Prezes spółki z 50 proc. udziałów pracownikiem spółki. SN odmówił przyjęcia skargi ZUS

Decyzją z dnia 11 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Rzeszowie, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1, art.

11 ust. 1., art. 12 ust. 1., art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 83 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia

III USK 129/25

2

1964r. Kodeks cywilny, art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy,

stwierdził, że L.P. jako pracownik płatnika składek P. Sp. z o.o. z siedzibą w R. nie

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu w okresach od 1 czerwca do 31 października 2020 r. i od dnia 15

października 2021 r. W ocenie organu rentowego stosunek prawny między L.P. a

P. Sp. z o.o. z siedzibą w R. nie posiada cech stosunku pracy, w szczególności

kluczowego dla niego elementu podporządkowania pracodawcy. Nie można

jednoznacznie ustalić, kto miałby być przełożonym L.P., gdyż pełni on w spółce

funkcję prezesa zarządu. Zawarte umowy o pracę nie wywołały zatem skutków

zamierzonych przez strony, co w sferze stosunków ubezpieczeniowych wyłączyło

wnioskodawcę z ubezpieczeń społecznych.

Wobec odwołania L.P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Rzeszowie z 11 kwietnia 2023 r., Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z 14

grudnia 2023 r., zmienił decyzję w ten sposób, iż stwierdził, że wnioskodawca L.P.,

jako pracownik u płatnika składek P. Sp. z o.o. z siedzibą w R., podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz od

15 października 2021 r., jak również orzekł o kosztach postępowania.

Na skutek apelacji pozwanego organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego

w Rzeszowie z 14 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z 9

stycznia 2025 r. oddalił apelację (pkt I) i zasądził od Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Rzeszowie na rzecz wnioskodawcy L.P. kwotę 240 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, z

odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się przedmiotowego

orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II).

Sąd Apelacyjny podkreślił, że L.P. oprócz zatrudnienia w spółce prowadził

pozarolniczą działalność gospodarczą o zakresie tożsamym z zakresem zadań

realizowanych w ramach stosunku pracy, co nie podważa możliwości przyjęcia

faktycznego istnienia między nim a płatnikiem składek ważnej i prawnie skutecznej

umowy o pracę. Z treści umowy o pracę zawartej 1 czerwca 2020 r. pomiędzy L.P.

a H.Ż., reprezentującym spółkę P. Sp. z o.o. z siedzibą w R. wynikało, że dotyczyła

III USK 129/25

3

ona zatrudnienia na stanowisku pracownika budowlanego w okresie od 1 czerwca

2020 r. do 31 października 2020 r. w wymiarze czasu pracy wynoszącym ¼ etatu

za wynagrodzeniem w wysokości 650 zł. Z kolei umowa o pracę zawarta 15

października 2021 r. dotyczyła zatrudnienia na stanowisku malarza konstrukcji

stalowych w wymiarze czasu pracy wynoszącym ¼ etatu za wynagrodzeniem w

wysokości 700 zł. Zdaniem Sądu Apelacyjnego akcentowana przez apelującego

nieścisłość pomiędzy wskazywanymi przez L.P. i H.Ż. godzinami wykonywania

pracy nie jest istotna w aspekcie całego okresu zatrudnienia wnioskodawcy,

albowiem za kluczowe należało uznać to, czy praca była przez wnioskodawcę

faktycznie wykonywana.

Sąd Apelacyjny analizując kwestię podporządkowania pracowniczego podzielił

ocenę prawną wyrażoną przez Sąd I instancji, iż w niniejszej sprawie nie mamy do

czynienia z klasycznym rozumieniem podporządkowania pracowniczego. Zadania

wnioskodawcy polegające na realizacji czynności zarządczych, nie pokrywały się z

jego obowiązkami wykonywanymi w ramach zawartych umów o pracę. W spółce

istniał formalny podział obowiązków między zarządem, który zajmował się

zarządzaniem strategicznym i zatrudnionymi pracownikami, realizującymi bieżącą

działalność spółki. Konsekwencją tego podziału zadań było zatrudnienie członków

zarządu spółki dodatkowo na podstawie umów o pracę. Sąd II instancji zwrócił

uwagę, iż nie ma dowodów przeciwnych, na podstawie których można byłoby

uznać, że podział prac między zarządem spółki a pracownikami był iluzoryczny.

Fakt, że prezes zarządu i wiceprezes zarządu spółki są jednocześnie jej

pracownikami nie musi – w ocenie Sądu Apelacyjnego - przesądzać sam w sobie o

tożsamości obowiązków pracowniczych i zarządczych.

Zdaniem Sądu odwoławczego, nie było wystarczających podstaw do tego, aby

zanegować brak podporządkowania pracowniczego wnioskodawcy; skoro zarząd

spółki był dwuosobowy to nie było podstaw do twierdzenia, że wnioskodawca

podlegał „sam sobie". W modelu autonomicznego podporządkowania podległość

wobec pracodawcy (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) wyraża się w

respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków płynących z Kodeksu

spółek handlowych. Sąd II instancji wyjaśnił, że tradycyjne pojmowanie

podporządkowania jako obowiązku wykonywania przez pracownika poleceń

III USK 129/25

4

pracodawcy ewoluuje w miarę rozwoju stosunków społecznych. W miejsce

dawnego systemu ścisłego hierarchicznego podporządkowania pracownika i

obowiązku stosowania się do dyspozycji pracodawcy nawet w technicznym

zakresie działania, pojawia się nowe podporządkowanie autonomiczne, polegające

na wyznaczeniu pracownikowi przez pracodawcę zadań bez ingerowania w sposób

ich wykonania. Wnioskodawca jako prezes zarządu, obok realizowania czynności

zarządczych w ramach posiedzeń zarządu spółki, wykonywał na jej rzecz także

inne obowiązki w ramach zawartych umów o pracę.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zatrudnienie wspólników dwuosobowej spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością stanowi pracowniczy tytuł ubezpieczeniowy, gdy z

ustaleń taktycznych dotyczących okoliczności rzeczywiście realizowanego stosunku

prawnego, na podstawie którego wspólnik wykonywał czynności na rzecz spółki,

wynika, że był on poddany zarówno ekonomicznej zależności od swojego

pracodawcy, jak i formalnemu nadzorowi, sprawowanemu przez zgromadzenie

wspólników. Spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców w dniu 21 maja

2020 r., a umowa o pracę została zawarta z wnioskodawcą począwszy od 1

czerwca 2020 r. Do jej zawarcia doszło zatem w początkowym okresie

funkcjonowania spółki, której przedmiotem działalności była obróbka metali i

nakładanie powłok na metale.

Skoro zatem spółka obrała tak swoisty zakres działalności a wnioskodawca

posiadał kompetencje do wykonywania prac tego rodzaju, istniało zapotrzebowanie

na jego pracę i faktycznie praca ta była przez niego świadczona. Całokształt

przeprowadzonego postępowania dowodowego nie pozwalał na stwierdzenie

pozorności umowy o pracę. Ponadto, biorąc pod uwagę fakt, że spółka płatnika

składek dopiero inicjowała swą specjalistyczną działalność, a jeden ze wspólników

dysponował umiejętnościami specjalistycznymi, uznać należało, iż świadczenie

przez niego pracy na rzecz spółki było wręcz konieczne dla pozyskiwania nowych

zleceń i wzrostu jej rentowności.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy

zaskarżając wyrok w całości i oparł skargę na podstawie naruszenia przepisów

postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

III USK 129/25

5

1. art. 327 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez wyprowadzenie

przez Sąd Apelacyjny błędnego wniosku w odniesieniu do istotnych

elementów podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, w sposób

sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania;

oraz na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego tj.:

2. art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22

k.p. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że posiadanie

przez L.P. 50 % udziałów w spółce z o.o. oraz pełnienie funkcji prezesa

zarządu (przy zarządzie dwuosobowym) nie wyklucza powstania podległości

służbowej pomiędzy ubezpieczonym a spółką;

3. art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22

k.p. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na spłaszczeniu relacji

podległości pracowniczej wyłącznie do zagadnienia „nadzoru".

Organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania z pozostawieniem

temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania L.P. w całości oraz zasądzenie od

wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego

oraz kosztów postępowania przed sądem pierwszej i drugiej instancji.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy

wskazał na jej oczywistą zasadność, która polega na uznaniu przez Sąd II instancji

tytułu do ubezpieczeń społecznych wspólnika posiadającego 50% udziałów spółki,

który będąc prezesem dwuosobowego zarządu zawarł z tą spółką umowę o pracę.

Również drugi wspólnik posiadający 50% udziałów spółki i pełniący funkcję

wiceprezesa zarządu zawarł z tą spółką umowę o pracę oraz umowę zlecenie.

Sytuacja, kiedy wnioskodawca ma być równocześnie przełożonym drugiego ze

wspólników i podległym mu pracownikiem, świadczy – zdaniem skarżącego organu

rentowego - o pozorności podporządkowania.

Odpowiedź na skargę kasacyjną została wniesiona przez uczestnika P. Sp. z

o.o. z siedzibą w R.

III USK 129/25

6, który wniósł o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego ewentualnie o

oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz uczestnika

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.

Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej. Należy przypomnieć, że według utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego, skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, by

Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu

pozostałych elementów kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2019 r., III UK 290/18).

Jeżeli strona skarżąca powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinna

zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała.

Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze

skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2023 r., I CSK

4298/22). Ponadto z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

strona skarżąca musi wskazać, w czym - w jej ocenie - wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca

2023 r., I USK 163/22). Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11; z dnia 22 marca 2016 r., II PK 31/15, OSNP

III USK 129/25

7

2017/10/127; z dnia 18 sierpnia 2021r., II PSK 97/21; z dnia 6 września 2022 r, II

USK 667/21).

Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji

w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste naruszenie

prawa powinno być rozumiane jako widoczne natychmiast, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07; z dnia 11

kwietnia 2018 r., III UK 98/17; z dnia 15 grudnia 2020 r., III PK 191/19; z dnia 27

kwietnia 2021r., III PSK 45/21, z dnia 5 maja 2021 r., II USK 175/21). Oznacza to,

że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego

uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi

wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2022 r., II USK 716/21).

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie

spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,

albowiem strona skarżąca nie wykazała zasadności skargi kasacyjnej. W tym

miejscu należy przypomnieć, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9

września 2010 r., II UK 98/10, OSNP 2012, nr 1-2, poz. 20). Niezadowolenie strony

skarżącej z rozstrzygnięcia sprawy również nie przesądza o oczywistości skargi

kasacyjnej. Nie zasługują na uwzględnienie podniesione przez stronę skarżącą

zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd II instancji przepisów prawa materialnego

ustawy systemowej oraz ustawy kodeks postepowania cywilnego.

Zauważyć należy, że zarówno Sąd I instancji jak i Sąd II instancji zgodnie

uznały, że organ rentowy nie dowiódł pozorności umów o pracę łączących

ubezpieczonego ze spółką (uczestnikiem postępowania) albowiem poza

przytoczeniem przepisów ustawy nawet nie doprecyzował w czym owej pozorności

się dopatruje. Aktualnie strona skarżąca - uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania - wskazuje na oczywistość skargi z uwagi na brak

efektywnej kontroli i kierownictwa nad pracą wykonywaną przez L.P. w ramach

III USK 129/25

8

podporządkowania pracowniczego, która zdominowała została przez status

właścicielski i związek korporacyjny. Jednocześnie całkowicie traci z pola widzenia

to, co na gruncie przedmiotowej sprawy ma najistotniejsze znaczenie, tzn., że

praca wykonywana przez L.P. jako prezesa zarządu spółki dotyczyła stanowisk

wykonawczych (specjalistycznych), tj. pracownika budowlanego i malarza

konstrukcji stalowych.

Żaden przepis Kodeksu pracy i Kodeksu spółek handlowych nie zawiera

regulacji, która wykluczałaby możliwość skutecznego zawarcia umowy o pracę z

wspólnikiem takiej spółki o ile praca jego będzie rzeczywiście świadczona w reżimie

pracowniczym. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wyklucza objęcie

ubezpieczeniem pracowniczym wspólników spółek z ograniczoną

odpowiedzialnością, którzy są jedynymi lub - z uwagi na posiadanie znaczącej

liczby udziałów - niemal jedynymi udziałowcami (por. wyroki Sądu Najwyższego: 3

sierpnia 2011 r., I UK 8/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 225, Monitor Prawniczy

2012 nr 17, s. 941, z glosą A. Piszczek i W. Szlawskiego; 3 lipca 2019 r., II UK

24/18, OSNP 2020 Nr 8, poz. 82; 27 listopada 2019 r., III UK 360/18, OSNP 2021

Nr 3, poz. 30 oraz z 5 marca 2020 r., III UK 36/19, OSNP 2021 Nr 6, poz. 65; a

także zob. A. Ludera-Ruszel: Rozważania na temat dopuszczalności zatrudnienia

na podstawie umowy o pracę członków zarządu jednoosobowych spółek

kapitałowych, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego 2014 r. nr 82, s. 78;

A. Tomanek: Status wspólnika spółki handlowej jako tytuł ubezpieczenia

społecznego, Przegląd Prawa i Administracji 2020 r. Tom 120, s. 665).

Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. W

judykaturze za dopuszczalne uznaje się pracownicze zatrudnianie wspólników

wieloosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością na stanowiskach

członków zarządu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 23 lipca 2009 r., II PK

36/09, OSNP 2011 nr 5-6, poz. 77; 1 czerwca 2010 r., II UK 34/10; 17 października

2017 r., II UK 451/16, z glosą K. Stępnickiej; 13 marca 2018 r., I UK 27/17; 16

października 2018 r., I UK 115/18, OSNP 2019 Nr 5, poz. 61 oraz 27 marca 2019

r., II UK 556/17, OSNP 2019 Nr 12, poz. 149 i orzecznictwo przywołane w jego

uzasadnieniu).

III USK 129/25

9

Możliwe jest zatrudnienie wspólników wieloosobowych spółek z ograniczoną

odpowiedzialnością na podstawie umów o pracę na stanowiskach wykonawczych,

gdyż w takim przypadku wspólnika nie można traktować jako podmiotu, którego

praca polega na obrocie jego własnym kapitałem (por. wyrok Sądu Najwyższego z

9 czerwca 2010 r., II UK 33/10). W spółce wieloosobowej (nawet dwuosobowej) nie

ma umowy o pracę "z samym sobą", nie jest wykluczone podporządkowanie

pracownicze z art. 22 k.p. Spółka z o.o. ma odrębny byt prawny i dlatego należy

oddzielić prawa i obowiązki jej wspólnika wynikające z udziału kapitałowego

(wkładu) w spółce, od zatrudnienia w niej jej wspólnika jako

pracownika. Pracodawcą jest więc spółka, jej zarząd jedynie reprezentuje

pracodawcę (osobę prawną - art. 38 k.c.). W przepisie art. 22 § 1 k.p. chodzi o

"kierownictwo" pracodawcy a nie samego zarządu.

To, że czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w spółce z o.o. dokonuje

jej zarząd (art. 31 § 1 k.p.) nie wyklucza podporządkowania członka zarządu jako

pracownika spółki (art. 22 § 1 k.p.). Problem ten był analizowany w odniesieniu do

pracowniczego zatrudnienia członków zarządu spółki. W orzecznictwie zwrócono

już uwagę, że zakresem tego "kierownictwa" w odniesieniu do zatrudnionych

członków zarządu obejmować należy zarówno wydawanie pracownikowi poleceń,

jak też ogólniejszą zależność ekonomiczną od pracodawcy (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 16 grudnia 1998 r., II UKN 394/98, OSNP 2000 nr 4, poz. 159 z

glosą Z. Hajna OSP 2000 nr 12/177; wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2008

r., I UK 162/08, M.P.Pr. 2009 nr 5).

W niniejszej sprawie członek zarządu nie miał podwójnego zatrudnienia, gdyż

jako prezes zarządu nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Natomiast

umowy o pracę wnioskodawca zawarł dla wykonywania innej pracy, związanej z

działalnością (produkcyjną, handlową) spółki. Nie można więc stwierdzić, że

wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. nie może wykonywać pracowniczego

zatrudnienia w tej spółce i to niezależnie od stanowiska. To właśnie znajomość

działalności spółki, określony potencjał intelektualny, doświadczenie, a wreszcie

związanie kapitałowe ze spółką, predestynowały go do zatrudnienia w spółce jako

pracownika. W przeciwnym razie należałoby zatrudnić osobę trzecią. W

orzecznictwie ugruntowany pozostaje pogląd, iż nie może być tak, że wspólnik,

III USK 129/25

10

który jest w stanie podołać obowiązkom świadczenia pracy na rzecz spółki, byłby

zmuszony do zatrudnienia przy tej pracy inne osoby, jeżeli może takie obowiązki

wykonywać osobiście w ramach zatrudnienia o naturze pracowniczej (wyrok Sądu

Najwyższego z 16 grudnia 2008 r., I UK 162/08).

Mając na względzie przedstawione argumenty należy podkreślić, iż strona

skarżąca nie zdołała wykazać oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, a Sąd

Najwyższy nie dopatrzył się naruszeń norm prawnych wskazanych przez organ

rentowy, których miałby się dopuścić Sąd II instancji. Wobec tego, że nie zachodzą

przyczyny uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej, określone w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach

postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art.

39821 k.p.c.

[KK]

[SOP]