Brak wpisu w CEK nie przesądził o braku prawa jazdy. SN uchylił wyrok nakazowy

Sąd Rejonowy w Częstochowie, wyrokiem nakazowym z dnia 28 stycznia

2026 r., sygn. akt XVI W 71/26, uznał B. C. za winnego tego, że w dniu 13 grudnia

2025 r., godz. 17:00 w C., al. […], kierował pojazdem marki B. o nr. rej. […] po drodze

IV KK 277/26

2

publicznej nie posiadając do tego wymaganych uprawnień, tj. czynu z art. 94 § 1 k.w.

i wymierzył obwinionemu karę grzywny w wysokości 1 500 zł. Nadto Sąd orzekł

wobec obwinionego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych na okres 6 miesięcy.

Wyrok ten uprawomocnił się wobec niewniesienia sprzeciwu.

Kasację na korzyść obwinionego wniósł Prokurator Generalny zarzucając

rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 93 § 2 k.p.w. przez nieuzasadnione

przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania sprawy obwinionego w

postępowaniu nakazowym, skutkiem czego tenże został uznany za winnego i

ukarany za popełnienie wykroczenia z at. 94 § 1 k.w., polegającego na kierowaniu

pojazdem bez wymaganych do tego uprawnień, podczas gdy okoliczności

popełnienia tego czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o

ukaranie materiałów wynikało, iż fakt braku uprawnień do prowadzenia pojazdów

przez obwinionego został wykazany jedynie na podstawie danych widniejących w

Centralnej Ewidencji Kierowców, co było niewystarczające do ustalenia, czy

obwiniony w czasie popełnienia tego czynu zrealizował swoim zachowaniem

znamiona wskazanego wykroczenia, czyli nie posiadał uprawnień do prowadzenia

pojazdu mechanicznego po drodze publicznej, czy też nie miał przy sobie dokumentu

stwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w

postaci krajowego lub międzynarodowego prawa jazdy, o którym mowa w art. 4 ust.

1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tj. Dz. U. z 2025 r.

poz. 1226), a więc jego zachowanie wyczerpywało jedynie ustawowe znamiona

wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku nakazowego i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiało jej rozpoznanie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.

Warunkiem wydania wyroku nakazowego w sprawie o wykroczenie jest to, aby

okoliczności czynu i wina obwinionego nie budziły wątpliwości (art. 93 § 2 k.p.w.).

IV KK 277/26

3

Przedmiotowy brak wątpliwości oznacza, że materiał dowodowy jest na tyle

jednoznaczny, że nie ma ich zarówno w zakresie sprawstwa czynu, jak i winy

obwinionego. W przeciwnym razie konieczne jest rozpoznanie sprawy na rozprawie

głównej w trybie zwyczajnym.

Analiza materiałów postępowania wskazuje, że decydując się na wydanie w

niniejszej sprawie wyroku nakazowego Sąd Rejonowy nie miał w polu uwagi wyżej

wskazanych okoliczności.

Przedmiotem ochrony przepisu art. 94 § 1 k.w. jest bezpieczeństwo ruchu

drogowego, któremu zagrażać może m.in. uczestniczenie w ruchu osób niemających

odpowiednich uprawnień. Wymagania w zakresie uprawnień do prowadzenia

pojazdów określają przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

(tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1226). Zgodnie z art. 4 tejże ustawy podstawowym

dokumentem potwierdzającym posiadanie uprawnień do kierowania pojazdem

silnikowym (a także motorowerem bądź zespołem pojazdów), jest prawo jazdy –

zarówno wydane w kraju (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a), jak i za granicą (art. 4 ust. 1 pkt 2

lit. a-d).

Przez brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. należy zatem

rozumieć zarówno sytuację, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do

prowadzenia pojazdów określonej kategorii w sposób ustawowy, albo utraciła je w

wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub

posiadając de facto takie uprawnienie nie może w danej chwili jego realizować i z

niego skorzystać z uwagi, np. na jego czasowe „zawieszenie”, nie powodujące

jednak jego definitywnej utraty ( por. wyrok SN z 19 marca 2019 r., IV KK 59/19).

Na podstawie materiału dowodowego sprawy nie można uznać, że Sąd

przeanalizował wszystkie okoliczności umożliwiające podjęcie merytorycznej decyzji

w zakresie wyczerpania przez obwinionego znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.

Jak bowiem wynika z notatki urzędowej sporządzonej na okoliczność interwencji z

dnia 13 grudnia 2025 r., w związku ze zdarzeniem drogowym, w którym brał udział

obwiniony, tenże nie posiadał przy sobie jedynie dokumentu uprawniającego do

kierowania pojazdami mechanicznymi. Po sprawdzeniu osoby w Centralnej

Ewidencji Kierowców okazało się, że nie widnieje żaden wpis wskazujący, aby

obwiniony posiadał kiedykolwiek prawo jazdy.

IV KK 277/26

4

Akta sprawy nie wskazują jednak, by podjęto czynności zmierzające do

ustalenia, czy obwiniony posiada prawo jazdy wydane za granicą (art. 4 ust. 1 pkt 2

wskazanej ustawy o kierujących pojazdami), zwłaszcza, że obwiniony zamieszkuje

w Rumunii, a w Polsce przebywa wyłącznie czasowo. Czynności te powinny być

podjęte niezależnie od tego, że obwiniony przyznał się do czynu i nie deklarował, iż

posiada prawo jazdy wydane przez uprawniony organ Rumunii. Nieustalenie tych

okoliczności nie sposób było zastąpić niekorzystnym dla obwinionego

domniemaniem, że nie ma on uprawnień do kierowania pojazdami, tym bardziej, że

ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikało również, czy i w jakim

stopniu obwiniony włada językiem polskim.

O tym, że zaniechania w tym zakresie miały oczywisty, istotny wpływ na treść

orzeczenia przekonują wyniki czynności przeprowadzonych w postępowaniu

wykonawczym. Po uzyskaniu informacji z systemu teleinformatycznego EUCARIS,

okazało się bowiem, że B. C. posiada rumuńskie prawo jazdy nr […], wymienione z

niemieckiego dokumentu, kat. AM (03.09.2020 r.), B1 (03.09.2020 r.), B (03.09.2020

r.) wydane w dniu 11 grudnia 2025 r. przez […] w Rumunii (k.22).

Z powyższych ustaleń wynika jednoznacznie, że wątek posiadania przez

obwinionego prawa jazdy wydanego w innym państwie członkowskim Unii

Europejskiej powinien zostać poddany pogłębionej analizie, czego w tym

postępowaniu nakazowym nie uczyniono.

Powyższe prowadzi do wniosku, że obwiniony w chwili zdarzenia co najwyżej

nie posiadał przy sobie dokumentu prawa jazdy podczas kierowania pojazdem.

Obowiązek posiadania przez kierującego pojazdem dokumentu stwierdzającego

uprawnienie do kierowania pojazdem innego niż wydany w kraju prawo jazdy wynika

z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

(tekst jedn.: Dz. z 2024, poz. 1251) zaś niedopełnienie tego obowiązku skutkuje

odpowiedzialnością za wykroczenie wskazane w art. 95 k.w.

Opisane wyżej uchybienia miały charakter rażący i – jak już sygnalizowano –

wywierały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, gdyż w sytuacji pozytywnego

potwierdzenia posiadania przez obwinionego prawa jazdy wydanego w innym

państwie członkowskim Unii Europejskiej, mógł on zostać pociągnięty do

odpowiedzialności za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w., które – w porównaniu z

IV KK 277/26

5

wykroczeniem stypizowanym w art. 94 § 1 k.w. – przewiduje odmienne łagodniejsze

sankcje, bo jedynie karę grzywny do 250 zł lub karę nagany – zamiast kary aresztu,

ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1500 zł. Nadto za wykroczenie z

art. 95 § 1 k.w. nie przewidziano orzeczenia środka karnego w postaci zakazu

prowadzenia pojazdów mechanicznych, który w przypadku wykroczenia

przypisanego wyrokiem nakazowym ma charakter obligatoryjny (art. 94 § 3 k.w.)

Ze wskazanych względów należało uchylić zaskarżony wyrok nakazowy i

sprawę obwinionego przekazać Sądowi Rejonowemu w Częstochowie do

ponownego rozpoznania.

Z tych powodów orzeczono jak w wyroku.

[J.J.]

[r.g.]