Pismo z lipca 2026 r. uznane za wniosek o wyłączenie sędziego SN

Wyrokiem z dnia 22 września 2026 r., sygn. akt K 21/26, Trybunał

Konstytucyjny orzekł, iż:

IV KB 69/26

2

1) art. 42a § 3-14 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334, ze zm.),

2) art. 23a § 4-15 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów

wojskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1614),

3) art. 29 § 5-25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z

2024 r. poz. 622)

– są niezgodne z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 oraz w związku

z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został do chwili obecnej

opublikowany w Dzienniku Ustaw. Brak publikacji nie wyklucza jednak oparcia się na

ww. rozstrzygnięciu w konkretnej sprawie. W uchwale Zgromadzenia Ogólnego

Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r. trafnie stwierdzono wszak, iż

zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok

Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją

określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z

chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania.

Analogiczny pogląd wyrażono w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 22 września 2026 r. (punkt 7. „Skutki wyroku”). Uchylenie

domniemania konstytucyjności określonej regulacji wiąże się zaś z koniecznością

odmowy jej zastosowania.

Stosownie do powyższego, mając na uwadze § 2 powołanego wyżej

zarządzenia z dnia 24 września 2026 r., w którym stwierdzono, że „sprawy KB

zarejestrowane do dnia 24 września 2026 r., w których nie wydano zarządzenia o

przyjęciu wniosku albo o jego odrzuceniu, z uwagi na brak trybu postępowania

zakreślić w repertorium jako zakończone w inny sposób na podstawie zarządzenia

Przewodniczącego Wydziału, a wnioski w tych sprawach przedstawić

Przewodniczącym Wydziałów”, niniejszą sprawę należało zakreślić w repertorium KB.

Jednocześnie pismo z dnia 21 lipca 2026 r. (wcześniej potraktowane jako

inicjujące sprawę KB) należało zarejestrować w repertorium KRI jako wniosek o

wyłączenie sędziego. Takie postąpienie uzasadnione było faktem, iż aktualnie nie

IV KB 69/26

3

ma już pola do interpretacji, że podstawy wyłączenia sędziego, wskazane w treści

przepisów art. 42a § 3 u.s.p., art. 23a § 4 p.u.s.w. oraz art. 29 § 5 ustawy o Sądzie

Najwyższym, nie mogą być badane w toku postępowania o wyłączenie sędziego

wdrażanego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. (oczywiście przy uwzględnieniu istoty i

granic instytucji ujmowanej jako iudex suspectus). Interpretacja taka bazowała

bowiem na założeniu, że ww. przepisy stanowią lex specialis do art. 41 § 1 k.p.k. (D.

Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, komentarz

do art. 41, teza 2). Skoro zaś domniemanie konstytucyjności tych przepisów upadło,

nie mogą one aktualnie być stosowane. W konsekwencji nie stanowią przepisów

szczególnych wobec art. 41 § 1 k.p.k. Jednocześnie należy przypomnieć, że

podstawowa reguła intertemporalna prawa procesowego, tj. zasada bezpośredniego

stosowania ustawy nowej, obejmuje swym zakresem również ogólne normy prawa

już obowiązującego, gdy ich zastosowanie ulega rozciągnięciu na obszary

dotychczas objęte uchylonymi przepisami szczególnymi (uchwała pełnego składu

Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., III CZP 112/10). Dotyczy

to również sytuacji, gdy przepisy szczególne nie mogą być stosowane wskutek

uchylenia domniemania ich zgodności z Konstytucją.

Powyższej wykładni nie stoi na przeszkodzie wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, w którym wyraźnie

stwierdzono jedynie tyle, że „art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6

czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30),

stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy

z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84,

609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art.

144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. We wniosku z dnia 21 lipca

2026 r. wskazano, że brak m.in. bezstronności sędziego w sprawie IV KK 327/26,

który powinien doprowadzić do jego wyłączenia, miałby wynikać także z

„postępowania po powołaniu”. Kwestia tego, czy zawarte we wniosku twierdzenia

dotyczące tej materii są słuszne i kreują podstawy do wyłączenia sędziego od udziału

IV KB 69/26

4

w sprawie powinna zaś być badana w toku postępowania zainicjowanego tym

wnioskiem, a nie na etapie podejmowania decyzji co do rejestrowania sprawy w

odpowiednim urządzeniu ewidencyjnym. W doktrynie zasadnie wskazuje się, że

wniosek o wyłączenie sędziego, choćby oczywiście bezzasadny, wymaga

merytorycznego rozpoznania, a stwierdzenie, czy jest on wystarczająco uzasadniony,

to sfera jego merytorycznej oceny (J. Kosonoga [w:] Kodeks postępowania karnego.

Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017,

komentarz do art. 41, teza 79).

Jednocześnie należy stwierdzić, że przeszkody w potraktowaniu niniejszego

pisma jako wniosku o wyłączenie sędziego i jego rejestracji w KRI nie kreuje

zarządzenie z dnia 25 maja 2026 r., nr 14/26 Prezesa Sądu Najwyższego kierującego

pracą Izby Karnej. Powyższe zarządzenie, odwołujące się w § 1 wprost do

przepisu art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym, zostało bowiem wydane

przed ogłoszeniem przez Trybunał Konstytucyjny ww. wyroku z dnia 22 września

2026 r. W sytuacji zaś, gdy domniemanie konstytucyjności art. 29 § 5 i n. ustawy o

Sądzie Najwyższym, mocą rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zostało

uchylone, upadła również możliwość powoływania się na te regulacje jako

wyłączające procedurę z art. 41 § 1 k.p.k. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że

z chwilą obalenia domniemania konstytucyjności ww. przepisów ustawy o Sądzie

Najwyższym, wnioski złożone na podstawie regulacji art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie

Najwyższym mogą podlegać ocenie pod kątem tego, czy nie zawierają okoliczności

uzasadniających wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., chyba, że

opierają się wyłącznie na przesłance wadliwości powołania, która została

zakwestionowana w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

marca 2020 r., P 22/19.

Trafność powyższego wnioskowania potwierdza również treść uzasadnienia

powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2026 r., gdzie

stwierdzono m.in., „że do oceny bezstronności i niezawisłości sama ocena

procedury powołania sędziego nie jest miarodajna. Jeżeli przedmiotem ochrony

jest bezstronność sędziego w konkretnej sprawie, to środkiem adekwatnym do tego

celu powinno być badanie konkretnych okoliczności mogących wywoływać

uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności lub niezawisłości. Mechanizm

powinien zatem koncentrować się na relacji pomiędzy sędzią, sprawą, stronami i

IV KB 69/26

5

okolicznościami mogącymi wpływać na sposób rozstrzygnięcia. Tymczasem

odwołanie się w ramach tzw. testu niezawisłości i bezstronności do samej

procedury powołania na urząd sędziego prowadzi do zastosowania środka

znacznie bardziej ingerującego w status sędziego, ponieważ pozwala na

zakwestionowanie możliwości wykonywania przez niego funkcji nie ze względu na

jego zachowanie lub konkretne relacje występujące w danej sprawie, lecz ze względu

na zdarzenie mające miejsce przed objęciem urzędu” (punkt 6.5.).

Z powyższych powodów zarządzono jak na wstępie.

[J.J.]

[a.ł]