Wniosek o wyłączenie sędziego SN z powodu jego powołania przez KRS pozostawiony bez rozpoznania

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego o wyłączenie

sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o

sygn. akt V KK 149/25, z uwagi na istnienie obawy co do jego bezstronności,

bowiem powołany został na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 8 grudnia 2017 r. We wniosku odwołano się również do zasady nemo iudex in

causa sua jak również do orzecznictwa międzynarodowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy skazanego należało pozostawić bez rozpoznania jako

niedopuszczalny z mocy ustawy.

V KK 149/25

2

Głównym argumentem na jaki obrońca skazanego powołał się we

wniesionym wniosku jest fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda

Witkowskiego na urząd sędziego w trybie przewidzianym w ustawie z 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw.

Na wstępie należy podkreślić, że zawarte we wniosku obrońcy skazanego

okoliczności nie mogły zostać rozpoznane w trybie 41 § 1 k.p.k. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się, że wątpliwość co do bezstronności

sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z

jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w

procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienie SN z dnia

21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z dnia 31 października 2023

r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru

abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; postanowienie SN z

dnia 4 czerwca 2025 r., IV KK 25/25).

Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że art. 41 § 1 w

związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania

karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w

skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i

914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej ustawa o SN), dodanego ustawą z

dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) wynika, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

V KK 149/25

3

jego niezawisłości i bezstronności. Skoro zatem ustawa o SN w sposób szczególny

reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (zob. art.

29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1

k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej

procedurze (zob. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., V KK 485/21).

Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż

niedopuszczalne jest zastosowanie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych

w art. 29 § 5 ustawy o SN, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie. Podstawę

wniosku stanowiły tu bowiem okoliczności dotyczące powołania sędziego, a de

facto kwestie związane z organem o to wnioskującym, a więc Krajową Radą

Sądownictwa, ukształtowaną na drodze nowelizacji z dnia 8 grudnia 2017 r. Takie

procedowanie zmierzałoby do obejścia zawartego w art. 29 § 4 ustawy o SN

bezwzględnego zakazu, który nie dopuszcza możliwości podważenia orzeczenia

wydanego z udziałem sędziego Sądu Najwyższego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności wyłącznie z powodu okoliczności towarzyszących

powołaniu tego sędziego.

Powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie

stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob.

postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść bowiem trzeba,

że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

W kontekście przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego

należy zauważyć, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

V KK 149/25

4

podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob. postanowienie SN z dnia

25 stycznia 2024 r., I KK 107/23).

Z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować także, że udział

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sama

w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów

wyłonionych w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. np. wyrok TSUE

z 21 grudnia 2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sadownictwa, C -718/21).

Dodatkowo podkreślić trzeba, że wyroki ETPC, w tym wyrok z dnia 23

listopada 2023 r., w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, nr skargi 50849/21, na który

powoduje się wnioskodawca, wskazuje, że wymagane są działania naprawcze (pkt

330 wyroku), a zatem wyrok ten musi zostać wykonany przez państwo polskie,

oczywiście w granicach wyznaczonych przez Konstytucję RP.

Odnosząc się do samych skutków orzecznictwa międzynarodowego w

systemie prawa polskiego, w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że w Polsce

istnieje wieloskładnikowy system prawny, który obejmuje prawo krajowe, unijne

oraz międzynarodowe. Źródłami prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane

umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia (art. 87 Konstytucji RP). Z treści art.

91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP wynika, że ratyfikowane za uprzednią zgodą

wyrażoną w ustawie lub referendum ogólnokrajowym umowy międzynarodowe,

stanowią część polskiego krajowego porządku prawnego, zaś w wypadku kolizji

mają pierwszeństwo przed ustawami zwykłymi. Zasada pierwszeństwa prawa

stanowionego przez organizację międzynarodową nie ma zastosowania w wypadku

kolizji z Konstytucją RP, która zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi

najwyższe prawo w Polsce. Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się na ten temat w

wielu orzeczeniach, a zwłaszcza w wyrokach dotyczących Traktatu akcesyjnego

(zob. postanowienie TK z dnia 22 czerwca 2005 r., K 18/04) i Traktatu z Lizbony

(zob. wyrok TK z dnia 24 listopada 2020 r., K 32/09). W wyroku z dnia 20 kwietnia

2020 r., w sprawie o sygn. U 2/20, Trybunał Konstytucyjny powtórzył, że art. 8 ust.

1 Konstytucji jednoznacznie gwarantuje postanowieniom Konstytucji status

„najwyższego prawa Rzeczypospolitej Polskiej", także w zestawieniu z przepisami

prawa Unii Europejskiej (zob. wyrok TK z dnia 27 kwietnia 2005 r., P 1/05, OTK ZU

V KK 149/25

5

nr 4/A/2005, poz. 42; wyrok TK z dnia 11 maja 2005 r., K 18/04; wyrok TK z dnia 24

listopada 2010 r., K 32/09).

Orzeczenia ETPC mają zatem charakter deklaratoryjny, wobec czego nie

wywołują skutku kasatoryjnego, same w sobie nie powodują zmiany sytuacji

skarżącego, nie tworzą dla niego żadnego nowego prawa, a jedynie stwierdzają

fakt naruszenia Konwencji i definiują jego zakres (zob. wyrok SN z dnia 23

listopada 2023 r., II KO 74/23; wyrok SN z dnia 9 grudnia 2009 r., IV KO 103/09;

zob. również P. Hofmański, S. Zabłocki, Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka w Strasburgu z 25 marca 1998 r., sygn. 45/1997/829/1035, w

sprawie Belziuk przeciwko Polsce, Palestra 1998, z. 7-8, s. 10-11; A. Bodnar,

Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Polsce.

Wymiar instytucjonalny, Warszawa 2018, s. 70).

Działania sądów, zmierzające do „bezpośredniego stosowania” wyroków

TSUE lub ETPC, przy traktowaniu ich jako podstawy prawnej orzekania, są

niezgodne z prawem i statutem prawnym takich wyroków (zob. szerzej: M.

Muszyński, O alternatywnej praworządności, Consilium Iuridicum 2023, nr 7, s. 30-

32). Orzecznictwo międzynarodowe nie stanowi źródła prawa, zaś o jego

deklaratoryjnym charakterze wprost stanowi art. 260 ust. 1 TFUE, zgodnie z

którym: „Jeśli Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdza, że Państwo

Członkowskie uchybiło jednemu ze zobowiązań, które na nim ciążą na mocy

Traktatów, Państwo to jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie

wyroku Trybunału”. Takie wyroki nie wchodzą do systemu prawa krajowego, który

cały czas obowiązuje, aż do momentu uchylenia lub zmiany przepisów krajowych.

Obowiązek wykonania wyroków TSUE i ETPC spoczywa na państwie, zaś

zgodnie z Konstytucją RP, to rząd, który reprezentuje państwo, jako inicjator

procedury wykonawczej, powinien w takiej sytuacji przygotować stosowny projekt

nowej normy prawnej, biorąc udział w procedurze ustawodawczej. Tym samym do

czasu zmiany prawa krajowego, sądy muszą procedować na podstawie krajowych

norm prawnych. W takim przypadku samodzielne działanie sądów byłoby

zastąpieniem ustawodawcy w jego prawie do stanowienia i zmiany prawa, co jest

działaniem wykraczającym poza kompetencje władzy sądowniczej. Dlatego

orzekanie przez sędziów, oparte bezpośrednio na orzecznictwie TSUE i ETPC, bez

V KK 149/25

6

podstawy prawnej w prawie krajowym oraz wbrew obowiązującemu prawu, narusza

art. 7 i 178 ust. 1 Konstytucji RP (zob. postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2025 r.,

V KK 488/25).

Jak słusznie wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7

października 2021 r., w sprawie o sygn. akt K 3/21, orzecznictwo jakiegokolwiek

sądu, czy to zagranicznego, czy to krajowego, nie może zwolnić polskich sędziów z

obowiązku stosowania Konstytucji RP ani upoważnić sędziów do odmowy

stosowania przepisu Konstytucji RP, którego, zdaniem sądu, nie można pogodzić z

jakąkolwiek interpretacją innego przepisu prawa, w szczególności przepisu prawa

Unii Europejskiej. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wymaga, aby sędziowie kierowali

się tylko Konstytucją oraz ustawami i zasada ta, na podstawie art. 8 ust.

2 Konstytucji RP, podlega bezpośredniemu stosowaniu, z pierwszeństwem wobec

innych przepisów prawa.

W rozpatrywanej sprawie należy także podkreślić, że nie ma żadnych

podstaw do twierdzenia, jakoby w sprawie mogła zostać naruszona zasada nemo

iudex in causa sua. Należy w pełni podzielić pogląd, iż wniosków o wyłączenie

usadowionych tylko na podnoszeniu okoliczności o charakterze ustrojowym nie

wolno uwzględniać automatycznie z tego tylko powodu, iż przedmiot sprawy

znajduje zastosowanie także do osób ją rozstrzygających (zob. postanowienie SN z

dnia 16 stycznia 2024 r., III KK 293/23; postanowienie SN z dnia 11 lipca 2024 r., IV

KK 142/24). Bez zindywidualizowania podnoszonych okoliczności w aspekcie

konkretnych faktów poddających się ocenie sądu, pozostają one w warstwie

wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z konkretną sprawą, od

udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z określonym sędzią,

którego wniosek ten dotyczy (zob. postanowienie SN z dnia 11 października 2024 r.,

II KO 110/24).

W uwarunkowaniach przedmiotowej sprawy nie mogłoby dojść do złamania

zasady nemo iudex in causa sua przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego

przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.

Sędzia w takich okolicznościach nie orzeka bowiem „we własnej sprawie”, gdyż

przedmiot konkretnego postępowania nie stanowi „jego sprawy”, a wydane przez

niego orzeczenie w żaden sposób nie będzie miało wpływu na sferę jego własnych

V KK 149/25

7

uprawnień lub obowiązków prawnych (zob. postanowienie SN z dnia 30 listopada

2023 r., I Zo 75/2; postanowienie SN z dnia 4 września 2024 r., I Zo 144/24;

postanowienie SN z dnia 2 października 2024 r., V KK 282/24).

Z powyższych względów wniosek obrońcy skazanego był niedopuszczalny z

mocy ustawy, dlatego Sąd Najwyższy pozostawił go bez rozpoznania.

[J.J.]

[a.ł]

Anna Dziergawka