Spór o rentę socjalną. SN nie przyjął skargi kasacyjnej do rozpoznania

Decyzją z 27 października 2020 r. (znak: […]), Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Wałbrzychu odmówił W.W. prawa do renty socjalnej.

Sąd Okręgowy w Świdnicy Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 2 grudnia 2022 r. (sygn. akt VII U 986/20), wydanym w sprawie W.W.,

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Wałbrzychu, o rentę

socjalną: oddalił odwołanie oraz zasądził od wnioskodawcy W.W., na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu, kwotę 180 zł, tytułem kosztów

zastępstwa procesowego.

III USK 358/24

2

Na skutek apelacji wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 15 maja 2024 r. (sygn. akt III AUa

184/23), oddalił apelację.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, do Sadu

Najwyższego wywiódł wnioskodawca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

rozstrzygnięciu:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie:

1. art. 278 k.p.c. i art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez niezlecenie

sporządzenia opinii przez innych biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i

psychologii, neurologii, ortopedii oraz biegłego ad hoc z zakresu doradztwa

zawodowego, podczas gdy przeprowadzone w sprawie opinie biegłych

pozostawały nielogiczne w świetle zasad doświadczenia życiowego, zaś

dotychczas wyznaczeni biegli nie posiadali wiadomości specjalnych w

zakresie doradztwa zawodowego, aktualnej sytuacji na rynku pracy;

2. art. 380 k.p.c., poprzez nierozpoznanie postanowienia Sądu I instancji, które

nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miało wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy, tj. postanowienia z 8 listopada 2022 r., w

przedmiocie pominięcia dowodu z opinii innych biegłych sądowych z zakresu

psychiatrii i psychologii, neurologii, ortopedii oraz biegłego ad hoc z zakresu

doradztwa zawodowego jako nieistotnego, a następnie przeprowadzenie ww.

dowodu przez Sąd II instancji, bowiem przeprowadzone w sprawie opinie

biegłych pozostawały nielogiczne, w świetle zasad doświadczenia

życiowego, zaś dotychczas wyznaczeni biegli nie posiadali wiadomości

specjalnych w zakresie doradztwa zawodowego, aktualnej sytuacji na rynku

pracy;

3. art. 382 k.p.c., poprzez rozstrzygnięcie sprawy wyłącznie w oparciu o

ustalenia faktyczne Sądu I instancji, podczas gdy przeprowadzone w

sprawie opinie biegłych pozostawały nielogiczne, w świetle zasad

doświadczenia życiowego, zaś dotychczas wyznaczeni biegli nie posiadali

wiadomości specjalnych w zakresie doradztwa zawodowego, aktualnej

sytuacji na rynku pracy;

III USK 358/24

3

4. art. 385 k.p.c. oraz 386 § 1 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie apelacji powoda

w całości, podczas gdy należało uwzględnić apelację powoda w całości i

przyznać mu prawo do renty socjalnej;

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w zw. z art. 15 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej, a w

konsekwencji naruszenia także art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 ustawy o rencie

socjalnej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmówienie powodowi

prawa do renty socjalnej, podczas gdy powód pozostaje osobą całkowicie

niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które

powstało przed ukończeniem 18 roku życia, przez co spełnia przesłanki do

przyznania mu renty socjalnej.

W związku ze stawianymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnego we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania, z pozostawienie temu Sądowi

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Skarżący wniósł także o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do

rozpoznania, wskazując na podstawę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., w

związku z oczywistym uzasadnieniem skargi.

W ocenie wnioskodawcy niniejsza skarga jest oczywiście uzasadniona z

uwagi na fakt, że Sąd Apelacyjny wydał orzeczenie z rażącym naruszeniem art. 278

k.p.c. i art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., bowiem bezrefleksyjnie powielił za

Sądem Okręgowym stanowiska biegłych sądowych - chirurga-ortopedy, neurologa,

psychologa i psychiatry oraz z zakresu medycyny pracy, co do zdolności

wnioskodawcy do wykonywania pracy, podczas gdy powołani w sprawie biegli

sądowi - jako osoby o specjalnościach medycznych - nie posiadają wiedzy z

zakresu aktualnych trendów i uwarunkowań obecnych na rynku pracy. Biegli sądowi

albo uchylali się do precyzyjnego wskazania, jakie konkretnie prace powód mógłby

wykonywać albo powielali tezy o możliwości znalezienia zatrudnienia

wnioskodawcy na stanowiskach prac nie wymagających czynności obu rąk, na

przykład prac dozorujących, informatyka, itp. Stwierdzona u wnioskodawcy

III USK 358/24

4

ułomność fizyczna wyklucza, aby mógł on prawidłowo wykonywać obowiązki stróża

czy ochroniarza, gdyż nie byłby wstanie przeprowadzić patrolu dozorowanego

obiektu czy też podjąć interwencji (zatrzymania, pościgu) w przypadku wtargnięcia,

kradzieży czy podjęcia innych działań przestępczych przez intruzów. Z kolei

ułomność psychiczna, w tym apatia, osłabienie koncentracji, ogólnego poziomu

aktywności czy funkcji pamięci, wyklucza możliwość pracy przez powoda na

stanowisku związanym z przeglądaniem monitoringu w ramach dozoru obiektu czy

pracy jako informatyk, gdyż obecny rozwój technologiczny wymaga od takich osób

z jednej strony dużej koncentracji i dokładności, zaś z drugiej strony

specjalistycznych umiejętności, dla których poznania nie jest wystarczające

uczestnictwo w zajęciach w szkole policealnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi

nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego

przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje

publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do

czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych

przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a

skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej

sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne

orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku

III USK 358/24

5

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W

przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym

przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie

korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w

każdej indywidualnej sprawie. Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21,

Legalis nr 2740849).

Strona skarżąca, formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołała więc

przesłankę przedsądu określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Autor skargi kasacyjnej

jej oczywistej zasadności upatruje w tym, że „Sąd Apelacyjny wydał orzeczenie z

rażącym naruszeniem art. 278 k.p.c. i art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

bowiem bezrefleksyjnego powielił za Sądem Okręgowym stanowiska biegłych

sądowych (...)”. Tak sformułowany wniosek nie mógł jednak przynieść

spodziewanego skutku. W motywach wniosku opartego na przesłance przedsądu,

jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.),

powinien być zawarty wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa

oczywistość i przedstawione argumenty na poparcie tych twierdzeń (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr

198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z 9 stycznia 2008 r.,

III PK 70/07, LEX nr 448289; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3

kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z 5 września 2008 r., I CZ 64/08,

LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do dalszego jej rozpoznania, niezbędne

jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego

III USK 358/24

6

lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów prawa i doszukiwania

się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 września 2003

r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616;

z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08,

LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r.,

II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie

to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut

naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230;

z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK

46/08, LEX nr 469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Tego w

niniejszej sprawie zabrakło.

Nadto, strona skarżąca podnosząc zarzuty naruszenia przepisów

proceduralnych, w sposób ewidentny próbuje polemizować z ustaleniami

dokonanymi w sprawie przez Sąd II instancji. Tymczasem, kwestionowanie ustaleń

stanu faktycznego, dokonanych przez sądy powszechne, jest niedopuszczalne na

etapie postępowania kasacyjnego. Wynika to wprost z art. 39813 § 2 k.p.c. w zw. z

art. 3983 § 3 k.p.c., ograniczających kognicję Sądu Najwyższego w tym zakresie.

Polemika z ustaleniami poczynionymi, zarówno przez sąd pierwszej, jak i drugiej

instancji, a także mnożenie wątpliwości odnośnie do rzetelności opinii, które już

zostały wyczerpująco wyjaśnione w postępowaniu odwoławczym, stanowi próbę

obejścia powyższego zakazu.

Należy podkreślić, że dowód z opinii biegłego podlega co do zasady ocenie

sądu, tak jak każdy inny dowód, stosownie do reguł określonych w art. 233 § 1

k.p.c. Zadaniem sądu jest ocena logicznej spójności wywodu przedstawionego

przez biegłego oraz jego funkcji przekonującej. Ustalenia stanu faktycznego sprawy

podejmowane są na podstawie całokształtu przeprowadzonych w niej dowodów. O

III USK 358/24

7

liczbie biegłych powołanych do przygotowania opinii, a także o potrzebie

zasięgnięcia opinii innego (kolejnego) biegłego rozstrzyga sąd, a nie strona. Nie

można przyjąć, że sąd zobowiązany jest dopuścić dowód z kolejnych biegłych w

każdym przypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla strony. Potrzeba

powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego

niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii. Potrzebą taką nie może być

jednak przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie

korzystnej dla niej tezy. Przepis art. 278 § 1 k.p.c. nie nakłada na sąd obowiązku

dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, lecz określa przesłanki dopuszczenia

takiego dowodu w sytuacji, gdy zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.

strona wnioskuje o jego przeprowadzenie. Ustawodawca celowo użył w art. 278 § 1

k.p.c. sformułowania „może”, podkreślając stosunkowo szeroki margines swobody

dla sądu rozpoznającego sprawę, który może ocenić, czy w danym wypadku

zachodzi potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.

Sąd II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że nie ma

podstaw do zasięgania opinii jeszcze innych biegłych, bowiem specjalizacje

biegłych zostały dobrane ze względu na schorzenia ubezpieczonego, na które

cierpi i które zostały stwierdzone we wcześniejszym leczeniu a opinie biegłych - z

różnych specjalizacji - pozwoliły Sądom obu instancji na dokonanie wszechstronnej

oceny psychicznego i fizycznego stanu zdrowia badanego. W zestawieniu więc z

treścią art. 286 k.p.c., w którym ustawodawca nieprzypadkowo użył także słowa

„może”, argumenty Sądu wyjaśniające, dlaczego nie uwzględnił wniosku o

powołanie kolejnego biegłego, nie mogły być uznane za oczywiście bezzasadne.

Biorąc powyższe pod uwagę nie ma podstaw do przyjęcia, że mamy do

czynienia z przesłanką przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tego

powodu Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

DS.

[SOP]

III USK 358/24

8