ZUS nie przeforsował skargi o emeryturę pomostową sanitariusza pogotowia

Decyzją z 23 grudnia 2021 r. (znak: [...]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Lublinie odmówił T.L. prawa do emerytury pomostowej, na podstawie art.

4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz przepisów

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca nie udowodnił,

aby po 31 grudnia 2008 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach

pomostowych.

III USK 345/24

2

Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 24 sierpnia 2023 r. (sygn. akt VIII U 399/22), wydanym w sprawie T.L.,

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Lublinie, o prawo do

emerytury pomostowej, oddalił odwołanie.

Na skutek apelacji wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. (sygn. akt III

AUa 825/23):

I. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i ustalił T.L., od 28

września 2021 r. prawo do emerytury pomostowej;

II. zasądził na rzecz T.L., od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Lublinie, tytułem zwrotu kosztów postępowania za pierwszą instancję, kwotę

180 zł z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia

ogłoszenia orzeczenia, do dnia zapłaty;

III. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie, na

rzecz T.L., tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 240 zł

z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia

o kosztach, do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy,

zaskarżając wyrok Sadu Apelacyjnego w Lublinie w całości, zarzucając:

I. naruszenia prawa materialnego, tj.:

− art. 4 ust. 6 w zw. z art.3 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o

emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 164), w zw. z punktem 18

załącznika nr 2 do tejże ustawy, poprzez błędną wykładnię polegająca na

przyjęciu, że praca skarżącego na stanowisku sanitariusza była pracą w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykonywaną stale

i w pełnym wymiarze czasu pracy;

II. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik

postępowania, tj.:

− art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez dowolną a nie swobodną

ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. w sposób sprzeczny

III USK 345/24

3

z doświadczeniem życiowym oraz zasadami logicznego rozumowania,

polegające na uznaniu, że wnioskodawcy przysługuje prawo do emerytury

pomostowej, w sytuacji gdy w spornym okresie, tj. w okresie od 1 lutego

2021 r. do 28 lutego 2021 r. wnioskodawca nie wykonywał pracy w

szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy, a czynności jakie

wykonywał w spornym okresie nie wiązały się z odpowiedzialnością za

podejmowane czynności ratunkowe, zatem niezasadne jest przyznanie mu

prawa do emerytury pomostowej.

W związku ze stawianymi zarzutami, skarżący organ rentowy wniósł o:

1. uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie i przekazane sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnego w Lublinie, a w sytuacji

uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa naruszenia prawa materialnego

jest oczywiście uzasadniona - uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

orzeczenia, co do istoty sprawy, poprzez oddalenie apelacji;

2. rozstrzygnięcie o kosztach procesu i zasądzenie na rzecz organu rentowego

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa

procesowego według norm prawem przepisanych, wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tym

zakresie.

Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, wskazując, że w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie, dla wyjaśnienia czy praca sanitariusza jest tożsama z pracą

członków ratownictwa medycznego, która to wymieniona została pod pozycją 18

załącznika Nr 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, w

związku z tym, w ocenie skarżącego organu zachodzi konieczność dokonania

przez Sąd Najwyższy wykładni art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych

w zw. z punktem 18 załącznika nr 2 do tejże ustawy, których wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, w odniesieniu do ustalenia, czy wykonywanie

pracy sanitariusza w zespołach doraźnej pomocy medycznej pogotowia

ratunkowego, uprawnia do nabycia prawa do emerytury pomostowej. Skarżący

organ w uzasadnieniu wniosku wskazał na orzecznictwo sądów apelacyjnych, które

III USK 345/24

4

nie rozstrzyga wątpliwości, jakie pojawiają się przy wykładni dyspozycji

omawianego wyżej przepisu. Organ rentowy stwierdził, że w zbliżonych stanach

faktycznych sądy apelacyjne wydały różne rozstrzygnięcia.

Pismem z 7 października 2024 r. pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o

wyrażenie przez Sąd Najwyższy zgody na złożenie odpowiedzi na skargę

kasacyjną, z uwagi na udzielenie mu pełnomocnictwa na dzień przed upływającym

terminem na złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną i w związku z tym

niemożność przygotowania odpowiedzi w czasie, ze względu na inne obowiązku

służbowe. W treści pisma znalazła się też odpowiedź na skargę kasacyjną, w której

wnioskodawca wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej organu rentowego,

ewentualnie jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie mogła zostać przyjęta do

rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi

nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego

przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje

publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do

czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych

przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a

skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej

sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne

III USK 345/24

5

orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W

przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym

przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie

korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w

każdej indywidualnej sprawie. Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21,

Legalis nr 2740849).

Strona skarżąca w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej wskazała,

że w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie – przywołała

więc przesłankę zawartą w art. art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Wykładnia miałaby

dotyczyć przepisu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych w zw. z

punktem 18 załącznika nr 2 do tejże ustawy i sprowadza się do odpowiedzi na

pytanie: czy praca sanitariusza jest tożsama z pracą członków ratownictwa

medycznego wymienioną pod pozycją 18 załącznika Nr 2 ustawy z dnia 19 grudnia

2008 r. o emeryturach pomostowych. Należy w tym miejscu przypomnieć, że

odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów prawnych, budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22,

III USK 345/24

6

Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i

pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej

okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości

interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK

111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni,

podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości

polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Strona

skarżąca powyższym obowiązkom jednak nie podołała.

W ocenie Sądu Najwyższego, w obecnej sprawie nie występuje potrzeba

wykładni przepisów prawnych powołanych przez skarżącego. Wykładnia

przytoczonych w skardze przepisów została już wyjaśniona w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Definiując w art. 3 ustawy pomostowej prace w szczególnych

warunkach, ustawodawca przyjął, że są to prace związane z czynnikami ryzyka,

które z czasem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe

uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy,

determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo

zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają

przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości,

ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku

emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym

stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do tej ustawy. Z kolei definiując

pojęcie prac o szczególnym charakterze, ustawodawca przyjął, że są to prace

wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności

psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób

niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób,

III USK 345/24

7

zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia

sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz takich

prac określa załącznik nr 2 do ustawy. Wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3

jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o

szczególnym charakterze” lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać

inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z

wiekiem pracownika (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w

Poznaniu, z 29 czerwca 2011 r., IV SA/Po 335/11, LEX nr 863891).

Istota sporu, jak to podkreślił Sąd odwoławczy, sprowadzała się do oceny

charakteru pracy odwołującego w latach 1982-2007, tj. czy jego pracę w

charakterze sanitariusza w dojazdowych zespołach pomocy doraźnej pogotowia

ratunkowego, wykonywaną w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy

emerytalnej można uznać za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu

ustawy o emeryturach pomostowych. Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że

wnioskodawca kumulatywnie spełnił wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 49

ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, niezbędne do

przyznania mu żądanego świadczenia, w tym sporną przesłankę posiadania w dniu

wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.), co najmniej 15 lat pracy w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i

3 ustawy o emeryturach pomostowych, wykonując przez okres ponad 25 lat prace

odpowiadające pracom członków zespołów ratownictwa medycznego. W

orzecznictwie jednolicie przyjmuje się też, że art. 49 ustawy o emeryturach

pomostowych zmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury pomostowej

dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6 tej ustawy, zwalniając je

wprawdzie z konieczności wykonywania po 31 grudnia 2008 r. pracy w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i

3 tej ustawy, jednakże wprowadzając równocześnie w to miejsce wymaganie, aby

ubiegający się o rozważane świadczenie pracownik spełniał w dniu wejścia w życie

ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania, co najmniej 15 lat pracy w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i

3 (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 13 marca 2012 r., II UK 164/11, OSNP 2013 nr

5-6, poz. 62; z 4 września 2012 r., I UK 164/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 185; z

III USK 345/24

8

22 lipca 2013 r., III UK 106/12, LEX nr 1555688; z 4 grudnia 2013 r., II UK 159/13,

LEX nr 1405231; z 25 października 2016 r., II UK 373/15, LEX nr 217708, oraz

m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2021 r., I USK 237/21, LEX nr

3344305).

Wobec wyjaśnienia w judykaturze wykładni przytoczonych przepisów prawa,

nie zachodzi powołana przesłanka przedsądu. Przywołane w skardze kasacyjnej

orzeczenia nie wskazują na odstępstwa od przyjętej wykładni powołanych

przepisów.

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

DS

[r.g.]