Podwyżka przed ciążą w sporze o składki. SN nie przyjął skargi organu rentowego

Decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Legnicy, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r.,

III USK 254/24

2

poz. 1009 ze zm.) ustalił, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) R.K. z tytułu

zatrudnienia u płatnika składek J. S.A. w B. od 1 listopada 2021 r. wynosi 3.372,54

zł miesięcznie.

Wyrokiem z dnia 10 października 2022 r., Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze

zmienił decyzję organu rentowego w ten sposób, że ustalił, że podstawa wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla

zainteresowanej jako pracownika płatnika składek J. S.A. z siedzibą w B. wynosi od

1 listopada 2021 r. 8.370,70 zł miesięcznie.

W sprawie ustalono, że zainteresowana była długoletnim pracownikiem płatnika

składek (odwołującej się), a przy tym miała odpowiednie kwalifikacje, w tym wyższe

wykształcenie oraz umiejętności. Wysokość jej wynagrodzenia na zajmowanym

stanowisku product managera kształtowała się w zależności od kondycji finansowej

firmy i nie była zawyżona w porównaniu do wynagrodzenia innych osób

zatrudnionych w spółce na takich samych stanowiskach. Zainteresowana miała

bardzo szeroki zakres obowiązków, takich jak przygotowywanie kolekcji w dziale

dziecięcym, zamawianie odzieży z Chin, Bangladeszu, Turcji oraz krajów Unii

Europejskiej, w tym była odpowiedzialna za koordynację produkcji, frachtu

morskiego i drogowego, odprawy celne i alokację produktów bezpośrednio do

sklepów. Dodatkowo zajmowała się gospodarkami cenowymi, zapasami

magazynowymi oraz analizą danych sprzedażowych. Ponadto jako jedyna w spółce

znała języki obce (niemiecki, angielski i rosyjski), co pozwalało jej na swobodną

komunikację z kontrahentami oraz samodzielne podróże służbowe. Jej

wynagrodzenie odpowiadało średniemu wynagrodzeniu osób na podobnych

stanowiskach, z uwzględnieniem warunków rynku lokalnego. Sąd ustalił, że

niezdolność do pracy zainteresowanej spowodowana była ciążą. Ocenił, że trudno

uznać, że zainteresowała, zawierając z odwołującą się aneks do umowy w dniu 20

września 2021 r., mogła mieć świadomość, że w krótkim czasie od jego zawarcia

będzie niezdolna do pracy w związku ze swoim stanem zdrowia, ponieważ o ciąży

dowiedziała się podczas badania lekarskiego, które odbyło się dopiero 3 listopada

2021 r.

III USK 254/24

3

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 13 lutego 2024 r., oddalił

apelację organu rentowego. Sąd podkreślił, że przedmiot rozpoznania w tej sprawie

wyznaczała wyłącznie treść zaskarżonej decyzji organu rentowego, w której nie

kwestionowano podlegania zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywanej w J. S.A. w B. umowy o pracę w spornym

okresie. Spór dotyczył wyłącznie wysokości podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne zainteresowanej jako pracownika. Sąd Apelacyjny

podzielił w całości ustalenia i stanowisko Sądu I instancji. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego odwołująca się Spółka przedstawiła dowody i logiczne argumenty

uzasadniające przyznanie zainteresowanej wynagrodzenia w wysokości ustalonej

w aneksie z 20 września 2021 r., natomiast organ rentowy nie przedstawił żadnych

dowodów przemawiających za przyjęciem, że w okolicznościach sprawy wyłącznym

celem ustalenia wynagrodzenia na poziomie 8.370,70 zł miesięcznie było

zapewnienie zainteresowanej uzyskania w przyszłości wysokich korzyści w postaci

świadczeń z ubezpieczenia społecznego związanych z chorobą i macierzyństwem,

kosztem innych uczestników tego systemu. Sąd Apelacyjny podkreślił, że spór w

sprawie dotyczy wyłącznie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej, wobec tego

nie ma żadnego znaczenia ani fakt jej jednoczesnego zatrudnienia u Janusza

Szczepańskiego, ani tym bardziej warunki, na jakich jest tam zatrudniona. Tym

bardziej nieuzasadnione jest porównywanie jej łącznego wynagrodzenia z tytułu

pracy w dwóch przedsiębiorstwach, do średniego wynagrodzenia uzyskiwanego

przez osoby zajmujące takie same stanowiska w ramach zatrudnienia na tzw.

jednym etacie.

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

Zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 oraz art. 4 pkt 9

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 13 i art. 78 Kodeksu

pracy.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powiązał z

przesłanką występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

sprowadzającego się do ustalenia, czy w przypadku zatrudnienia u więcej niż

jednego pracodawcy i podwyżki wynagrodzenia u każdego z nich w perspektywie

korzystania ze świadczeń sąd powinien łącznie rozpoznać obie sprawy i dokonać

III USK 254/24

4

kompleksowej oceny wysokości całego przychodu, stanowiącego podstawę

wymiaru składek. W ramach zagadnienia ustaleniu powinna podlegać kwestia czy

wystarczająca będzie liczba dwóch pracodawców, równocześnie podwyższających

wynagrodzenia czy też większa ich ilość.

W uzasadnieniu wniosku skarżący argumentował, że kryteria regulujące

godziwość wynagrodzenia w świetle art. 13 i art. 78 Kodeksu pracy powinny

podlegać ocenie przy uwzględnieniu równoległego zatrudnienia u więcej niż

jednego pracodawcy. Wskazał, że brak jest więżących orzeczeń na tle art. 18 ust. 1

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących kwestię łączenia

równoległych przychodów, poza jednostkowym wyrokiem I USKP 60/23, w którym

Sąd Najwyższy podważył zasadność podlegania ubezpieczeniu społecznemu z

tytułu zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy oraz wyraził pogląd o

niedopuszczalności sztucznego ustalania wynagrodzenia, będącego pochodną

objęcia ubezpieczeniem co do zasady. Zdaniem skarżącego, ponadprzeciętne

zwiększenie łącznego przychodu w rozumieniu art. 18 ust. 1 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, powinno wykluczać słuszność poglądu Sądu II instancji

dotyczącego swobody/dowolności danego pracodawcy w kształtowaniu siatki

wynagrodzeń i jego przyjęcie za podstawę wyroku. Nadto, że przy ustalaniu prawa

do świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest brane pod uwagę

wynagrodzenie u jednego pracodawcy, lecz łączny przychód.

Odwołująca się w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na swoją

rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

III USK 254/24

5

Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem

powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej,

jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art.

3989 § 1 k.p.c. z uwagi na przeważający w niej element interesu publicznego.

Skarżący wskazał jedną z przesłanek wymienionych na wstępie, a mianowicie

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

Istotnym zagadnieniem prawnym jest problem jurydyczny, który wiąże się z

określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem

prawnym, którego wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia

przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.

Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi

kasacyjnej powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z

którymi zostało sformułowane i wskazaniu argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do

oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym"

oraz czy jest to zagadnienie „istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I

PKN 649/01, OSNP 2004 nr 9, poz. 158 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego

2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51).

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390

§ 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego

przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie -

wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Z

przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego musi

jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym polegają istotne

wątpliwości (na przykład interpretacyjne), na czym polega rozbieżność w

orzecznictwie i jakich kwestii owa niejednolitość dotyczy. Sformułowane

zagadnienie winno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do

III USK 254/24

6

treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie

przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego.

Zagadnienie prawne uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

musi mieć charakter ścisłe jurydyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących

ustaleń faktycznych oraz służyć wyjaśnieniu prawa, a nie ocenie ich subsumcji pod

określoną normę prawną (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2017

r., I CSK 555/16). Nie może więc mieć charakteru kazuistycznego i służyć

uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej pewnych

szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 2015 r., V CSK 600/14).

Ponadto problem prawny dotyczyć musi kwestii decydującej o rozstrzygnięciu

sprawy, nie może być dla niej prawnie obojętny. Innymi słowy w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne bądź zachodzi konieczność wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów tylko wtedy, kiedy wynik sprawy uzależniony jest od

interpretacji przepisów przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania (por. postanowienia Sądu Najwyższy: z dnia 26 września 2005 r. II

PK 98/05, OSNP 2006 r. nr 15-16, poz. 243; z dnia 25 września 2007 r., I UK

161/07, z dnia 19 września 2013 r., I PK 98/13).

Skarżący nie spełnił powyższych wymagań, nie sformułował – według reguł

przedstawionych wyżej - żadnego zagadnienia prawnego.

Istotne jest podkreślenie, że przedmiot sporu w sprawach ubezpieczeniowych

determinuje przedmiot decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń

społecznych oraz zakres odwołania od tej decyzji, ponieważ rozpoznając odwołanie

od decyzji organu rentowego sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga o

zasadności odwołania w granicach wyznaczonych, z jednej strony, zakresem

samego odwołania, a z drugiej przez przedmiot zaskarżonej decyzji (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10, z dnia 6 września 2000

r., II UKN 685/99,OSNAPiUS 2002 Nr 5, poz. 121 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000 Nr 15, poz. 601; z

dnia 13 października 2009 r., II UK 234/08; z dnia 2 marca 2011 r., II UZ 1/11; z

III USK 254/24

7

dnia 18 lutego 2010 r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215; z dnia 3 lutego

2010 r., II UK 314/09; z dnia 14 lutego 2024 r., III USK 253/22).

Z perspektywy postępowania sądowego w sprawach ubezpieczeniowych,

sformułowane przez skarżącego zagadnienie nie spełnia wymagań stawianych

przesłance przedsądu ujętej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący wskazuje na

potrzebę wyjaśnienia czy w przypadku zatrudnienia u więcej niż jednego

pracodawcy i podwyżki wynagrodzenia u każdego z nich (w perspektywie

korzystania ze świadczeń) sąd powinien łącznie rozpoznać obie sprawy i dokonać

kompleksowej oceny wysokości całego przychodu, stanowiącego podstawę

wymiaru składek. Tymczasem przedmiot rozpoznania w tej sprawy, jak trafnie

wskazał Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, wyznaczała wyłącznie treść

zaskarżonej decyzji organu rentowego, którą ustalono podstawę wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne zainteresowanej wyłączenie z tytułu zatrudnienia u

płatnika składek (odwołującej się Spółki) – u jednego a nie u wielu pracodawców.

Już z tej przyczyny zagadnienie sformułowane przez skarżącego nie ma związku z

przedmiotem tej sprawy i jego rozstrzygnięcie nie będzie miało wpływu na wynik

sprawy.

Organ rentowy, uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, zdaje się przyjmować, że w sprawie, która dotyczy podstawy wymiaru

składek z tytułu zatrudnienia pracowniczego u danego pracodawcy, Sąd powinien

uwzględnić okoliczności wykraczające poza treść stosunku pracy, którego stroną

jest ten pracodawca, z tego powodu, że pracownik pozostaje jednocześnie w

stosunku pracy z innym pracodawcą (który nie jest adresatem zaskarżonej decyzji

organu rentowego, ani stroną postępowania sądowego w sprawie z odwołania od

tej decyzji). Skarżący przyjmując tę tezę nie wskazuje żadnego przepisu prawa, z

którego można by wywieść jej prawidłowość przy zastosowaniu przyjętych metod

wykładni przepisów prawa. Przepisami takimi nie są art. 13 i 78 k.p., bo dotyczą

one kształtowania treści stosunku pracy, którego stronami są pracodawca (jeden

pracodawca) i pracownik. Z tych przepisów nie wynika wielopodmiotowość

stosunku pracy po stronie pracodawcy ani kryteria ustalenia łącznego

wynagrodzenia pracownika należnego na podstawie dwóch lub więcej stosunków

pracy, zawartych w różnymi pracodawcami. Z kolei w art. 18 ust. 1 ustawy o

III USK 254/24

8

systemie ubezpieczeń społecznych nie sformułowano obowiązku sądu w

postępowaniu w sprawach ubezpieczeniowych uwzględnienia przy ocenie skutków

prawnych uzgodnienia przez pracownika i pracodawcę (strony danego stosunku

pracy) wysokości wynagrodzenia treści stosunku pracy, łączącego tego pracownika

z innym pracodawcą.

Dodać należy, że w uzasadnieniu wniosku brak jakiegokolwiek wywodu

prawnego łączącego wskazane we wniosku przepisy prawa z obowiązkiem Sądu

łącznego rozpoznania spraw z odwołania od decyzji wydanych w stosunku do

różnych płatników składek zatrudniających tego samego pracownika w tym samym

okresie, czy z obowiązkiem Sądu dokonania kompleksowej oceny wysokości

całego przychodu, stanowiącego podstawę wymiaru składek.

Podsumowując, skarżący nie wskazał zagadnienia, które miałoby charakter

prawny i którego rozstrzygnięcie miałoby wpływ na wynik tej sprawy.

Na marginesie należy zauważyć, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22

listopada 2023 r., I USKP 60/23, do którego odwołuje się skarżący, został wydany

w odmiennych okolicznościach faktycznych i przy innej strukturze podmiotowej

postępowania sądowego. W tamtej sprawie sądy rozstrzygnęły odwołania od

decyzji stwierdzających, że odwołująca się nie podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako

pracownik płatnika składek oraz jako pracownik u innego płatnika składek w

pokrywającym się częściowo okresie. W tamtej sprawie ustalono, że w istocie

zatrudnienia ubezpieczonej nie miały na celu wykonywania pracy w ramach

stosunków pracy, a ich celem było wykazanie przed organem administracyjnym, że

obaj płatnicy zatrudniają osobę, legitymującą się certyfikatem kompetencji

zawodowych w międzynarodowym transporcie drogowym. Nie chodziło zatem, jak

zdaje się twierdzić skarżący, o uwzględnienie przy ocenie czynności stron stosunku

pracy polegającej na podwyższeniu wynagrodzenia za pracę przychodu z innych

stosunków pracy łączących ubezpieczonego z innymi pracodawcami.

Natomiast w niniejszej sprawie ustalono, że zainteresowała rzeczywiście

wykonywała pracę uzgodnioną w umowie o pracę za wynagrodzeniem

odpowiadającemu średniemu wynagrodzeniu osób na podobnych stanowiskach, z

uwzględnieniem warunków rynku lokalnego. Jednocześnie nie ustalono (tj. organ

III USK 254/24

9

rentowy nie przedstawił żadnych dowodów przemawiających za odmiennym

ustaleniem), że w okolicznościach sprawy wyłącznym celem ustalenia

wynagrodzenia na poziomie 8.370,70 zł miesięcznie było zapewnienie

zainteresowanej uzyskania w przyszłości wysokich korzyści w postaci świadczeń z

ubezpieczenia społecznego związanych z chorobą i macierzyństwem kosztem

innych uczestników tego systemu.

Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy, na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c. oraz art. 108 § 1 i art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w

związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), orzekł jak w

sentencji.

[SOP]