Sąd Najwyższy wyłączył trzech sędziów od rozpoznania kasacji w sprawie skazanej J. N.

Przedstawienie powodów niniejszego rozstrzygnięcia wymaga zwrócenia

uwagi na przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie V KK 217/25, które

zostało zainicjowane kasacją obrońcy skazanej J. N.. W kasacji podniesiony został

zarzut wystąpienia na etapie postępowania odwoławczego uchybienia z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k., związanego z udziałem w składzie Sądu odwoławczego sędziów

powołanych na ten urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw.

Do rozpoznania tej kasacji została wyznaczona pierwotnie SSN Anna

Dziergawka. Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2025 r., na

wniosek obrońcy skazanej, została ona, w trybie art. 41 § 1 k.p.k., wyłączona od

udziału w jej rozpoznaniu.

V KK 217/25

2

Kolejno do rozpoznania tej sprawy wyznaczony został SSN Stanisław

Stankiewicz. Obrońca skazanej wystąpił z wnioskiem w trybie art. 41 § 1 k.p.k. o

wyłączenie również tego sędziego.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2025 r. wniosek

ten został pozostawiony bez rozpoznania.

Do rozpoznania sprawy na rozprawie wyznaczeni zostali oprócz SSN

Stanisława Stankiewicza, także: SSN Paweł Kołodziejski i SSN Antoni Bojańczyk.

Pismem z dnia 8 czerwca 2026 r. obrońca skazanej wniósł o wyłączenie

sędziów: Stanisława Stankiewicza, Pawła Kołodziejskiego i Antoniego Bojańczyka.

Jako podstawę wyłączenia wskazał przepis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. (sprawa dotyczy

bezpośrednio wymienionych sędziów, gdyż zostali powołani w wadliwej procedurze)

bądź, ewentualnie, przepis art. 41 § 1 k.p.k. (istnienie okoliczności mogącej

wywołać uzasadnioną obawę co do ich bezstronności).

Żądanie wyłączenia od rozpoznania sprawy złożył również SSN Paweł

Kołodziejski. Podnosząc zaistnienie podstawy wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k.,

sędzia Paweł Kołodziejski wskazał, iż orzekając w sprawie V KS 16/25, w której

przedmiotem rozpoznania była skarga na rozstrzygnięcie kasatoryjne zawarte w

wyroku zaskarżonym obecnie kasacją, a w której podniesiono uchybienie będące

zarzutem kasacji w sprawie V KK 217/25, wyraził swój pogląd, zajmując

jednoznaczne stanowisko co braku zaistnienia bezwzględnej przyczyny

odwoławczej.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

W przedstawionym wyżej stanie rzeczy wniosek o wyłączenie sędziów Sądu

Najwyższego, których dotyczy ostatni wniosek obrońcy skazanego, jak i żądanie

wyłączenia złożone przez sędziego Pawła Kołodziejskiego są zasadne.

Nie wdając się w ocenę słuszności podniesionej we wniosku argumentacji

dotyczącej konsekwencji udziału w procesie nominacyjnym sędziów Sądu

Najwyższego i sędziów sądów powszechnych Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

V KK 217/25

3

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, gdyż nie jest to przedmiotem

niniejszego incydentalnego postępowania, stwierdzić trzeba, że złożony wniosek

nie ma charakteru instrumentalnego, lecz stanowi konsekwentnie prowadzoną

realizację procesowych uprawnień strony postępowania podbudowaną poglądami

wyrażanymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i motywowaną

przekonaniem o wystąpieniu w sprawie sytuacji pozostającej w sprzeczności z

zasadą nemo iudex in causa sua.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Jak trafnie zauważono w dotyczącym tożsamej

problematyki postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2025 r., V KK

579/24 „w orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowana jest konieczność

zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze

zewnętrznym, przy czym co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można

do oceny sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego,

logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście

zainteresowany wynikiem procesu. Wskazuje się, że instytucja wyłączenia

sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i

umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów

braku bezstronności (por. np. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67).

Znaczenie społecznej oceny bezstronności sędziego, a także wynikająca z tego

perspektywa interpretacji podstaw wyłączenia sędziego, skutkuje tym, iż o

potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie

zasadność in casu zarzutu będącego podstawą wniosku o wyłączenie, ale również

ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy,

wystarczające okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości

co do bezstronności sędziego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13

grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04)”.

V KK 217/25

4

Nie ulega wątpliwości, że podstawa wyłączenia określona w art. 41 § 1 k.p.k.

zaktualizowała się w stosunku do wszystkich wyznaczonych do rozpoznania

sprawy V KK 217/25 sędziów. W przypadku SSN Pawła Kołodziejskiego, który w

sprawie V KS 16/25 wyraził wcześniej swój pogląd w kwestii stanowiącej przedmiot

zarzutu kasacji, istnienie okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie wydaje się

oczywiste i nie wymaga szerszego uzasadniania.

W odniesieniu do wszystkich sędziów, których dotyczy wniosek o wyłączenie,

w tym także SSN Pawła Kołodziejskiego, poza sporem jest, że podnoszone w

kasacji okoliczności dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu,

powiązane ze sposobem powołania sędziów na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, ukształtowanej w trybie ustawy nowelizującej KRS, w takim samym

stopniu odnoszą się do sędziów wymienionych w zarzucie kasacji, jak i sędziów

objętych wnioskiem o wyłączenie. W takim układzie procesowym zachodzi

identyczność sytuacji prawnej sędziów, których dotyczy zarzut kasacji, jak i sędziów,

którzy mieliby tę kasację rozpoznać. Choć nie da się wykluczyć, że w takim

wypadku rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego, orzekającego w składzie z udziałem

sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie byłoby obiektywne, to jednak samo

orzekanie przez nich w takim układzie faktycznym, dla postronnego obserwatora, a

także z punktu widzenia strony, naruszałoby zaufanie do wymiaru sprawiedliwości.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek obrońcy skazanego, w

tym także w odniesieniu do sędziego Sądu Najwyższego Stanisława Stankiewicza,

co do którego wcześniej złożony wniosek, oparty na tych samych podstawach

został pozostawiony bez rozpoznania. Brak takiego postąpienia pozbawiałby

rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego spójności, a z punktu widzenia standardów

procesu karnego, których utrzymaniu służy stosowanie przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

czyniłby je zupełnie niezrozumiałym, zarówno dla strony, jak i postronnego

obserwatora. Trudno przecież pominąć, że w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy

wcześniej orzekł o wyłączeniu sędziego Sądu Najwyższego znajdującego się takiej

samej sytuacji prawnej jak sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie. Co więcej, o

pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego Stanisława Stankiewicza Sąd

V KK 217/25

5

Najwyższy orzekał w składzie z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego

na ten urząd w kwestionowanym w kasacji trybie.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]