Kasację oddalił sędzia powołany na wniosek KRS z 2017 r. SN wznowił postępowanie

Postanowieniem z dnia 21 maja 2025 r., IV KK 14/25, Sąd Najwyższy oddalił

jako oczywiście bezzasadną kasację pełnomocnika wnioskodawcy A. P. ,

wniesioną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 czerwca 2024 r.,

sygn. akt II AKa 218/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w

Rybniku z dnia 16 stycznia 2024 r., sygn. akt III Ko 1/23.

W dniu 21 lipca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo

wnioskodawcy, którego treść wskazuje, że przedmiotem sygnalizacji o jakiej mowa

w art. 9 § 2 k.p.k., jest postępowanie kasacyjne zakończone powołanym wyżej

postanowieniem Sądu Najwyższego, a jego merytoryczną podstawę stanowi

okoliczność orzekania w tej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego (w

składzie jednoosobowym) sędziego Ryszarda Witkowskiego powołanego przez

Prezydenta RP na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 – dalej w tekście ustawa o KRS z 2017 r.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zawarta w wystąpieniu wnioskodawcy A. P. sygnalizacja o jakiej mowa w art.

9 § 2 k.p.k., gdyż tak należy odczytywać złożone przez niego pismo, skutkowała

wznowieniem z urzędu postępowania kasacyjnego.

Rację przyznać należy niewątpliwie autorowi sygnalizacji, że orzekanie w tej

sprawie przez sędziego Ryszarda Witkowskiego na etapie postępowania

kasacyjnego naruszało jego prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej.

Co więcej, w sprawie tej zmaterializowała się również bezwzględna

przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej obsady sąd w rozumieniu art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k., bowiem tego rodzaju uchybienie zachodzi wtedy, gdy w składzie

sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy o KRS z 2017 r. Taka wykładnia przepisu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

dokonana została przez Sąd Najwyższy w pkt. 1 uchwały połączonych Izb Sądu

IV KO 125/25

3

Najwyższego; Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Jak to trafnie

wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych po zapadnięciu tej

uchwały, zachowała ona moc obowiązującą, wiążąc wszystkie składy Sądu

Najwyższego [art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j.

Dz. U. z 2024 r., poz. 622 – dalej w tekście u.S.N.)], a poglądu tego nie może

zmienić fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020

r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 [zob. w tym przedmiocie postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41, z

dnia 29 września 2021, V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22;

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNPiUS 2022,

nr 10, poz. 95 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Podobnie, co do braku

skutku prawnego tak jak wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego,

ocenić należy te – zapadłe po podjęciu uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. –

orzeczenia Sądu Najwyższego, w którego składach zasiadali sędziowie powołani w

oparciu o przepisy ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte wadą z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. albo z art. 379 pkt 4 k.p.c., a także inne wyroki Trybunału Konstytucyjnego,

czy też dokonywane sukcesywnie zmiany u.S.N., mające na celu wyłącznie

zablokowanie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w zakresie dokonanych

przez te organy międzynarodowe interpretacji wiążących Polskę norm traktatowych.

Przeprowadzoną przez Sąd Najwyższy, w powołanych na wstępie orzeczeniach,

wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o Sądzie

Najwyższym, w powiązaniu z wykładnią przepisów konwencyjnych dokonaną przez

międzynarodowe Trybunały, ten skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłości

podziela i do niej się w tym miejscu odwołuje, uznając ją za własną.

Oczywiste tym samym jest, że wydane przez Sąd Najwyższy – w składzie z

udziałem sędziego Ryszarda Witkowskiego – orzeczenie dotknięte jest, z uwagi na

tryb powołania wyżej wymienionego na urząd sędziego Sądu Najwyższego,

bezwzględną przyczyną odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

IV KO 125/25

4

Pogląd ten wzmacniają wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie

Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), z dnia 8 listopada 2021 r.,

Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), z dnia

3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20);

z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18)

oraz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), w

których Trybunał ten stwierdził m.in., że nieprawidłowości w procesie nominacji

sędziów do różnych Izb Sądu Najwyższego spowodowały, że Sąd Najwyższy z

udziałem sędziów powołanych na ten urząd na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa określonej przepisami ustawy o KRS z 2017 r. nie stanowi sądu

"zgodnego z prawem" w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC). Sama istota przedmiotowego

prawa została zatem naruszona.

Wypada także wskazać, że nie można wyłączyć stosowania gwarancji z art.

6 ust. 1 EKPC z etapu postępowań, które toczą się już po uprawomocnieniu się

orzeczenia. Nie rozwijając tej kwestii wypada jedynie odesłać do uzasadnienia

postanowienia Sądu Najwyższego w sprawie I KZ 29/21 i wyroku ETPCz (Wielka

Izba) z dnia 11 lipca 2017 r., Moreira Ferreira przeciwko Portugalii (skarga nr

19867/12), gdzie stwierdzono, że art. 6 Konwencji znajduje zastosowanie w

aspekcie karnym do postępowań zaklasyfikowanych jako nadzwyczajne w prawie

krajowym, gdy sąd krajowy zostaje wezwany do rozstrzygnięcia zarzutu (§ 65).

Skoro zatem ten etap postępowania karnego, tj. postępowanie kasacyjne objęte

jest gwarancjami zawartymi w Konwencji, w tym wypadku związanymi z

postępowaniem cywilnym – kwestia odszkodowania i zadośćuczynienia – to trzeba

stwierdzić, że każde orzeczenie wydane przez skład Sądu Najwyższego, w którym

uczestniczył Ryszard Witkowski stanowi podstawę do złożenia skargi na podstawie

art. 6 ust. 1 EKPC, zaś zważywszy na stabilną linię orzeczniczą ETPCz w tym

zakresie, nie trudno założyć, iż bardzo prawdopodobne jest wydanie orzeczenia na

korzyść skarżącego, co najmniej w zakresie roszczenia odszkodowawczego

wynikającego z pozbawienia strony skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez

niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.

Oddalenie kasacji przez sędziego Ryszarda Witkowskiego stanowiło niewątpliwie

IV KO 125/25

5

zamknięcie etapu postępowania o charakterze nadzwyczajnym na gruncie

krajowym, którego podstawy określają przepisy art. 519 k.p.k. i art. 523 k.p.k., a

obecne żądanie wznowienia postępowania kasacyjnego należy postrzegać także

jako ostatnią możliwość do usunięcia wady zaistniałej w toku postępowania

kasacyjnego, zanim strona chciałaby skorzystać z prawa do skargi opartej na

naruszeniu praw gwarantowanych w EKPC. Tak niewątpliwie trzeba postrzegać

wniesioną inicjatywę, czemu zresztą dał wyraz wnioskodawca w swoim wystąpieniu.

Sąd Najwyższy w tym składzie podtrzymuje również pogląd wyrażony we

wcześniejszym postanowieniu z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22, że w formule

z art. 540 § 1 k.p.k. „postępowanie sądowe zakończone prawomocnym

orzeczeniem” mieści się także postępowanie, w którym wydano postanowienie o

oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania oraz postanowienie o oddaleniu

kasacji, są to bowiem orzeczenia kończące postępowanie sądowe – odpowiednio:

co do wznowienia postępowania oraz kasacji. Wznowienie postępowania

kasacyjnego zakończonego oddaleniem kasacji jest w związku z tym dopuszczalne

zarówno na wniosek (art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.k.), jak i z urzędu (art. 542 § 3

k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k.), a jedyną podstawą wznowieniową wyłączoną w

takim wypadku jest przesłanka propter nova uregulowana w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.

Taka wykładnia przepisu art. 540 § 1 k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k. zaakceptowana

została w wielu kolejnych orzeczeniach (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z

dnia 14 czerwca 2023 r., III KO 43/23; z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 17/22 i V

KO 30/22; z dnia 27 czerwca 2023 r., III KO 84/21; z dnia 18 października 2023 r., I

KO 33/23; z dnia 6 listopada 2023 r., I KO 56/23; z dnia 24 stycznia 2024 r., III KO

117/23; z dnia 19 marca 2024 r., II KO 18/24; z dnia 26 marca 2024 r., II KO 54/23),

i brak podstaw tak natury faktycznej jak i prawnej aby od tej dominującej obecnie

linii orzeczniczej odstępować. Stanowiska tego nie mogą w szczególności zmienić

te rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, które zostały wydane w składach z udziałem

osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte

również wadą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Podsumowując, Sąd Najwyższy uznał, że w konsekwencji ujawnienia w tej

sprawie na etapie postępowania kasacyjnego uchybienia o jakim mowa w art. 439 §

IV KO 125/25

6

1 pkt 2 k.p.k., konieczne jest wznowienie postępowania kasacyjnego, co z kolei

implikowało uchylenie postanowienia z dnia 21 maja 2025 r., IV KK 14/25, w całości

i przekazanie kasacji pełnomocnika wnioskodawcy do ponownego rozpoznania w

postępowaniu kasacyjnym.

W powtórnym postępowaniu kasacyjnym konieczne

będzie podjęcie

czynności pozwalających na uniknięcie tożsamego, jak w

dotychczasowym

postępowaniu, uchybienia.

[J.J.]

[a.ł]

Małgorzata Gierszon

Tomasz Artymiuk

Jerzy Grubba