Kara łączna objęła karę 3 miesięcy, której nie było. SN uchylił wyrok w tej części

IV KK 186/25

2

Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej w wyroku łącznym z dnia 26 sierpnia 2024 r.,

wydanym w sprawie o sygn. akt IX K 899/23, po rozpoznaniu sprawy K.W. wskazał,

że została ona skazana prawomocnymi wyrokami:

1) wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 18 września 2018 r., sygn.

akt IX K 352/18, za przestępstwo z art. 157 § 3 k.k., popełnione 26 grudnia 2017 r.,

na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności ze zobowiązaniem do wykonywania

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin

miesięcznie; postanowieniem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 10 kwietnia 2019

r. kara ograniczenia wolności została zamieniona na zastępczą karę pozbawienia

wolności i wykonana w całości 29 listopada 2020 r.;

2) wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 1 marca 2021 r., sygn. akt

XI K 155/21, za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. i art. 288 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. i

art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione 5 października 2020 r. na karę 2

lat pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych po 10

zł każda, oraz - za przestępstwo z art 157 § 2 k.k., popełnione 5 października 2020

r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności; w miejsce jednostkowych kar

pozbawienia wolności została skazanej wymierzona kara łączna 2 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności z zaliczeniem okresu od 6 października 2020 r. godzina 3:00

do 1 marca 2021 r. godzina 17:35; kara pozbawienia wolności została wykonana w

całości 13 sierpnia 2024 r.; postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 13

czerwca 2023 r. kara grzywny została zamieniona na zastępczą karę pozbawienia

wolności i wykonana w całości 19 września 2023 r.;

3) wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 26 lipca 2021 r., sygn. akt

IX K 108/21, za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. i art. 275 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw.

z art. 11 § 2 k.k., popełnione 9 lipca 2020 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2 lata;

4) wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 26 kwietnia 2023 r., sygn.

akt IV K 1274/22, za przestępstwo z art. 278 § 1 i § 5 k.k. i art. 275 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. popełnione 4 sierpnia 2021 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności

oraz karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł każda, oraz - za ciąg

przestępstw z art. 279 § 1 k.k. popełnionych 4 sierpnia 2021 r., na jedną karę 1 roku

i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz jedną karę grzywny w wysokości 200 stawek

dziennych po 10 zł każda; w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności

została skazanej wymierzona kara łączna 2 lat pozbawienia wolności oraz kara

łączna grzywny w wysokości 250 stawek dziennych po 10 zł każda; karę łączną

pozbawienia wolności skazana odbywa od 13 sierpnia 2024 r. do 13 sierpnia 2026 r.;

5) wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 27 kwietnia 2023 r., sygn.

akt XVI K 23/23, za przestępstwo z art. 278a § 1 k.k., popełnione 28 lipca 2021 r. na

karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i 6 miesięcy ograniczenia wolności ze

IV KK 186/25

3

zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele

społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie; na poczet kary pozbawienia wolności

został zaliczony okres od 28 lipca 2021 r. godzina 21:40 do 29 lipca 2021 r. godzina

16:15, a karę skazana będzie odbywać od 13 sierpnia 2026 r. do 10 listopada 2026

r.;

6) wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 1 czerwca 2023

r., sygn. akt IX K 348/23, za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione w okresie

od stycznia 2022 r. do 18 maja 2022 r., na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności ze

zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele

społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie; postanowieniem Sądu Rejonowego

dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu z 7 grudnia 2023 r. sygn. akt VII 2 Ko 3243/23

postępowanie w przedmiocie wykonania kary zostało zawieszone;

7) wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 30 października 2023 r.,

sygn. akt IX K 756/22, za ciąg przestępstw z art. 209 § 1a k.k., popełnionych w

okresie od kwietnia 2020 r. do 5 października 2020 r., od kwietnia 2021 r. do grudnia

2021 r. oraz od kwietnia 2021 r. do grudnia 2021 r. na jedną karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności i orzekł:

I. na mocy art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k. w miejsce kar

pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z

26 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV K 1274/22, wyrokiem Sądu Rejonowego w

Częstochowie z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt XVI K 23/23 oraz wyrokiem Sądu

Rejonowego w Bielsku-Białej z 30 października 2023 r., sygn. akt IX K 756/22,

wymierzył skazanej karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

II. na mocy art. 577 k.p.k. na poczet kary łącznej pozbawienia wolności

orzeczonej w pkt. I wyroku zaliczył skazanej okres rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie, tj. okres od 28 lipca 2021 r. godzina 21:40 do 29 lipca 2021 r.

godzina 16:15 oraz okres od 13 sierpnia 2024 r. do 26 sierpnia 2024 r.;

III. na mocy art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 i § 3 k.k. w miejsce kar ograniczenia

wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 27 kwietnia

2023 r., sygn. akt XVI K 23/23 oraz wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w

Bielsku-Białej z 1 czerwca 2023 r., sygn. akt IX K 348/23, wymierzył skazanej karę

łączną 1 roku ograniczenia wolności ze zobowiązaniem do wykonywania

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 25 godzin

miesięcznie;

IV. na mocy art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie o wydanie wyroku łącznego

w pozostałym zakresie, zaś w pkt. V i VI rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Powyższy wyrok łączny został zaskarżony apelacją przez obrońcę skazanej,

w części dotyczącej orzeczenia o karze oraz o kosztach postępowania. W apelacji,

IV KK 186/25

4

na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k., zarzucono wyrokowi rażącą niewspółmierność

orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności oraz kary łącznej ograniczenia

wolności poprzez ich wymierzenie na zasadzie zbliżonej do kumulacji przy

jednoczesnym niedostatecznym uwzględnieniu okoliczności podmiotowo

przedmiotowych, które powinny przemawiać za wymierzeniem kary łącznej na

zasadzie pełnej absorpcji lub w niższym niż orzeczona wymiarze, tj. stanu zdrowia i

wieku skazanej, znacznego związku podmiotowo-przedmiotowego między łączonymi

przestępstwami, postawy skazanej w zakładzie karnymi względem organów ścigania,

wyrażonej skruchy, a tym samym istnieniu podstaw do wymierzenia kary z

zastosowaniem zasady pełnej absorpcji. Ponadto obrońca zarzutem błędu w

ustaleniach faktycznych kwestionował wysokość zasądzonego przez Sąd

wynagrodzenia z tytułu obrony z urzędu.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o zmianę wyroku poprzez

obniżenie wymiaru orzeczonych względem skazanej w pkt I i III wyroku kar łącznych,

a to z zastosowaniem zasady zbliżonej do absorpcji, przyznanie obrońcy kosztów w

wysokości 413,28 zł, zwolnienie skazanej w całości od zapłaty kosztów sądowych za

postępowanie apelacyjne i zasądzenie na rzecz obrońcy kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 27 stycznia 2025 r., wydanym

w sprawie o sygn. akt VII Ka 910/24,

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- orzeczoną wobec skazanej K.W. w pkt I karę łączną pozbawienia wolności

obniżył do 2 lat i 3 miesięcy;

- zasądzoną na rzecz obrońcy adw. M.W. w pkt V kwotę podwyższył do 413,28

zł;

II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy,

III. zwolnił skazaną od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie

odwoławcze.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej, w zakresie rozstrzygnięć

zawartych w pkt. I tiret pierwsze i pkt. II, zaskarżył kasacją - na korzyść K.W. -

Prokurator Generalny. Skarżący - na podstawie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k.

i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. - zarzucił:

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na

IV KK 186/25

5

zaniechaniu rozpoznania apelacji obrońcy wywiedzionej od orzeczenia sądu I

instancji poza granicami stawianego w niej zarzutu i w konsekwencji utrzymaniu

meriti w mocy rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć Sądu Rejonowego w zakresie

orzeczenia o łącznej karze pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, pomimo iż

zapadły one z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego,

to jest art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. oraz art. 85

§ 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k., polegającym na oparciu orzeczenia na niepełnym materiale

dowodowym i niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących

treści wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z dnia 30 października 2023 r.,

sygn. akt IX K 756/22, zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z

dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt VII Ka 2/24 i w konsekwencji wadliwym objęciu

węzłem kary łącznej pozbawienia wolności nieistniejącej kary 3 miesięcy

pozbawienia wolności, jako kary orzeczonej wskazanym wyrokiem, podczas gdy

faktycznie przedmiotowym wyrokiem została orzeczona kara 5 miesięcy

ograniczenia wolności polegająca na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy

na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym, co obligowało

sąd odwoławczy do zmiany rażąco niesprawiedliwego w tej mierze orzeczenia sądu

I instancji przez wyeliminowanie przedmiotowej kary z węzła kary łącznej

pozbawienia wolności i objęcie jej węzłem kary łącznej ograniczenia wolności.

W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Bielsku-Białej

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesiona na korzyść skazanej kasacja jest oczywiście zasadna, w związku

z czym mogła zostać rozpoznana i uwzględniona na posiedzeniu, w oparciu o przepis

art. 535 § 5 k.p.k.

Rację należy przyznać Prokuratorowi Generalnemu, który podniósł, że

zaskarżony wyrok zapadł z rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą

przepisów prawa powołanych w zarzucie kasacji.

Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej uwzględniając zarzut apelacji obrońcy K.W. w

punkcie I sentencji wydanego w dniu 27 stycznia 2025 r. wyroku, mającego charakter

IV KK 186/25

6

reformatoryjny, obniżył orzeczoną wobec skazanej karę łączną pozbawienia

wolności, ale nie dostrzegł, a powinien, że węzłem kary pozbawienia wolności objęto

wadliwie karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, jako orzeczoną wyrokiem Sądu

Rejonowego w Bielsku-Białej z 30 października 2023 r., sygn. akt IX K 756/22.

Tymczasem wyrok ten, na skutek apelacji obrońcy skazanej, został zmieniony

wyrokiem Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 28 marca 2024 r., wydanym w

sprawie o sygn. akt VII Ka 2/24, którym w miejsce kary pozbawienia wolności Sąd

wymierzył oskarżonej K.W., na podstawie art. 209 § 1a k.k., art. 34 § 1 i 1a pkt 2 k.k.

i art. 35 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k., karę 5 miesięcy ograniczenia

wolności z zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na

cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym (k. 276 - 277 akt o

sygn. IX K 756/22).

Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej procedując w sprawie IX K 899/23 w

przedmiocie wydania wyroku łącznego, opierając się na niepełnym materiale

dowodowym, błędnie bowiem przyjął, że wobec skazanej K.W. wyrokiem Sądu

Rejonowego w Bielsku-Białej z 30 października 2023 r., sygn. akt IX K 756/22,

wymierzono karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, co znalazło odzwierciedlenie w

komparycji wyroku łącznego. Sąd ten dysponując jedynie kopią wyroku (o sygn. akt

IX K 756/22), bez informacji o jego prawomocności oraz informacją z Krajowego

Rejestru Karnego (w treści której w pkt 6 wykazano skazanie na karę 5 miesięcy

ograniczenia wolności), nie podjął żadnych czynności aby wyjaśnić na jaką faktycznie

karę K.W. została skazana przedmiotowym wyrokiem. W szczególności nie zapoznał

się z aktami głównymi tej sprawy i znajdującym się w nich wyrokiem reformatoryjnym

Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt VII Ka 2/24.

Skarżący słusznie zauważa, że zgodnie z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 574

k.p.k., na Przewodniczącym rozprawy w sądzie meriti ciąży obowiązek takiego

kierowania jej przebiegiem, aby wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności

sprawy. Niewątpliwie, na gruncie postępowania w przedmiocie wydania wyroku

łącznego, do tych istotnych okoliczności należy zbadanie całej sytuacji prawnej

skazanego ukształtowanej wyrokami, którymi został on prawomocnie skazany na

kary podlegające - w trakcie prawnej analizy - połączeniu. W wyniku wyżej

wykazanych uchybień Sąd połączył nieistniejącą karę 3 miesięcy pozbawienia

wolności z innymi karami pozbawienia wolności podlegającymi łączeniu,

orzeczonymi wyrokami Sądu Rejonowego w Częstochowie o sygn. akt: IV K 1274/22

i XVI K 23/23. Utworzona kara łączna jest wadliwa, gdyż obejmuje karę nieistniejącą

w obrocie prawnym, co stanowi rażącą obrazę art. 85 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k., które

to przepisy przewidują łączenie kar wymierzonych sprawcy, a więc istniejących w

dniu wyrokowania (zob. wyrok SN z 7 sierpnia 2024 r., V KK 295/24).

Konsekwencją powyższego jest, również wadliwe, ukształtowanie kary łącznej

ograniczenia wolności, której węzłem objęto jedynie kary ograniczenia wolności

IV KK 186/25

7

orzeczone: wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 27 kwietnia 2023 r., sygn.

akt XVI K 23/23 oraz wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 1

czerwca 2023 r., sygn. akt IX K 348/23. Dostrzec jednak należy, że kara ograniczenia

wolności, orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 30 października

2023 r. sygn. akt IX K 756/22, wymierzona została za ciąg trzech przestępstw z art.

209 § 1a k.k., popełnionych w okresie od kwietnia 2020 r. do 5 października 2020 r.,

od kwietnia 2021 r. do grudnia 2021 r. oraz od kwietnia 2021 r. do grudnia 2021 r.

Tymczasem wskazane wyżej uchybienia nie zostały dostrzeżone przez Sąd

odwoławczy, jak i przez strony postępowania, a w wywiedzionej apelacji obrońca

skazanej nie kwestionował „doboru” kar podlegających łączeniu. Nie oznacza to

jednak, że dokonujący kontroli instancyjnej Sąd ad quem pozbawiony był prawnych

narzędzi do stosownej korekty wadliwego orzeczenia. Sąd II instancji zobligowany

był nie tylko do należytego rozpoznania apelacji w myśl art. 433 § 2 k.p.k., ale też do

rozważenia z urzędu, niezależnie od zarzutów środka odwoławczego, czy

utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia nie będzie rażąco niesprawiedliwe.

Obowiązek ten wynika z treści art. 433 § 1 k.p.k., zgodnie z którym sąd odwoławczy

rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a w zakresie szerszym w wypadkach

wskazanych w art. 435 k.p.k., art. 439 § 1 k.p.k. art. 440 k.p.k. i art. 455 k.p.k.

Oznacza to, że sąd odwoławczy zobligowany jest do dokonania kontroli

zaskarżonego orzeczenia pod względem merytorycznym i prawnym nie tylko w

granicach środka odwoławczego, ale także szerzej, niezależnie od tych granic, w

celu stwierdzenia, czy utrzymanie w mocy orzeczenia nie będzie w sposób rażący

naruszać poczucia sprawiedliwości. Z racji swego wyjątkowego charakteru art. 440

k.p.k. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie lub zawarte w

nim rozstrzygnięcie dotknięte jest uchybieniami mieszczącymi się w każdej z tzw.

względnych przyczyn odwoławczych, o ile ich waga i charakter jest taki, że czyni to

orzeczenie niesprawiedliwym w stopniu rażącym. Rażąca niesprawiedliwość

orzeczenia sądu odwoławczego ma miejsce wtedy, gdy sąd ten pominął lub nie

zauważył uchybień popełnionych przez sąd, niewątpliwych i bezspornych, które w

sposób znaczący mogły stanowić o naruszeniu przez orzeczenie między innymi

zasady sprawiedliwej represji (zob. wyrok SN z 20 lutego 2025 r., IV KK 466/24). Jak

IV KK 186/25

8

słusznie dostrzega to Prokurator Generalny tego rodzaju sytuacja rażącej

niesprawiedliwości orzeczenia sądu odwoławczego wystąpiła w realiach niniejszej

sprawy, gdyż w wyniku rażącej obrazy prawa karnego procesowego i materialnego

wobec skazanej K.W. orzeczona została kara łączna pozbawienia wolności,

obejmująca karę 3 miesięcy pozbawienia wolności nieistniejącą w obrocie prawnym.

Jednocześnie poza węzłem kary łącznej ograniczenia wolności pozostała faktycznie

orzeczona kara 5 miesięcy ograniczenia wolności.

Stwierdzone i opisane wyżej uchybienia miały charakter rażącego naruszenia

prawa procesowego i materialnego oraz w sposób istotny, niekorzystny dla skazanej,

wpłynęły na treść zaskarżonego orzeczenia, co determinowało uwzględnienie

nadzwyczajnego środka zaskarżenia i wydanie wyroku kasatoryjnego (w zakresie

zaskarżonych rozstrzygnięć).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej,

rozpoznając apelację obrońcy skazanej, wykona swoje obowiązki w sposób rzetelny,

mając w polu widzenia powyższe uwagi oraz obowiązujące przepisy prawa

materialnego i procesowego.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.

Paweł Kołodziejski

Dariusz Kala

Stanisław Stankiewicz

[WB]

[a.ł]