeniom od pierwszego dnia wskazanego w

zgłoszeniu tj. od dnia 1 grudnia 2019 r., choć zgłoszenie zostało dokonane po

terminie wynikającym z art. 14 ust. 1 ustawy systemowej; 2) art. 6 k.c. w zw. z art.

2a ust. 1 i 2 pkt 1-4, art. 7, art. 12 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a) art.

83 ust. 1 ustawy systemowej oraz art. 83 § 1 k.c. i art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 750

k.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez rażąco błędne stwierdzenie, iż z

zeznań D. J. i T. C. nie wynika jednoznacznie, że zostali oni wprowadzeni w błąd

przez pracownika ZUS co do terminów zgłoszeń pracowników do ubezpieczeń

społecznych, co skutkowało odmową objęcia M. L. ubezpieczeniami społecznymi

od dnia 1 grudnia 2019 r. podczas gdy z literalnej treści ich zeznań wynika, że

organ rentowy udzielił płatnikowi nieprawidłowej, niejasnej, niepełnej informacji co

do terminów zgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych, co powinno

skutkować objęciem ubezpieczonego ubezpieczeniami społecznymi od dnia 1

grudnia 2019 r.; 3) art. 83 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 2a ust. 1 i 2 pkt 1-4 w

zw. z art. 7, art. 12 ust. 1 ustawy systemowej oraz art. 83 § 1 k.c. i art. 734 § 1 k.c.

w zw. z art. 750 k.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym

uznaniu, iż M. L. podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym od dnia 22 maja 2020 r. na podstawie umowy zlecenia u

płatnika składek T. C., podczas gdy ubezpieczony faktycznie wykonywał pracę na

podstawie umowy zlecenia u płatnika składek od dnia 1 grudnia 2019 r., a

zgłoszenie go do ubezpieczeń społecznych w dniu 22 maja 2020 r. nastąpiło z

powodu wprowadzenia w błąd płatnika przez pracownika ZUS, co powinno

skutkować objęciem ubezpieczonego ubezpieczeniami społecznymi od dnia 1

grudnia 2019 r.; 4) art. 98 k.p.c. i § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych, przez brak zasądzenia na rzecz odwołującego od

ZUS kosztów procesu z odsetkami według norm przepisanych; 5) art. 227 i art. 233

§ 1 k.p.c., przez rażąco błędne stwierdzenie, iż zeznań D. J. i T. C. nie wynika

jednoznacznie, że zostali oni wprowadzeni w błąd przez pracownika ZUS co do

terminów zgłoszeń pracowników do ubezpieczeń społecznych, co skutkowało

odmową objęcia M. L. ubezpieczeniami społecznymi od dnia 1 grudnia 2019 r.

podczas z literalnej treści ich zeznań wynika, że organ rentowy udzielił płatnikowi

III USK 111/25

10

nieprawidłowej, niejasnej, niepełnej informacji co do terminów zgłoszenia

ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych, co powinno skutkować objęciem

ubezpieczonego ubezpieczeniami społecznymi od dnia 1 grudnia 2019 r.

Płatnik składek wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania „albowiem

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz w sprawie istnieje potrzeba

wykładni przepisów ustawy wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów”.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, płatnik składek

podniósł, że zachodzi potrzeba wykładni przepisu prawnego wywołującego

rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 14 ust. 1 ustawy systemowej. Z jednej

strony występuje liczne orzecznictwo sądowe, z którego wynika, że udzielenie

płatnikowi przez organ rentowy nieprawidłowej, niepełnej informacji co do terminów

zgłoszenia ubezpieczonego do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych, może być

podstawą stwierdzenia, że podlegał on tym ubezpieczeniom od pierwszego dnia

wskazanego w zgłoszeniu, choć zgłoszenie zostało dokonane po terminie

wynikającym z art. 14 ust. 1 ustawy systemowej. Jako przykłady takich orzeczeń

wskazał: wyrok Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2020 r., II UK 384/18; z 22

stycznia 2020 r., I UK 311/18; Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 4 lutego 2015 r., III

AUa 902/14. Z kolei orzecznictwo zastosowane przez Sądy orzekające w niniejszej

sprawie, wskazuje na to, iż termin z art. 14 ust. 1 ustawy systemowej do zgłoszenia

ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych ma charakter zawity i nie ma

podstaw do jego „przywracania”. Przykładami są następujące orzeczenia: wyrok

Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2020 r., II UK 257/18; postanowienie Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., I UK 309/17. Zdaniem płatnika składek Sądy

orzekające w niniejszej sprawie błędnie wskazały, że wskazany w przepisie 14 ust.

1 ustawy systemowej termin do zgłoszenia ubezpieczonego do dobrowolnych

ubezpieczeń społecznych ma charakter zawity i nie ma podstaw do jego

„przywracania” czy oceny przyczyn uchybienia terminowi, a zatem nie jest możliwe

objęcie odwołującego ubezpieczeniami społecznymi z datą wsteczną od dnia 1

grudnia 2019 r. tj. przed datą wpływu wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami.

Skutkiem takiej błędnej wykładni Sądy błędnie stwierdziły, iż ubezpieczony nie

podlega do ubezpieczeń społecznych w okresie przed zgłoszeniem do

ubezpieczeń, tj. od dnia 1 grudnia 2019 r. Nie do zaakceptowania jest bowiem

III USK 111/25

11

sytuacja, że płatnik i ubezpieczony muszą ponosić negatywne konsekwencje

wprowadzenia płatnika w błąd przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Udzielenie płatnikowi przez organ rentowy nieprawidłowej, niepełnej

informacji co do terminów zgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczeń

społecznych, może być podstawą stwierdzenia, że podlegał ona tym

ubezpieczeniom od pierwszego dnia wskazanego w zgłoszeniu tj. od 1 grudnia

2019 r., choć zgłoszenie zostało dokonane w późniejszym czasie tj. w dniu 22 maja

2020 r. Zatem błędne pouczenie uprawnia płatnika do złożenia wniosku o objęcie

ubezpieczeniami w dowolnie obranym przez niego terminie liczonym od dnia

zatrudnienia danej osoby ubezpieczonej.

Odnośnie oczywistej zasadności skargi, płatnik skład podniósł, że fakt

niezgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych w terminie, przez

płatnika wprowadzonego w błąd przez organ rentowy, nie może powodować

negatywnych konsekwencji dla ubezpieczonego. Takie negatywne konsekwencje

występują chociażby w postaci skrócenia okresu składkowego i zmniejszenia

wysokości składek na koncie ubezpieczonego w ZUS. Z tych względów

ubezpieczony powinien być objęty ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi,

wypadkowym od dnia faktycznego rozpoczęcia pracy, tj. od dnia 1 grudnia 2019 r.

W związku z powyższym skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna płatnika składek nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości prawne lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3), lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny,

nie jest sądem zwykłej trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje

III USK 111/25

12

wyłącznie z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.

Dlatego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej

ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego wymogu powinno przybrać postać

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące

w sprawie okoliczności i argumenty prawne pozwalają na uwzględnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca

nieprzypadkowo, konstruując wymogi skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych

przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne elementy

skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu

Najwyższego na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie

"przedsądu", natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez

skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla

spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia. Choć dla obu tych elementów konstrukcyjnych

skargi kasacyjnej argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach

"przedsądu" bada tylko wskazane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania okoliczności uzasadniające podjęcie takiej decyzji procesowej, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Dlatego też skarga

kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie

musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów

konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest

wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes

publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów

powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa.

W niniejszej skardze kasacyjnej płatnik składek powołał się na przesłanki

III USK 111/25

13

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymienione w art. 3989 § 1 pkt 2 oraz

pkt 4 k.p.c. Potrzeba wykładni przepisów prawnych występuje, jeżeli co do

konkretnego przepisu prawa: 1) brak jednolitej lub utrwalonej judykatury Sądu

Najwyższego (rozbieżność w wykładni przepisu w orzecznictwie samego Sądu

Najwyższego); 2) przyjęta i dominująca wykładnia w orzecznictwie Sądu

Najwyższego wywołuje poważne i należycie uzasadnione wątpliwości co do jej

prawidłowości; 3) sądy powszechne tego samego lub różnego szczebla zajmują

sprzeczne ze sobą stanowiska co do treści normy wynikającej ze stosowanego

przepisu prawa; 4) doktryna przedstawia rozbieżne poglądy na rozumienie danego

przepisu (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2024 r.,

I USK 110/24, LEX nr 3792560 i powołane tam orzecznictwo). Podkreślić przy tym

należy, że w przesłance tej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) chodzi o rozbieżności w

rozumieniu przepisu (jego interpretacji), a nie o rozbieżności w zastosowaniu

prawidłowo zinterpretowanego przez sąd(y) przepisu prawa. Wadliwe zastosowanie

prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawa podpada pod przesłankę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Inaczej

rzecz ujmując, potrzeba wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości lub

wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów zachodzi wtedy, kiedy jego

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie samego Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych, bądź kiedy

przepis ten nie doczekał się wypowiedzi Sądu Najwyższego co do możliwości

przyjęcia wykładni w kierunku wskazywanym przez skarżącego (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 42436; z 15

października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). Konieczne jest również

wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z 23 października 2025 r., I USK 149/24, LEX nr 3978339 oraz z 17

listopada 2025 r., I USK 262/24).

Ponadto, nie można mówić o ziszczeniu się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c., jeżeli ten sam przepis został zastosowany odmiennie w różnych sprawach o

zróżnicowanym stanie faktycznym. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga

III USK 111/25

14

wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości

interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych

(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., I USK

149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24).

Wreszcie, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c.), jak analogicznie nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne

(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego

zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r.,

I USK 149/24 oraz z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam

orzecznictwo).

Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy wypowiedział się już w przedmiocie

wykładni art. 14 ust. 1 ustawy systemowej w sprawach takich jak ta, w której

wniesiono niniejszą skargę, oraz w innych – atypowych z punktu widzenia regulacji

tego przepisu i odmiennych od sprawy niniejszej (dotyczących objęcia

ubezpieczeniem społecznym kobiet po zakończeniu okresu pobierania zasiłku

macierzyńskiego). Nie zachodzi w tej sytuacji ani potrzeba dokonania wykładni art.

14 ust. 1 ustawy systemowej, ani nie występuje rozbieżność w orzecznictwie

sądów, w tym Sądu Najwyższego. Ponadto, w stanie faktycznym sprawy nie

ustalono, by płatnik składek został wprowadzony w błąd przez organ rentowy co do

skuteczności zgłoszenia ubezpieczonego z mocą wsteczną.

Odnosząc się z kolei do tej przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista

zasadność skargi, twierdzenie o takiej zasadności płatnik składek połączył z

występowaniem przyczyn przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c. Taka konstrukcja uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania jest wadliwa (postanowienie Sądu Najwyższego z 17

listopada 2025 r., I USK 262/24). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 (a także pkt 2) i 4 k.p.c.

wykluczają się, gdyż skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście

III USK 111/25

15

uzasadnioną, jeżeli o występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie

przepisów prawa, których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne

jest ich wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie

zagadnienia prawnego. W postanowieniu z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13 (LEX

nr 1430990) Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że łączenie przesłanki oczywistej

zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

budzi poważne zastrzeżenia. Taki sam wniosek dotyczy wskazania przesłanki

dotyczącej potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (zamiast

wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i

powołane tam orzecznictwo).

Ponadto, jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód

prawny wskazujący, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawić argumenty

na poparcie tego twierdzenia (zamiast wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i powołane tam orzecznictwo). Argumentacji

takiej nie ma w uzasadnieniu wniosku w niniejszej sprawie. Ponadto, argumentacja

taka i tak nie mogłaby odnieść skutku, skoro z ustaleń faktycznych wynika, że nie

doszło do wprowadzenie płatnika składek w błąd przez organ rentowy co do

możliwość wstecznego zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych.

Powoływanie się zaś na błąd w przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na

tej podstawie ustaleniach faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej

(art. 3983 § 3 k.p.c.), ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny

dowodów dokonywanej przez sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2

k.p.c., jest natomiast związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia, co oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej

merytorycznej ocenie i tak musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy

rozpatrywaniu powołanych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego,

którego przepisy stanowiły podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w

zaskarżonym wyroku (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I

USK 262/24).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna

III USK 111/25

16

płatnika składek nie kwalifikowała się do przyjęcia do rozpoznania, i orzekł jak w

sentencji postanowienia

[a.ł]