Skazany za zabójstwo chciał wznowienia, bo kwestionował sędziów. SN odmówił

Skazany Ł. B. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca

2023 r., sygn. akt II AKa 50/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w

Olsztynie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 110/22. W uzasadnianiu skazany

podniósł, iż błędnie przypisano mu popełnienie czynu z art. 148 § 1 k.k., przedstawił

IV KO 195/25

2

własny przebieg zdarzenia oraz odwołał się do błędów w prowadzonym

postępowaniu przygotowawczym.

Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że sędziowie wyznaczeni do

prowadzenia sprawy są wadliwie powołani.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy odwołać się do treści art. 545 § 3 k.p.k., który stanowi, iż

sąd, orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od

prokuratora, adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej

Rzeczypospolitej Polskiej, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych,

jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które

były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego

oczywista bezzasadność.

Powyższe unormowanie pozwala więc na wstępną kontrolę wniosku o

wznowienie – i to bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych - celem

wyeliminowania konieczności przeprowadzania różnego rodzaju czynności

procesowych związanych z wnioskiem, który w stopniu oczywistym nie może

doprowadzić do wznowienia postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż

decydująca jednak jest sama treść wniosku o wznowienie, która może być

oczywiście bezzasadna z różnych powodów. Ta oczywista bezzasadność wynikać

może z tego, że we wniosku wskazano podstawy wznowienia, które nie są

przewidziane w ustawie albo z tego, że w ogóle nie wskazano żadnych podstaw

wznowienia, ograniczając się do postulowania przeprowadzenia kolejnej kontroli

odwoławczej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2024 r., III KO 81/24).

Uwzględniając powyższe wskazać należy, że skazany we wniosku nie

przedstawił takich okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie postępowania w

niniejszej sprawie. Skazany zaprezentował swoją wersję wydarzeń, która w jego

ocenie powinna prowadzić do przypisania mu popełnienia czynu z art. 158 § 3 k.k.

IV KO 195/25

3

oraz odwołał się do nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu

przygotowawczym. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić podstawy do

wznowienia postępowania. Należy bowiem wskazać, że postępowanie

wznowieniowe nie stanowi powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest

swego rodzaju "trzecią instancją", mającą służyć kolejnemu weryfikowaniu

poprawności orzeczeń zapadłych w sądach pierwszej i drugiej instancji.

Zauważyć należy, że kwestionowanie przez skazanego sposobu

prowadzenia postępowania dowodowego przez prokuraturę oraz dokonanej przez

sądu obu instancji oceny i analizy ustaleń stanu faktycznego i przebiegu

inkryminowanego zdarzenia, nie należą do kręgu przesłanek wznowienia

postępowania. Ponadto zaznaczyć należy, iż kwestia poprawności przypisania

skazanemu zbrodni zabójstwa z art. 148 § 1 k.k., była przedmiotem rozpoznania

przez sąd odwoławczy, z uwagi na treść zarzutu apelacyjnego obrońcy skazanego.

Sąd ten jednak nie dostrzegł podstaw do zmiany przyjętej kwalifikacji prawnej

czynu.

Wniosek o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, którego podstawy zostały ustawowo skatalogowane (art. 540-540b

k.p.k.) i postępowanie wznowieniowe sprowadza się wyłącznie do ich badania (zob.

postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., V KO 67/22). Specyfika

postępowania wznowieniowego wszczynanego na wniosek sprawia, że nie

dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku procesu dowodów i poprawności

przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych, będących podstawą prawomocnego

wyroku. Nie bada się również oceny zasadności orzeczenia sądu pierwszej

instancji, tak jak to się czyni w ramach kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN

z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO 22/16).

Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawcę wadliwości powołania

sędziów, wskazać należy, że okoliczność ta może zostać zweryfikowane jedynie z

urzędu. Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie wznawia się z urzędu

tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.,

przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9-11

może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Przechodząc do zasygnalizowanej

IV KO 195/25

4

przez skazanego potrzeby wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania

z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do

wznowienia postępowania z urzędu.

W doktrynie i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia

wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w

rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne przyczyny

odwoławcze muszą być interpretowane ściśle. Przyczyna odwoławcza z art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej obsady sądu”, tradycyjnie wiązana

była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym

liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania

danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.

Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także

przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.

m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,

komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie

orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa

w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny

odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka

więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający

wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie

sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15, LEX nr

1645250; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2018 r., V KZ 15/18,

LEX nr 2473817). Dostrzec przy tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma charakter

wyjątkowy, z uwagi na fakt, że zaistnienie jednej z taksatywnie wymienionych w nim

przyczyn obliguje sąd do orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych

zarzutów oraz niezależnie od wpływu uchybienia na treść wyroku. Rodzi zatem

konsekwencje często wykraczające poza oczekiwania stron postępowania

występujących z żądaniem przeprowadzenia kontroli odwoławczej. Nie budzi więc

wątpliwości, że zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae przepis ten

nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy to nie tylko wzbogacania za

IV KO 195/25

5

pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k., lecz także dokonywania

rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn odwoławczych (zob.

postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22). Powyższych ustaleń nie

może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, która na skutek wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała

obowiązywać.

Dodatkowo trzeba podkreślić, że w dniu 15 lipca 2022 r. weszły w życie

przepisy art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów

powszechnych (dalej: p.u.s.p.) oraz art. 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym (dalej: uSN), w których dopuszczono możliwość badania

spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy. Jednocześnie w ustawach tych wskazano, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności.

W aktualnym stanie prawnym, wszelkie wątpliwości co do bezstronności i

niezawisłości sędziego sądu powszechnego, mające charakter systemowy lub

indywidualny, mogą zostać zweryfikowane jedynie w trybie procedury przewidzianej

w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, która to procedura w sprawie

karnej może zostać zainicjowana wyłącznie przez strony (art. 42a § 3 p.u.s.p. w zw.

z art. 42a § 6 pkt 6 p.u.s.p.). Procedura ta (podobnie jak tryb z art. 29 § 5uSN) służy

sądowej kontroli niezawisłości i bezstronności sędziego, który ma brać udział w

rozpoznawaniu konkretnej sprawy i w sposób szczególny reguluje badanie kwestii

niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących

jego powołaniu oraz jego postępowania po powołaniu. Przywołane przepisy Prawa

o ustroju sądów powszechnych wyłączają zatem możliwość badania w innym trybie

IV KO 195/25

6

przesłanek z art. 42a § 3 p.u.s.p., dotyczących badania spełnienia przez sędziego

wymogów niezawisłości i bezstronności. Trzeba też zauważyć, że procedura ta ma

szczególny charakter gwarancyjny także dla sędziego, albowiem w razie

uwzględnienia wniosku strony, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza

się również sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni

złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego, który w składzie

pięciu sędziów utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla

postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek (art. 42a § 13 p.u.s.p.).

Badanie przez Sąd Najwyższy lub sąd odwoławczy niezawisłości sędziego

pod kątem zaistnienia nienależytej obsady sądu, w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

wprowadza zatem nieznaną ustawie procedurę o charakterze inkwizycyjnym oraz

stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 42a § 3 - § 14 p.u.s.p. i art. 7 w zw. z art.

87 Konstytucji RP, skutkujące jednocześnie pozbawieniem testowanego sędziego

prawa do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu ustanowionego ustawą oraz

pozbawieniem prawa do skutecznego środka odwoławczego, a nadto

pozbawieniem prawa oskarżonego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie –

co stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz

art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności (zob. postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24).

Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść

bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw do

przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca

IV KO 195/25

7

2023 r., sygn. akt II AKa 50/23, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie

z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 110/22.

Uwzględniając powyższe wniosek skazanego o wznowienie

postępowania, należało uznać za oczywiście bezzasadny i na podstawie art. 545 §

3 k.p.k. odmówić jego przyjęcia.

[J.J.]

[a.ł]