Samochód zezłomowany przed wyrokiem. SN uchylił przepadek pojazdu skazanego za jazdę po pijanemu

Sąd Rejonowy w Myszkowie wyrokiem z dnia 17 listopada 2025 r. (sygn. akt

II K 679/25) uznał D. P. za winnego tego, że w dniu 10 sierpnia 2025 r. w M., w ruchu

lądowym, wbrew decyzjom Starosty […] z dnia 1 marca 2021 r. oraz z dnia 10 grudnia

2021 r. o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii B,

IV KK 429/26

2

kierował samochodem osobowym marki P. o numerze rejestracyjnym […], znajdując

się w stanie nietrzeźwości na poziomie 1,18 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu,

przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu

miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne,

a także w okresie obowiązywania dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich

pojazdów mechanicznych, to jest czynu z art. 178a § 1 k.k. i art. 178a § 4 k.k. w zw.

z art. 180a k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., i za to

skazał go na karę roku pozbawienia wolności. Orzekł nadto dożywotni zakaz

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (art. 42 § 4 k.k.) oraz świadczenie

pieniężne w kwocie 10 000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz

Pomocy Postpenitencjarnej (art. 43a § 2 k.k.), a w punkcie 5 – na podstawie art. 178a

§ 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. – przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu

osobowego marki P. o numerze rejestracyjnym […] Wyrok ten nie został zaskarżony

i uprawomocnił się w dniu 25 listopada 2025 r.

Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go

na korzyść oskarżonego w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 5

części dyspozytywnej. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie art. 366 § 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich

istotnych okoliczności sprawy warunkujących orzeczenie przepadku pojazdu

mechanicznego, a dotyczących prawa własności oraz stanu technicznego pojazdu

prowadzonego przez sprawcę według stanu na dzień wyrokowania, czego

następstwem było rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie art.

178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. oraz art. 44b § 5 k.k. w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r. przez orzeczenie przepadku

pojazdu, który w dniu 8 października 2025 r., a więc jeszcze przed datą wyrokowania,

został zdemontowany. W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku

w zaskarżonej części, bez wydawania orzeczenia następczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwalało na jej

uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Stosownie do art. 366 § 1 k.p.k. przewodniczący kieruje rozprawą i czuwa nad

jej prawidłowym przebiegiem, bacząc, aby zostały wyjaśnione wszystkie istotne

okoliczności sprawy. Przepis ten nie ma charakteru wyłącznie porządkowego.

Nakłada on obowiązek takiego ukierunkowania postępowania dowodowego, by jego

IV KK 429/26

3

wynik pozwalał na odtworzenie przebiegu zdarzenia zgodnie z jego rzeczywistym

przebiegiem oraz na zweryfikowanie wszystkich okoliczności mających znaczenie

dla karnoprawnej oceny zachowania oskarżonego. Krąg istotnych okoliczności

sprawy wyznaczają przy tym nie tylko znamiona przypisanego czynu, lecz również

ustawowe przesłanki tych rozstrzygnięć, które sąd ma obowiązek zawrzeć w wyroku.

Jeżeli więc na sądzie ciąży obowiązek orzeczenia określonego środka, obowiązkiem

tym objęte jest także ustalenie, czy warunki jego orzeczenia są w dacie wyrokowania

spełnione.

Na gruncie przepadku pojazdu mechanicznego, orzekanego na podstawie art.

178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b k.k., przesłanki te mają postać złożoną. Obligatoryjny

charakter tego środka nie zwalnia sądu od ustalenia, czy pojazd stanowił w czasie

popełnienia przestępstwa wyłączną własność sprawcy (art. 44b § 2 k.k. w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r.), ani od ustalenia, czy orzeczenie

przepadku nie jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na utratę pojazdu przez

sprawcę, jego zniszczenie albo znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 k.k. w tym samym

brzmieniu). Obie te okoliczności wprost przesądzają o treści rozstrzygnięcia, a ich

ustalenie wymaga sięgnięcia do źródeł zewnętrznych wobec oświadczeń samego

oskarżonego, w szczególności do danych Centralnej Ewidencji Pojazdów,

dokumentów rejestracyjnych oraz informacji o objęciu pojazdu ubezpieczeniem. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się stanowisko, że zaniechanie

zgromadzenia takich danych stanowi rażące naruszenie art. 366 § 1 k.p.k.,

prowadzące w dalszej kolejności do naruszenia prawa materialnego (por. orzeczenia

Sądu Najwyższego w sprawach o sygn. akt IV KK 198/25, V KK 178/25, V KK 370/25,

III KK 564/25 oraz IV KK 100/25).

Tego właśnie obowiązku Sąd Rejonowy w Myszkowie nie wykonał. Orzekając

przepadek, poprzestał na niekwestionowanym ustaleniu, że oskarżony kierował

wskazanym samochodem w dniu zdarzenia. Akta sprawy nie zawierały natomiast

jakiegokolwiek dokumentu obrazującego stan prawny i faktyczny pojazdu w dacie

wyrokowania. Dopiero na etapie postępowania wykonawczego, w następstwie

informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w […] (k. 63), do której załączono wydruk

z Centralnej Ewidencji Pojazdów (k. 67) oraz dane Ubezpieczeniowego Funduszu

Gwarancyjnego (k. 68–69), ujawniono, że samochód ten, zarejestrowany na

oskarżonego od dnia 18 kwietnia 2025 r., został w dniu 8 października 2025 r.

IV KK 429/26

4

zezłomowany w stacji demontażu; z tą samą datą rozwiązana została umowa

ubezpieczenia, a formalne wyrejestrowanie pojazdu nastąpiło w dniu 2 marca 2026 r.

Oznacza to, że w dacie wyrokowania przedmiot, którego przepadek

orzeczono, już nie istniał. Przepadek uregulowany w art. 44b k.k. dotyczy pojazdu

mechanicznego, a po przeprowadzeniu demontażu w stacji demontażu pozostaje

wyłącznie co najwyżej odpad. Zniszczenie pojazdu w rozumieniu art. 44b § 5 k.k. w

brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r. obejmuje właśnie taki

wypadek, a następstwem zmaterializowania się którejkolwiek z wymienionych w tym

przepisie okoliczności jest wyłączenie zarówno przepadku pojazdu, jak i przepadku

jego równowartości. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 5 zaskarżonego wyroku było

zatem nie tylko bezprzedmiotowe, lecz także pozbawione podstawy prawnej.

Uchybienie to miało istotny wpływ na treść wyroku. Prawidłowe wykonanie

obowiązku wynikającego z art. 366 § 1 k.p.k. musiałoby doprowadzić do ustalenia

faktu demontażu pojazdu, a w konsekwencji do odstąpienia od orzeczenia przepadku.

Sytuacja prawna oskarżonego ukształtowana została więc w sposób zasadniczo

odmienny od tego, który wynikałby z prawidłowego zastosowania prawa

materialnego, i to w zakresie dotykającym jego praw majątkowych.

Skoro w realiach sprawy nie było podstaw ani do orzeczenia przepadku

samochodu, ani do orzeczenia przepadku jego równowartości, uchylenie

zaskarżonego rozstrzygnięcia wyczerpuje zakres koniecznej ingerencji kasacyjnej, a

przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania byłoby bezcelowe.

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]