Zarzut pozornej rozprawy w sprawie akcyzy na olej opałowy. SN oddalił kasację

Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach, wyrokiem z dnia 7 czerwca

2024 r., sygn. akt III K 582/21, uznał K.K. za winnego tego, że od sierpnia do

października 2008 r. w K., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu tego

IV KK 341/25

2

zamiaru i z wykorzystaniem takiej samej sposobności, jako podatnik, uchylając się

od opodatkowania nie ujawnił Naczelnikowi Urzędu Celnego w Katowicach

przedmiotu i podstawy opodatkowania w związku z nabyciem w okresie od lipca do

września 2008 r. wyrobów akcyzowych w postaci oleju opałowego w łącznej ilości

743.377 litrów, od których nie została zapłacona akcyza, przez co naraził Skarb

Państwa na uszczuplenie podatku akcyzowego w łącznej kwocie 1.486.754 zł przy

przyjęciu, że w czasie czynu jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu i

pokierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, tj. popełnienia

przestępstwa skarbowego z art. 54 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 37 § 1 pkt

1 k.k.s. oraz art. 11 § 2 k.k.s., za które wymierzył mu karę 5 miesięcy i 1 dnia

pozbawienia wolności (pkt 1), zaliczając na jej poczet okres rzeczywistego

pozbawienia wolności w sprawie (pkt 2). Wyrok zawierał także rozstrzygnięcie w

przedmiocie kosztów sądowych (pkt 3).

Z powyższym wyrokiem nie zgodził się obrońca K.K., który zaskarżył go w

całości, zarzucając mu:

„Obrazę przepisów prawa procesowego mająca wpływ na treść orzeczenia, a to;

Art. 4,7 410 kpk w zw. Z art. 8 kpk przez dowolną ocenę materiału dowodowego w

zakresie podstaw wszczęcia postępowania podatkowego wobec K.K. i możliwości

uznania go za podatnika na podstawie dokumentu czynności prawnej o charakterze

ogólnego zarządu firmą w konsekwencji wszczęcie postępowania karnego

wyłącznie w celu wydłużenia okresu przedawnienia przez błędnie określony

kierunek postępowania skarbowego i nie zachowanie samodzielności orzekania w

tym przedmiocie

Naruszenie zakazu reformationis in peius

Obrazę przepisów prawa materialnego a to;

1/ Art. 54 §1 w zw. Z art. 9§3 kks w zw. Z art. 98 kc wyrażenie błędnego poglądu

prawnego, że K.K. miał prawny i faktyczny obowiązek prowadzenia księgowości i

składania deklaracji podatkowej podczas gdy nie wynika to z treści pełnomocnictwa

ani z prawa materialnego cywilnego i podatkowego

2. Art. 95 §1i 2 kc przez ich nie zastosowanie w konsekwencji niesłusznie

przypisanie czynu K.K.”.

IV KK 341/25

3

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

oskarżonego od zarzucanego mu czynu.

Sąd Okręgowy w Katowicach, wyrokiem z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt VII

Ka 1023/24 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok i orzekł w przedmiocie kosztów

sądowych za postępowanie odwoławcze.

Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego, który wyrok

sądu drugiej instancji zaskarżył w całości, zarzucając mu „[r]ażące naruszenie

prawa, mające istotny wpływ na treść wyroku, tj. obrazę przepisów postępowania, a

to

1. Art. 449 §1 kpk przez jego nie zastosowanie i w konsekwencji rażące

naruszenie art. 439 §1 kpk pkt 1 i 2 i 11 kpk w zw. z art. 178 ust 1 Konstytucji

RP i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 2 i art. 7 Konstytucji RP wyrok

skazujący został wydany poza rozprawą, termin rozprawy był fasadowym

terminem, w konsekwencji rzeczywiście nie jest znany ani skład Sądu ani

miejsce ani czas przygotowanej treści rozstrzygnięcia ogłoszonej w

konsekwencji nie sposób skontrolować orzeczenia z punktu widzenia

standardów demokratycznego państwa prawa

2. Art. 450 §1 kpk udział w rozprawie a obrońcy w wypadkach określonych w

art. 79 i art. 80 jest obowiązkowy nie jest znane miejsce przygotowania

rozstrzygnięcia w każdym razie nie była to rozprawa „dwukrotnie sprawa

uchylana do ponownego rozpoznania która ma kilkanaście tomów dosłownie

„chwila narady” demokratyczne państwo prawa Konstytucyjne nie zna

pojęcia pozornej rozprawy

3. art. 452 §3 kpk w zw. Z art. 193 kpk w zw. z art. 201 kpk w zw. z art. 366 §1

kpk w zw. z art. 2§2 kpk przez jego niezastosowanie i nie przeprowadzenie

dowodu z uzupełniającej opinii biegłych psychiatrów treści dokumentacji

medycznej była dowodem z dokumentu urzędowego do jego interpretacji

konieczna była wypowiedź biegłych specjalistów natomiast w konfrontacji z

przygotowanym już uprzednio rozstrzygnięciem przed rozprawą mogła

kolidować w konsekwencji nie sposób skontrolować skarżonego orzeczenia

z punktu widzenia standardów demokratycznego państwa prawa i prawa

strony do sądu.

IV KK 341/25

4

4. Art. 449 §2 kpk w zw. Z art. 45 ust. 1 Konstytucji przez nie dostrzeżenie faktu,

że wyrok z dnia 28 lipca 2017 r. VI Ka 317/17 Sądu Okręgowego w

Katowicach uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 10 luty

2017 r. Wyrok z dnia 30 lipca 2021 r. Sądu Okręgowego w Katowicach

uchylający wyrok uniewinniający oskarżonego z dnia 3 grudnia 2020 r. Sądu

Rejonowego Katowice Zachód, z naruszeniem standardu demokratycznego

państwa prawa i per analogiam składu 3 osobowego co miało wpływ na

sytuację procesową oskarżonego K.K.

5. Art. 433 §2 kpk w zw. I art. 4 kpk i w zw. Z art. 7 kpk i w zw. Z art. 2§2 kpk

przez nie rozpoznanie zarzutów apelacji w konsekwencji nie sposób

skontrolować motywy rozstrzygnięcia”.

Końcowo obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego

rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na kasację, prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym

w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., co upoważniało do jej rozpoznania i oddalenia na

posiedzeniu.

Na wstępie zwrócić należy uwagę, że kasacja została sporządzona w

sposób niedbały, a sposób konstruowania zdań momentami utrudnia wręcz

ustalenie istoty problemu, na który skarżący stara się zwrócić uwagę, co potwierdza

treść zarzutów przywołanych powyżej in extrenso. Kwestia ta ma doniosłe znacznie,

albowiem zgodnie z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach

zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym tylko w wypadkach

określonych w art. 435 k.p.k., art. 439 k.p.k. i art. 455 k.p.k. Brak precyzji w opisie

uchybień, których miał się dopuścić sąd odwoławczy może zatem rodzić ryzyko

błędnego odczytania intencji skarżącego, a w skrajnych przypadkach skutkować

uznaniem zarzutu za oczywiście bezzasadny z uwagi na jego niezrozumiałość. Nie

jest bowiem rolą sądu kasacyjnego domyślanie się co autor kasacji miał na myśli,

IV KK 341/25

5

zwłaszcza że ten nadzwyczajny środek zaskarżenia może być sporządzony i

podpisany wyłącznie przez wskazane w art. 526 § 2 k.p.k. podmioty fachowe, które

są gwarantem zarówno wysokiego poziomu merytorycznego tego szczególnego

pisma procesowego, jak i dopełnienia wszelkich wymogów formalnych stawianych

przez ustawę (por. postanowienie SN z dnia 17 października 2019 r., I KK 37/19).

Przechodząc do omówienia dwóch pierwszych zarzutów zauważyć należy,

że opierają się one na twierdzeniu o pozorności narady przed wydaniem wyroku

przez sąd ad quem, która była „chwilowa”, a sama treść orzeczenia była

przygotowana wcześniej, gdyż przewodnicząca korzystała z obszernych notatek

sporządzonych komputerowo. Tymczasem żadna z tych okoliczności nie świadczy

ani o rażącym naruszeniu prawa, ani tym bardziej zaistnieniu bezwzględnej

przyczyny odwoławczej. Oczywistym jest bowiem, że w postępowaniu

odwoławczym członkowie składu orzekającego jeszcze przed rozprawą zapoznają

się z aktami sprawy. Podczas tej czynności szczególna uwaga jest nakierowana na

kwestie podniesione w środku odwoławczym, co powoduje, że w sposób naturalny

sędzia dokonuje wstępnej oceny zasadności postawionych zarzutów. Co więcej, w

sprawach skomplikowanych nierzadko dochodzi do tzw. narad wstępnych, podczas

których omawiane są różnego rodzaju kwestie faktyczne i prawne. W ich trakcie w

sposób naturalny członkowie składu orzekającego ujawniają swe zapatrywania na

sprawę, co powoduje skrócenie czasu niezbędnego do uzgodnienia ostatecznego

stanowiska w trakcie narady właściwej. Nie jest więc niczym nadzwyczajnym

przygotowanie przed rozprawą notatek ułatwiających podanie ustnych motywów

przyszłego rozstrzygnięcia, a nawet projektu samego orzeczenia. W żadnej mierze

nie świadczy to o „fasadowości” terminu rozprawy odwoławczej, jak suponuje

obrońca skazanego. Nie budzi przecież wątpliwości, że to wstępnie wypracowane

stanowisko może ulec zmianie pod wpływem wniosków składanych w trakcie

rozprawy i argumentów podnoszonych przez strony w mowach końcowych.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

w którym wskazuje się, że „Przygotowanie projektu wyroku przed zamknięciem

przewodu sądowego nie stanowi żadnego uchybienia. O ile skład orzekający już

wcześniej wstępnie uzgodnił stanowisko, a wysłuchanie głosów stron bezpośrednio

poprzedzających tę część narady nie spowodowało jego zmiany, to narada, o której

IV KK 341/25

6

mowa w art. 408 k.p.k., wcale nie musiałaby trwać wprost proporcjonalnie do

obszerności zgromadzonego materiału dowodowego i stopnia złożoności sprawy.

To wyłącznie skład orzekający, pod kierunkiem przewodniczącego, decyduje o

przebiegu narady i głosowania oraz o czasie trwania tych czynności procesowych.

Jedynym wyrazem przeprowadzenia "całości" narady pozostaje podpisanie

uzgodnionego wyroku, a to, ile czasu zajęło dojście do ostatecznych rozstrzygnięć,

pozostaje już nie tylko poza zakresem kontroli stron, ale także kontroli instancyjnej”

(vide postanowienie SN z dnia 7 października 2008 r., II KK 142/08, OSNwSK 2008,

nr 1, poz. 1975; zob. także postanowienie SN z dnia 9 lipca 2014 r., II KK 128/14).

W tej sytuacji nie może być mowy ani o rażącym naruszeniu przepisów art. 449 § 1

k.p.k. i art. 450 § 1 k.p.k., ani też o zaistnieniu jakiejkolwiek z bezwzględnych

przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k. Sprawa została bowiem rozpoznana

na rozprawie w dniu 7 lutego 2025 r., na której obecny był obrońca z wyboru K.K., a

po zamknięciu przewodu sądowego i wysłuchaniu głosów stron odbyła się narada,

w trakcie której ostatecznie uzgodniono treść wyroku, ogłoszonego niezwłocznie po

jej zakończeniu.

Oczywiście bezzasadny był również zarzut trzeci dotyczący naruszenia

przepisów art. 452 § 3 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. w zw. z

art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. W przedmiotowej sprawie K.K. był

trzykrotnie badany przez biegłych psychiatrów, z czego jedna z opinii wydana

została po jego obserwacji na Oddziale Psychiatrii Sądowej Szpitala Aresztu

Śledczego w K. (k. 611-617, 932-950, 975, 1963-1967). Dodatkowo biegli

psychiatrzy przesłuchiwani byli w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego (k.

1336v-1337, 1889v-1890v). W sprawie zabezpieczono także obszerną

dokumentację medyczną skazanego, w tym opinie z innych spraw i informacje z

konsultacji psychiatrycznych (k. 432, 474, 492, 1586-1623, 1883-1888, 1927-1929,

1948-1951). W tej sytuacji oddalenie wniosku złożonego na rozprawie odwoławczej

w dniu 7 lutego 2025 r. przez obrońcę K.K. o dopuszczenie dowodu z

uzupełniającej opinii sądowo-psychiatrycznej było w pełni uzasadnione. Tym

bardziej, że jak trafnie zauważył sąd ad quem, kwestia aktualnego stanu zdrowia

psychicznego ww. podlegała monitorowaniu w warunkach penitencjarnych.

Jednocześnie nie sposób nie zauważyć, że z załączonej przez obrońcę

IV KK 341/25

7

dokumentacji wynika, że K.K. trafił do Szpitala Aresztu Śledczego w K. z powodu

podejrzenia zatrucia litem, skąd został wypisany po 6 dniach. Na marginesie godzi

się zauważyć, że oddalenie wniosku dowodowego przez sąd odwoławczy nie

nastąpiło z uwagi na prekluzję dowodową, o której mowa w art. 452 § 2 pkt 2 k.p.k.,

a na podstawie art. 201 k.p.k. a contrario. Zatem całkowicie nietrafione są wywody

poczynione w uzasadnieniu kasacji dotyczące wykładni przepisu art. 452 § 3 k.p.k.

Przechodząc do omówienia czwartego z podniesionych zarzutów

przypomnieć należy, że zgodnie z art. 519 k.p.k. strona może wnieść kasację od

prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie oraz od

prawomocnego postanowienia sądu odwoławczego o umorzeniu postępowania i

zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w art. 93a k.k. Oznacza to,

że podnoszone zarzuty nie mogą odnosić się do wcześniejszego wyroku sądu

odwoławczego, na mocy którego uchylono poprzednie orzeczenie sądu meriti.

Takie orzeczenie nie kończy bowiem postępowania, a powoduje powrót sprawy do

sądu pierwszej instancji. Stąd też stronie nie przysługuje od niego kasacja, a

jedynie skarga, o której mowa w art. 539a k.p.k. Jeśli nie doszło do wywiedzenia

tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, to dochodzi do bezpowrotnej utraty

możliwości kwestionowania sposobu procedowania przez sąd na wcześniejszym

etapie (zanim przekazano sprawę do ponownego rozpoznania). Stąd też za

niedopuszczalny należało uznać zarzut obrazy art. 449 § 2 k.p.k. w zw. z art. 45

ust. 1 Konstytucji RP. Odnosi się on bowiem nie do wyroku Sądu Okręgowego w

Katowicach z dnia 7 lutego 2025 r., a wcześniejszego wyroku tego sądu z dnia 30

lipca 2021 r. (VI Ka 284/21).

Także ostatni z podniesionych w kasacji zarzutów nie mógł doprowadzić do

oczekiwanego przez skarżącego rezultatu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym z rażącym naruszeniem prawa o

istotnym wpływie na treść orzeczenia w rozumieniu art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.

możemy mieć do czynienia wówczas, gdy zarzuty sformułowane w środku

odwoławczym zostaną w ogóle pominięte przez sąd ad quem (art. 433 § 2 k.p.k.),

bądź w sytuacji, w której wprawdzie staną się przedmiotem rozważań sądu

odwoławczego, lecz w sposób odbiegający od wymogu rzetelnej ich oceny (art. 433

§ 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.). Nierozpoznanie zarzutu oznacza sytuację

IV KK 341/25

8

zerojedynkową, tj. całkowity brak odniesienia się do treści apelacji (postanowienie

SN z dnia 29 listopada 2023 r., III KK 442/23). Z kolei o nienależytej kontroli

odwoławczej można mówić wówczas, gdy będzie ona jedynie iluzoryczna,

ogólnikowa, schematyczna i nie ustosunkowująca się in concreto do istoty zarzutów

(zob. m.in. postanowienie SN z dnia 9 czerwca 2020 r., IV KK 121/20;

postanowienie SN z dnia 5 października 2022 r., IV KK 341/22; postanowienie SN z

dnia 9 września 2024 r., V KK 254/24). Chodzi zatem o rozpoznanie zarzutów

podniesionych w środku odwoławczym, jednakże w taki sposób, który w istocie

podważa konstytucyjny (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP) i konwencyjny (art. 13 EKPC)

standard dwuinstancyjności postępowania (vide postanowienie SN z dnia 27

listopada 2024 r., V KK 384/24). To na autorze kasacji spoczywa ciężar wykazania

powyższych mankamentów, które przekonałyby Sąd Najwyższy, że pozostawienie

w obrocie prawnym orzeczenia jest z punktu widzenia zasad rzetelnego procesu

niemożliwe (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2024 r., III KK 217/24). W

przedmiotowej sprawie skarżący podnosi „nie rozpoznanie zarzutów apelacji w

konsekwencji nie sposób skontrolować motywy rozstrzygnięcia”. Kwestii tej nie

rozwija jednak w uzasadnieniu kasacji, co uniemożliwia ustalenie, które z zarzutów

apelacyjnych zostały jego zdaniem przez sąd ad quem pominięte. Niemniej jednak

lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że sąd

odwoławczy nie tylko odniósł się do wszystkich zarzutów sformułowanych w

zwykłym środku zaskarżenia, lecz także uczynił to w sposób rzetelny. Szczególną

uwagę zwrócił przy tym na kwestię pełnomocnictwa udzielonego skazanemu przez

W.S. i konsekwencji z tym związanych w kontekście możliwości przypisania K.K.

odpowiedzialności za przestępstwo indywidualne z art. 54 § 1 k.k.s. To, że

skarżący nie może pogodzić się z brakiem akceptacji jego argumentacji

zaprezentowanej w apelacji nie może być utożsamiane z nierzetelnością

przeprowadzonej kontroli odwoławczej.

Reasumując, skarżący nie wykazał, iż sąd ad quem nie dopuścił się rażącej

obrazy przepisów prawa procesowego przywołanych w kasacji, która mogła mieć

istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a przeprowadzona kontrola

odwoławcza spełniała kryteria określone w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Z

tych też względów, nie stwierdzając bezwzględnych przyczyn odwoławczych, Sąd

IV KK 341/25

9

Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, kosztami

postępowania kasacyjnego obciążając skazanego K.K., zgodnie z art. 637a k.p.k. w

zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

[WB]

[a.ł]