Brak pracy w szczególnych warunkach po 2008 r. Skarga o emeryturę pomostową nieprzyjęta

Decyzją z 4 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Rzeszowie na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz.

504 ze zm.) oraz ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

(Dz. U. z 2023 r. poz. 164), odmówił wnioskodawcy K. K. prawa do emerytury

III USK 371/24

2

pomostowej na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, ponieważ po

dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał on prac w szczególnych warunkach lub o

szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy o emeryturach

pomostowych.

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2023 r., Sąd Okręgowy w Przemyślu oddalił

odwołanie.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 9 lipca 2024 r., oddalił

apelację. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne i

rozważania prawne poczynione przez Sąd I instancji. Wnioskodawca nie spełnił

jednej z wymaganych przesłanek z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, a

więc nie może otrzymać prawa do emerytury pomostowej według tej podstawy

prawnej, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał pracy w szczególnych

warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Odnośnie do naruszenia art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd

Apelacyjny stwierdził, że aby uniknąć obowiązku wykazania pracy w szczególnych

warunkach lub o szczególnym charakterze po dniu 31 grudnia 2008 r. w rozumieniu

art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, konieczne jest wykazanie

okresu pracy w szczególnych warunkach wyłącznie w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3

ustawy o emeryturach pomostowych przed tym dniem (w wymiarze co najmniej 15

lat).W sprawie natomiast ustalono, że praca wnioskodawcy może spełniać warunki

(i je spełnia) z przepisów dotychczasowych, tj. z art. 32 i 33 ustawy emerytalnej, to

nie spełnia warunku z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, a w tym

przypadku cały ten okres zatrudnienia wnioskodawcy musiałby być kwalifikowany

wyłącznie na podstawie art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, z

pominięciem przepisów dotychczasowych, tj. art. 32 i 33 ustawy emerytalnej.

Wnioskodawca zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono jej

oczywistą zasadnością wyrażającą się „w oddaleniu apelacji wnioskodawcy jako

bezzasadnej przy przyjęciu, iż wnioskodawca nie spełnia łącznie warunków do

przyznania emerytury pomostowej, tj. nie spełnia warunku przewidzianego w art. 4

pkt 6) ustawy o emeryturach pomostowych poprzez fakt, iż nie wykonywał po dniu

31 grudnia 2008 roku pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym

III USK 371/24

3

charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych,

podczas gdy wnioskodawca taką pracę wykonywał, a ponadto wskazać należy, iż:

na przesłanki nabycia prawa do emerytury pomostowej należy patrzeć w sposób

całościowy i umieszczać je w pewnym kontekście związanym z sytuacją życiową

pracownika. Skupienie się jedynie na okresie wykonywania pracy przez

ubezpieczonego po 31 grudnia 2008 r. i wyprowadzanie wniosków dotyczących

warunków spełnienia przesłanek nabycia prawa do emerytury pomostowej,

określonych w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, powoduje zatracenie

pewnego kontekstu, do którego uchwycenia konieczne jest szersze spojrzenie na

cel wprowadzenia analizowanych przepisów.

W uzasadnieniu wniosku, skarżący wskazał, że „Sąd II instancji – w ocenie

wnioskodawcy błędnie – uznał, że powoływanie się na wyrok SN z 18 października

2022 r., I USKP 108/21 jest chybione, odnosi się do zupełnie innej przesłanki

legitymowania się okresem co najmniej 2-miesięcznym pracy w warunkach

szczególnych po 31 grudnia 2008 r. nie zaś uznaniem, że można się legitymować

tylko pracą w warunkach szczególnych na gruncie ustawy o emeryturach u rentach

z FUS”. Ponadto, że „Zgodnie z prawidłowymi zdaniem Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie ustaleniami Sądu Okręgowego w Przemyślu ubezpieczony nie spełnił

warunków wskazanych w z art. 49 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 6 ustawy o

emeryturach pomostowych oraz nie wykonywał po dniu 31 grudnia 2008 r. prac w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i

3 ustawy o emeryturach pomostowych stale i w pełnym wymiarze czasu, a więc nie

spełniał również warunków do przyznania prawa do emerytury pomostowej

wynikających z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych.”. Skarżący stwierdził, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec naruszeń przepisów prawa

materialnego przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie - skutkujących niezgodnym z

prawem rozstrzygnięciem, które to uchybienia w niewątpliwy sposób decydowały o

wyniku przedmiotowej sprawy. Skarżący „przedstawił dowody, okoliczności i

zdarzenia, które powinny skutkować uznaniem jego roszczeń zawartych w

złożonym przez niego odwołaniu oraz następnie w złożonej przez niego apelacji.”

III USK 371/24

4

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej,

skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać

argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w

ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga

kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od

każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.

Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem

weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

orzeczenia.

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09 oraz z

dnia 3 lutego 2010 r., II PK 304/09). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na

III USK 371/24

5

oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego

ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09).

Oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek skarżącego nie spełnia wyżej

określonych kryteriów. Skarżący nie wykazał kwalifikowanego naruszenia

przepisów prawa materialnego mającego wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy.

Uwzględniając całościowo skargę kasacyjnej, na wstępnie konieczne jest

wyjaśnienie, że sądy powszechne jak i Sąd Najwyższy nie są organami tworzącymi

prawo, ale stosującym obowiązujące normy prawne. Normy prawne wyznaczają

zatem granice, w których sądy powszechne jak i Sąd Najwyższy mogą wydać

rozstrzygnięcie. Ustawodawca ustanowił przepisy ustawy o emeryturach

pomostowych i nie przewidział w nich jako okoliczności istotnej dla rozstrzygania o

prawie do emerytury pomostowych „kontekstu związanego z sytuacją życiową

pracownika”. Dlatego nie jest uzasadniony zarzut skarżącego nieuwzględnienia tej

okoliczności przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku i oczekiwanie od Sądu

Najwyższego, że okoliczność taka (nieuwzględnienie w zaskarżonym wyroku

całościowego kontekstu związanego z sytuacją życiową pracownika) uzasadnia

zarzut naruszenia prawa materialnego i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W sprawie ustalono, że praca wnioskodawcy zarówno przed 1 stycznia 2009

r. jak i po 31 grudnia 2008 r., nie była pracą w szczególnych

warunkach/charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach

pomostowych; nie była pracą bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń do

produkcji metali nieżelaznych czy pracą mechaników lotniczych związaną z

bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na

płycie lotniska. Jednocześnie Sąd Apelacyjny stwierdził (a z twierdzeniem tym

skarżący się zgadza - zob. uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania), że ubezpieczony nie spełnił warunków wskazanych w z art. 49 ust. 1

w związku z art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych oraz nie wykonywał

po dniu 31 grudnia 2008 r. prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym

charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych stale

i w pełnym wymiarze czasu. W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono na czym miałaby

III USK 371/24

6

polegać błędna wykładnia ww. przepisów lub ich błędne zastosowanie w ustalonym

stanie faktycznym. Nie jest uzasadnieniem dla zarzutu naruszenia prawa

materialnego, a tym bardziej oczywistego naruszenia, kwestionowanie ustaleń

faktycznych dokonanych przez Sąd Apelacyjny.

Odnosząc się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2002 r. I

USKP 108/21, który w wielu fragmentach – podobnie jak skarżący – odwołuje się

do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2022 r., III UZP 2/22

OSNP 2023/1/6, odwołanie do tych orzeczeń nie uzasadnia twierdzenia o

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ze względu na naruszenia prawa

materialnego wskazane w skardze. W niniejszej sprawie ustalono, że po dniu 31

grudnia 2008 r. skarżący w ogóle nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19

grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, nie miało więc miejsca naruszenie

przywoływanych w skardze przepisów praw materialnego.

Mając na względzie przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. oraz art. 108 § 1 i art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku art.

39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), orzekł jak w sentencji..

[KK]

[a.ł]