Sędzia, który popierał kandydatów do nowej KRS. SN uchylił wyrok w sprawie K.Ż.

Sąd Rejonowy w Będzinie w dniu 17 października 2024 r., w sprawie VII K

483/24, wydał wyrok łączny w stosunku do K.Ż., w którym połączył kary jednostkowe

opisane w punktach od IV do VII części wstępnej wyroku i wymierzył skazanemu karę

łączną 5 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, zaś w stosunku do skazań opisanych

w punktach od I do III części wstępnej wyroku umorzył postępowanie.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego

apelacjami skazanego i jego obrońcy, Sąd Okręgowy w Sosnowcu wyrokiem z dnia

6 lutego 2025 r., V Ka 3/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżył go w

całości, zarzucając:

„1. Rażącą obrazę przepisów prawa karnego materialnego, mogącą mieć istotny

wpływ na jego treść, a mianowicie art. 86 § 1 KK w zw. z art. 85a KK, poprzez jego

błędną wykładnię i orzeczenie wyroku łącznego przy zastosowaniu asperacji, z

pominięciem dowodów w postaci opinii zakładu karnego o skazanym, podczas gdy z

przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że w stosunku do

skazanego Sąd powinien zastosować zasadę absorpcji przy wymierzaniu kary

łącznej.

Jednocześnie z ostrożności procesowej […] rażącą niewspółmierność kary

wymierzonej skazanemu w wysokości 5 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności,

podczas gdy przy zastosowaniu pełnej absorbcji możliwe było wymierzenie kary w

wysokości 2 lat pozbawienia wolności i kara w takiej wysokości byłaby adekwatna do

IV KK 224/25

3

stopnia winy i spełniałaby zasady prewencji ogólnej i szczególnej wobec

oskarżonego”.

Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów obrony z urzędu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zainicjowana kasacją obrońcy skazanego kontrola wyroku Sądu II instancji

doprowadziła do jego uchylenia poza zarzutami kasacji (art. 536 k.p.k.), z uwagi na

stwierdzenie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w

postaci nienależytej obsady Sądu odwoławczego.

Sąd Najwyższy stwierdził zaistnienie nienależytej obsady Sądu Okręgowego

w Sosnowcu w związku z orzekaniem przez ten Sąd w składzie z udziałem SSO X.

Y., powołanego do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Pan X. Y., na wniosek KRS

zawarty w uchwale z dnia [...] 2020 r., nr [...], został powołany do pełnienia urzędu

sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Gliwicach (postanowienie

Prezydenta RP z [...] 2021 r., nr 1130.[...].2021). Następnie sędzia X. Y. został

przeniesiony na stanowisko sędziego w Sądzie Okręgowym w Sosnowcu.

Sąd Najwyższy jest związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Wykładnia

prawa zawarta w tej uchwale jest nadal obowiązująca i w myśl art. 87 § 1 ustawy o

Sądzie Najwyższym (tj.: Dz. U. z 2024 r., poz. 622) Sąd Najwyższy pozostaje nią

związany jako zasadą prawną. Sąd Najwyższy konsekwentnie staje na trafnym

stanowisku, że nic w tym względzie nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.:

IV KK 224/25

4

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22). W uchwale połączonych Izb

Sąd Najwyższy orzekł, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana

na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności.” W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

podkreślił, że wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie, iż sąd

powszechny z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem

nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Pogląd zawarty w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego został

następnie potwierdzony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

Istotne jest również stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w

sprawie Reczkowicz p. Polsce. ETPCz wskazał w nim na negatywny wpływ

nowelizacji ustawy o KRS na prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”,

stwierdzając: „na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia

sędziowskie prawa do powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa

przyznanego im przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w

standardach międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały

decydujący wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko

dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności

sądownictwa w tym zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i

ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania

sędziów, z której możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby

IV KK 224/25

5

okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS […] (pkt

274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19). W późniejszym wyroku Wielkiej

Izby z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572/18)

ETPCz przyjął, że „[…] cały ciąg wydarzeń w Polsce […] wyraźnie wskazuje na to,

że kolejne reformy sądownictwa miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej,

począwszy od poważnych nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału

Konstytucyjnego w grudniu 2015 r., poprzez przebudowę KRS i utworzenie nowych

izb w Sądzie Najwyższym, po rozszerzenie kontroli Ministra Sprawiedliwości nad

sądami i zwiększenie jego roli w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów”

(pkt 348). Przywołane stanowisko o statusie KRS zostało podtrzymane także w

innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i

Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; wyrok z dnia 3 lutego 2022 r.,

Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20, wyrok pilotażowy z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Jak wynika z komunikatu prasowego opublikowanego przez Sekretariat

ETPCz dnia 17 listopada 2025 r. (dokument ECHR 269 (2025)), przed Trybunałem

zawisło obecnie 1100 skarg dotyczących różnych naruszeń praw skarżących

związanych z tzw. reformą sądownictwa wprowadzoną w 2017 r. Rozpoznanie 900

z nich zawieszono po wydaniu przez ETPCz wspomnianego wyroku pilotażowego w

sprawie Wałęsa p. Polsce, w oczekiwaniu na jego wykonanie przez władze krajowe,

co dotychczas nie nastąpiło. W związku z tym Europejski Trybunał Praw Człowieka

wyraził zgodę na dalsze odroczenie rozpoznania tych skarg, oczekując na

wprowadzenie zmian legislacyjnych przywracających prawidłowe funkcjonowanie

sądownictwa i rządów prawa w Polsce. W tym kontekście należy podkreślić, że także

obecnie stosowanie zasady prawnej wyrażonej w uchwale połączonych Izb Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. jest konieczne, przy czym podstawowym celem

takiego działania jest zapewnienie stronom procesowym prawa do sądu

niezależnego, bezstronnego, ustanowionego ustawą.

Sędzia X. Y. niewątpliwie status sędziego Sądu Okręgowego uzyskał na

skutek wadliwej procedury nominacyjnej, przeprowadzonej z udziałem Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. Fakt ten

IV KK 224/25

6

stanowi punkt wyjścia do ustalenia, czy w przypadku tego sędziego zachodzą

dodatkowe okoliczności, wskazane w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego,

które powodują, że Sąd Okręgowy w Sosnowcu, w którym zasiadał orzekając w tej

sprawie, był sądem nienależycie obsadzonym. W tym miejscu należy odnotować, że

sąd orzekający z udziałem SSO X. Y. był już kilkakrotnie poddawany testom

niezależności i bezstronności, które dały wynik negatywny (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 5 marca 2025 r., IV KK 342/24; z dnia 24 lipca 2025 r., IV KK

351/24; z dnia 27 stycznia 2026 r., IV KK 534/25; z dnia 27 stycznia 2026 r., IV KK

484/25). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie znajduje podstaw do podważenia

argumentacji wyrażonej w uzasadnieniach przywołanych wyroków.

W sprawie IV KK 342/24 trafnie zwrócono uwagę na przebieg drogi zawodowej

SSO X. Y. jako okoliczność mającą wpływ na negatywny wynik testu niezależności i

bezstronności. W 2010 r. został on powołany do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Rejonowego w […]. W latach 2011-2016 pełnił funkcję Zastępcy

Przewodniczącego II Wydziału Karnego, a od 26 marca 2016 r. sprawował funkcję

Przewodniczącego tego Wydziału. Ponadto od maja 2016 r. do grudnia 2017 r.

powierzono mu funkcję Wiceprezesa Sądu Rejonowego w […]. Sędzia został także

delegowany do pełnienia czynności w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury,

pełnił tam funkcję głównego specjalisty, a następnie kierownika Działu

Dydaktycznego Ośrodka Aplikacji Sędziowskiej.

Wskazane dotychczas okoliczności, same w sobie, nie świadczą jeszcze o

konieczności negatywnej oceny instytucjonalnej niezależności sądu orzekającego z

udziałem SSO X. Y. Jednakże w odniesieniu do tego sędziego istnieją ponadto

dodatkowe zaszłości wskazujące na jego aktywne włączenie się w działania

ówczesnej władzy wykonawczej i ustawodawczej, zmierzające do istotnego

ograniczenia niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Kluczowe jest tu złożenie

przez SSO X. Y. podpisów na listach poparcia kandydatów do Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. Pan X. Y. złożył trzy

takie podpisy: poparł kandydaturę E.Ł. w procedurze zakończonej w 2018 r. oraz

kandydatury E.Ł. i D.W. w procedurze zakończonej w 2022 r. Uwagę zwraca

konsekwencja w udzielaniu poparcia kandydatom do wadliwie ukształtowanej Rady,

IV KK 224/25

7

a szczególnie istotne są dwa ostatnie podpisy. SSO X. Y. podpisywał listy poparcia

kandydatów do KRS już po wydaniu orzeczeń, które kwestionowały sposób wyboru

składu osobowego tego organu i wskazywały na upolitycznienie tak ukształtowanej

Rady. Orzeczenia te były znane powszechnie, nie ma wątpliwości, że znał je także

sędzia X. Y., który przecież stale podnosił w tamtym czasie swoje kompetencje (z

uchwały KRS wynika, że w 2018 r. nadano mu stopień naukowy doktora nauk

prawnych, był też wykładowcą w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury). Na

podpisanie list poparcia kandydatom do upolitycznionej KRS sędzia zdecydował się

także już po wydaniu opisanej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego oraz

orzeczeń trybunałów międzynarodowych: wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r.,

C-585/18, C-624/18 i C-625, czy powoływanego już wyroku ETPCz w sprawie

Reczkowicz przeciwko Polsce. Sędzia popierał kandydatów do tego organu pomimo

tego, że KRS od września 2018 r. była zawieszona w prawach członka Europejskiej

Sieci Rad Sądownictwa, z której ostatecznie została usunięta w październiku 2021 r.

Powyższe okoliczności postrzegane wspólnie prowadzą do wniosku, że Sąd

Okręgowy w Sosnowcu, orzekający w tej sprawie w instancji odwoławczej, był sądem

nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy nie

ocenia w procedurze testowej subiektywnej bezstronności sędziego w danej sprawie,

ale właśnie niezależność instytucjonalną, czyli to, czy wobec istotnego powiązania z

przedstawicielami ówczesnej władzy wykonawczej, przeprowadzającej „reformy”

demolujące niezawisłość sędziowską, taki sędzia może być postrzegany jako

niezawisły i niezależny. Powołanie do pełnienia urzędu sędziego na wniosek

wadliwie obsadzonej KRS, gdy prawidłowość ukształtowania tego organu była jawnie

i przez różne organy kwestionowana, zachowania dające wyraz poparcia dla tzw.

reform wymiaru sprawiedliwości, w rzeczywistości mających działanie destrukcyjne,

muszą zostać ocenione jako wystarczające dla stwierdzenia, że sąd z udziałem SSO

X. Y. nie był sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy dostrzega, że wyrok Sądu odwoławczego został wydany już

po zmianie władzy wykonawczej, z którą związki sędziego X. Y. zostały opisane

powyżej. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazujące powody, dla których nadal aktualna

IV KK 224/25

8

jest uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (por.

m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2025 r., IV KK 134/25).

Przeprowadzając postępowanie ponownie, Sąd Okręgowy w Sosnowcu

uwzględni prawo oskarżonego do rzetelnego procesu i bezstronnego, niezależnego

(także instytucjonalnie) sądu.

Uwzględniając wniosek obrońcy z urzędu skazanego, na podstawie § 17 ust.

3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz.

764), zasądzono na jego rzecz kwotę 885,60 zł, w tym 23 % VAT, tytułem

wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.

Eugeniusz Wildowicz

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

Włodzimierz Wróbel

[WB]

[r.g.]