ZUS kwestionował datę renty od października 2023 r. SN nie przyjął jego skargi

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 5 czerwca 2024 r. oddalił apelację

organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 11 października

2023 r. zmieniającego zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Opolu z dnia 29 grudnia 2022 r., w ten sposób, że przyznał G. S. prawo

do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od dnia 3 października

2023 r. do dnia 3 października 2024 r.

III USK 357/24

2

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wywiódł skargę kasacyjną od powyższego

orzeczenia, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. W podstawach skargi

kasacyjnej powołał się na zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, a

mianowicie: art. 476 § 2 pkt 1 i art. 47714 § 4 k.p.c. przez ich niezastosowanie i

wykroczenie przez sąd poza zakres zaskarżonej decyzji przez ustalenie stanu

zdrowia wnioskodawcy na datę o ponad rok późniejszą niż data złożenia wniosku i

uznanie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za wadliwą, a

także naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 57 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 12

ust. 1 i ust. 3, art. 14 ust. 1, art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie tekst

jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.) przez ich błędną wykładnię i przyjęcie,

że wnioskodawca winien łącznie spełniać przesłanki do przyznania renty z tytułu

niezdolności do pracy na inną datę niż data złożenia wniosku (względnie data

wydania decyzji) i przyznanie świadczenia po zakończeniu pełnego okresu

świadczenia rehabilitacyjnego (w sytuacji, gdy wnioski o te dwa konkurencyjne

świadczenia zostały złożone praktycznie równolegle).

Mając powyższe na uwadze, organ rentowy wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu we Wrocławiu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego

zmianę przez uwzględnienie w całości apelacji organu rentowego i oddalenie

odwołania wnioskodawcy, a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz

organu rentowego według norm przepisanych.

Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi

na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne wymagające

zaangażowania Sądu Najwyższego, a przedstawione w pytaniu: „Czy spełnienie

warunków do przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy może być

oceniane przez sąd na inną (późniejszą) datę niż w postępowaniu przed organem

rentowym, w szczególności czy biegły sądowy lekarz może oceniać stan zdrowia

wnioskodawcy na późniejszą datę niż data złożenia wniosku (względnie data

wydania decyzji)?". Zdaniem organu rentowego, sąd może zmienić decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych tylko wówczas, gdy jest ona wadliwa, nie może

natomiast zastępować organu kompetentnego do jej wydania i we własnym

III USK 357/24

3

zakresie ustalać prawa do świadczenia, dlatego ujawniona w trakcie postępowania

sądowego zmiana w ramach stanu zdrowia ubezpieczonego, jako przesłanka

niezdolności do pracy warunkująca prawo do renty, nie może prowadzić do uznania

kontrolowanej decyzji za wadliwą i do jej zmiany.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i

zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna jako szczególny środek

zaskarżenia służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru

sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o

przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się

na wykazaniu, że w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za

interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. i tylko w

przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za pomocą

jurydycznej argumentacji, że istnieje publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia

sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym

rozpoznawaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z 16 listopada 2022 r., II USK

679/21, LEX nr 3549528; 18 września 2024 r., II USK 116/24, LEX nr 3774113).

Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c. strona wnosząca skargę kasacyjną powinna

sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz ze stosownym

uzasadnieniem, wykazując, że zachodzi jedna z przesłanek przedsądu

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje: istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

III USK 357/24

4

Oceniając skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do

rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, że skarżący oparł skargę na przesłance

uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., jednakże przesłanka ta nie została

spełniona. Zgodnie z ugruntowaną wykładnią przyjętą w orzecznictwie i literaturze,

zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy,

który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. Powołując w podstawie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, przesłankę jej przyjęcia w postaci istnienia w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo

zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację. Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie

przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu

prawnego, na kanwie jakich norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są

możliwe interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący na

bazie sformułowanego zagadnienia ze wskazaniem argumentów, które prowadzą

do rozbieżnych ocen (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 maja 2009 r., II PK

66/09, LEX nr 553691; 19 kwietnia 2023 r., II USK 208/22, LEX nr 3582485; 9

października 2024 r., I PSK 46/24, LEX nr 3778876). Dopiero wówczas Sąd

Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne”

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda

2004, nr 7-8, s. 51; 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; 11 kwietnia

2012 r., III SK 41/11, LEX nr 1238126; 31 stycznia 2013 r., II CSK 479/12, LEX nr

1293729; 10 stycznia 2024 r., III PSK 6/23, LEX nr 3652236). Przez istotne

zagadnienie prawne, na które powołuje się skarżący, należy rozumieć problem o

charakterze prawnym, powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający

charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozwiązanie stwarza realne i

poważne trudności. Problem ten musi mieć jednocześnie charakter uniwersalny,

czyli jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych, podobnych spraw.

Równocześnie, chodzi o zagadnienie, którego wyjaśnienie byłoby konieczne dla

III USK 357/24

5

rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostające w związku z podstawami skargi

oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez sąd drugiej instancji, stanem

faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w związku z podstawą prawną

stanowiącą podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Musi więc pozostawać w

związku ze sprawą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 stycznia 2012 r., I PK

124/11, LEX nr 1215465; 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, LEX nr 1375467; 16

września 2021 r., II USK 257/21, LEX nr 3244497; 3 lipca 2024 r., III PSK 126/23,

LEX nr 3732398; 9 października 2024 r., I USK 68/24, LEX nr 3778875; 24 kwietnia

2025 r., I CSK 1454/24, LEX nr 3855379; T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski,

G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D.

Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego.

Komentarz. Tom II. Artykuły 367–505(39), Warszawa 2021, art. 3989; M. Manowska

(w:) A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-47716,

Warszawa 2022, art. 3989).

Skarżący nie wykazał, by sformułowane przez niego zagadnienie miało

zasadnicze odniesienie do przedmiotowej sprawy, a jego rozstrzygnięcie było

konieczne dla jej wyjaśnienia, a więc, że pozostaje w związku z podstawami skargi

oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez Sąd drugiej instancji, stanem

faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w związku z podstawą prawną

wydania zaskarżonego wyroku. Tak przedstawione zagadnienie nie pozostaje w

związku ze sprawą. Należy przypomnieć, że przedmiotem sporu w niniejszej

sprawie było ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do renty z tytułu

niezdolności do pracy. Postępowanie sądowe zostało zainicjonowane odwołaniem

G. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 2022 r.

odmawiającej wnioskodawcy prawa do spornego świadczenia wobec stwierdzenia,

że wnioskodawca nie jest osobą niezdolną do pracy. W sądowym postępowaniu

odwoławczym Sąd pierwszej instancji poddał weryfikacji przesłankę niezdolności

wnioskodawcy do pracy, powołując na tę okoliczność dowód z opinii biegłych. W

sporządzonych opiniach z dnia 19 maja 2023 r. i 7 sierpnia 2023 r. biegli sądowi:

psychiatra B. I. oraz psycholog dr J. D., rozpoznając u wnioskodawcy liczne

schorzenia, stwierdziły, że wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy od 6

III USK 357/24

6

października 2022 r. do dnia 3 października 2024 r. (karta 20 i karta 42 akt sprawy).

Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawca jest

częściowo niezdolny do pracy zarobkowej zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami

oraz wykształceniem. Stwierdził, że skoro do dnia 2 października 2023 r.

wnioskodawca pobierał świadczenie rehabilitacyjne, to świadczenie rentowe z

tytułu częściowej niezdolności do pracy może być wnioskodawcy przyznane na

okres od dnia 3 października 2023 r. do dnia 3 października 2024 r. Przyznanie

wnioskodawcy prawa do spornego świadczenia od dnia 3 października 2023 r. to

jest od daty zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, jest

rozstrzygnięciem prawidłowym. Skarżący pomija, że przedmiotem tego

postępowania było ustalenie, czy i w jakim stopniu wnioskodawca jest niezdolny do

pracy i - jak już wyżej wyjaśniono - Sąd Okręgowy prawidłowo kierował się

wskazaniami biegłych co do oceny stopnia, jak i przewidywanego okresu tej

niezdolności, którzy zgodnie stwierdzili, że wnioskodawca jest częściowo niezdolny

do pracy od 3 października 2022 r. na okres dwóch lat, a więc oceniając stan

zdrowia wnioskodawcy na dzień wydania zaskarżonej decyzji (29 grudnia 2022 r.).

Niezgodność pomiędzy datą orzeczonej niezdolności a datą przyznania

świadczenia rentowego na rzecz wnioskodawcy wynika z zastosowania przez Sąd

orzekający przepisu art. 100 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że

moment nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy określa art. 100 ust.

1 ustawy emerytalnej ustanawiający generalną zasadę, zgodnie z którą prawo do

świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich

warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Nabycie prawa do świadczenia

następuje więc ex lege i co do zasady nie jest uzależnione ani od złożenia przez

ubezpieczonego stosownego wniosku, ani też od ustalenia (potwierdzenia) tego

prawa decyzją organu rentowego, która ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Wprawdzie prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy powstaje z dniem

spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia (art. 100 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach), to jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy,

świadczenie rehabilitacyjne lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy

wypłacane na podstawie Kodeksu pracy, prawo do renty powstaje z dniem

III USK 357/24

7

zaprzestania pobierania tych świadczeń (ust. 2 tego przepisu). Przepis art. 100 ust.

2 wyraźnie modyfikuje zasadę sformułowaną w art. 100 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach, co oznacza, że pobieranie świadczeń wymienionych w ust. 2

de facto zmienia czas powstania prawa do świadczeń - zostaje on przesunięty. Z

art. 100 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach jednoznacznie wynika, że prawo do

świadczenia rentowego nabywa się dopiero po ustaniu pobierania wskazanych tam

świadczeń. A zatem, jeżeli w dniu spełnienia wszystkich warunków do przyznania

renty z tytułu niezdolności do pracy osoba uprawniona pobiera zasiłek chorobowy

lub inne świadczenie za czas niezdolności do pracy, to ustalone prawo do

emerytury lub renty powstaje i może być realizowane z dniem zaprzestania

pobierania świadczeń krótkoterminowych (wyroki Sądu Najwyższego z: 7 kwietnia

2011 r., I UK 352/10, LEX nr 863945; 8 czerwca 2010 r., I UK 16/10, LEX nr

607441; 15 marca 2018 r., I UK 209/17, LEX nr 2486210; 15 marca 2022 r., II

USKP 141/21, LEX nr 3410856). Zasadą prawa ubezpieczeń społecznych jest przy

tym niedopuszczalność równoczesnego pobierania dwóch zbiegających się

(konkurencyjnych lub wyłączających się) świadczeń z ubezpieczenia społecznego,

chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (wyroki Sądu Najwyższego z: 31

marca 2000 r., II UKN 458/99, OSNP 2001, nr 18, poz. 565; 3 grudnia 2003 r., I PK

81/03, OSNP 2004, nr 21, poz. 565; 29 sierpnia 2017 r., I UK 331/16, LEX nr

2389587; 19 czerwca 2024 r., I USKP 95/23, LEX nr 3727738).

Skarżący nie zdołał wykazać, że wniesiona skarga kasacyjna zasługuje na

przyjęcie jej do rozpoznania. Należy zauważyć, że o istocie zagadnienia prawnego

decyduje problem prawny ważny dla rozwoju prawa związany z wykładnią, która

wymaga pogłębionej analizy prawnej, a ta zależność nie została wykazana na

kanwie niniejszej sprawy. W konsekwencji formułując zagadnienie, które nie

stanowi problemu dla rozstrzygnięcia przedmiotu sporu, skarżący nie spełnił

warunku koniecznego do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wobec

powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że odwołujący się nie wykazał istnienia

powołanej przesłanki przedsądu. O kosztach postępowania orzeczono stosownie

do art. 98 § 1, 98 § 11, 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i §

10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

III USK 357/24

8

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z

2023 r., poz. 1935 ze zm.).

(J.K.)

[a.ł]