Zarzuty wobec sposobu powołania sędziego nie uzasadniają jego wyłączenia

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacją obrońcy skazanego A.

K. od wskazanego wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Sprawa niniejsza

została zarejestrowana pod sygn. akt V KK 45/25 i przydzielona do referatu

sędziego SN Antoniego Bojańczyka (k. 49). Obrońca tego skazanego adw. J. G.,

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., złożył wniosek o

wyłączenie tego sędziego od rozpoznania wniesionej kasacji (k. 173), który został

zarejestrowany w kontrolce pod nr. KRI 974 i przydzielony do rozpoznania SSN

V KK 45/25

2

Pawłowi Kołodziejskiemu (k. 79). Obrońca złożył, na postawie art. 41 § 1 k.k.,

wniosek o wyłącznie SSN Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania wniosku o

wyłączenie od rozpoznania kasacji, referenta w sprawie V KK 45/25, SSN

Antoniego Bojańczyka, z uwagi na wątpliwości co do jego bezstronności mające

wynikać z procedury powołania na urząd sędziego, na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie uznać należy za niedopuszczany, gdyż odwołuje się

do twierdzeń niezgodnych z ustawą zasadniczą.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Przepis powyższy expressis verbis odwołuje się do

uzasadnionej konkretnymi okolicznościami wątpliwości, która musi istnieć

obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, także przez każdą

rozsądnie oceniającą i niezaangażowaną w wynik postępowania osobę. Nie

oznacza to jednak, że przyczynę wyłączenia sędziego będzie stanowił każdy,

niepoparty określonymi faktami, brak zaufania, czy też utrata wiary w bezstronność

sędziego przez stronę, będące wynikiem jej wyłącznie subiektywnego odczucia.

Uzasadnienie twierdzenia o istnieniu wątpliwości co do bezstronności

sędziego musi wszakże wynikać z konkretnego zachowania sędziego na sali

rozpraw lub poza nią, na podstawie którego można by wnosić, że sędzia jest w

określony sposób nastawiony do uczestników postępowania lub do sprawy, co

realnie zagrażałoby bezstronnemu rozstrzygnięciu sprawy. Nie ulega także

wątpliwości, że pomiędzy określonym zachowaniem sędziego, które powinno mieć

charakter konkretny i realny, musi zachodzić związek funkcjonalny z

rozstrzygnięciem konkretnej sprawy, gdyż na tej podstawie dopiero można twierdzić,

że zaszły określone powodowy do obawy o brak obiektywizmu skutkującym

możliwością rozstrzygnięcia sprawy na korzyść jednej ze stron pomimo braku

uzasadnionych do tego podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w

V KK 45/25

3

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi bowiem zawsze in concreto, a nie in

abstracto.

Należy również przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 marca

2020 r., P 22/19, wyraźnie wskazał, że kwestie ustrojowe odnoszące się do

ewentualnej wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.

z 2021 r. poz. 269), nie mogą być przedmiotem rozpoznania w ramach wniosku o

wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Z

powyższego wyroku wynika więc, że wniosek o wyłączenie sędziego, złożony w

oparciu o treść art. 41 § 1 k.p.k., w którym podano w wątpliwość bezstronność

sędziego na tej podstawie, że zakwestionowano okoliczności towarzyszące jego

powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy, gdyż w

rozważanym zakresie przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP, a konkretnie z

jej art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17.

Procedura powołania obecnej KRS, a tym samym jej pozycji ustrojowej,

którą kwestionuje obrońca, była również przedmiotem stosownej kontroli

przeprowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 25 marca 2019 r.,

K 12/18, przepisy ustawy z 12 maja 2011 o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U z

2019 r, poz. 84), uznał za zgodne z art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 w związku z art.

2, art. 10 ust. 1 i art. 173 oraz z art. 186 ust. 1 Konstytucji RP.

W obowiązującym porządku prawnym istnieją nadto regulacje, w tym z art.

29 § 2 i 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r.

poz. 622), z których jednoznacznie wynika, że w ramach działalności sądów lub

organów sądów niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania sądów i

trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony

prawa, a także niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub

inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z

tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

sprawiedliwości. Regulacje te są pochodną konstytucyjnej prerogatywy Prezydenta

RP, wynikającej z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP, która nie podlega ocenie ani

weryfikacji w żadnym trybie, a zarazem z której skorzystanie wywołuje wobec

V KK 45/25

4

powołanego sędziego skutki w obszarze ustrojowym, procesowym oraz

pracowniczym.

Powyższe potwierdza zatem brak możliwości systemowego

zakwestionowania orzeczeń wydanych przez sąd wyłącznie z powodu faktu

powołania sędziego w określonych warunkach, których zgodność z Konstytucją

została zresztą stwierdzona w powołanym wcześniej wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 25 marca 2019 r., K 12/18.

Nic w tej ocenie nie zmienia zwłaszcza treść przywołanej przez obrońcę

uchwały Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, która przecież nie ma

mocy zasady prawnej, a zatem nie wiąże wszystkich składów Sądu Najwyższego,

tylko sąd, który zadał tzw. pytanie prawne, na skutek czego doszło do wydania

uchwały. Ta sama uwaga dotyczy przytoczonego we wniosku orzecznictwa

europejskiego, które co najwyżej wiąże w sprawach, na tle których zostały wydane.

Orzeczenia te nie mają natomiast charakteru źródeł prawa powszechnie

obowiązującego, których zamknięty katalog został sformułowany w art. 87

Konstytucji.

Jeśli zaś idzie o uchwałę składu połączonych Izb Sądu Najwyższego

(Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) z 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, w której obrońca doszukuje się podstawy uzasadniającej

wyłączenie sędziego od orzekania. Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w

wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, (opublikowanym w M. P. z 2020 r.

poz. 376), kategorycznie stwierdził, że „uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7) jest

niezgodna z:

1. art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,

art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

2. art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90,

poz. 864/30, z późn. zm.),

3. art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

V KK 45/25

5

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r.

Nr 61, poz. 284, z późn. zm.)”.

Zgodnie natomiast z treścią art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, to właśnie

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. Oznacza to, że orzeczenia te wiążą sądy, w tym Sąd Najwyższy, a

także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych z przepisów, których

konstytucyjność została zakwestionowana. Z uwagi na treść wskazanego wyroku

Trybunału Konstytucyjnego, aktualnie wskazana uchwała ma charakter wyłącznie

historyczny i dlatego też nie ma postaw do tego, aby w kwestiach zwłaszcza

dotyczących oceny przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k., kierować się treścią tego

niekonstytucyjnego aktu.

Wskazać również należy, że myli się obrońca zakładając, iż SSN Paweł

Kołodziejski z powodu procedury swojego powołania przez aktualną KRS nie

gwarantuje standardów niezawisłości i bezstronności, a sąd z jego udziałem miałby

być nienażycie obsadzony, w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W świetle bowiem przepisów Konstytucji RP, nie ma podstaw do twierdzenia,

że jakikolwiek sędzia powołany na podstawie jej przepisów konstytuuje uchybienie

w postaci nienależytej obsady sądu, z powodu samego tylko faktu powołania w

określonym trybie. Tego rodzaju wywody mają charakter logicznej antynomii i w

realiach ustrojowo procesowych prowadzą ad absurdum. Nienależyta obsada sądu,

o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. może być zatem sensownie łączona

jedynie z wadliwością ukształtowania składu w sensie ilościowym, względnie z

ukształtowaniem składu przez sędziów, którzy nie mieli ustrojowych kompetencji do

rozpoznawania określonych kategorii spraw. Takie też było utrwalone przez lata

orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie (zob. np. uchwałę SN z 24 maja

1995 r., I KZP 15/95, wyrok SN z 24 sierpnia 2011 r., III KK 213/11).

Powołane wyżej okoliczności z powodów konstytucyjnych nie mogły więc być

przedmiotem merytorycznych rozważań w niniejszej sprawie, a skoro wniosek nie

zawierał wskazania na jakiekolwiek inne okoliczności, relewantne z punktu

widzenia art. 41 § 1 k.p.k., należało go pozostawić bez rozpoznania.

Marek Siwek

V KK 45/25

6

[J.J.]

[r.g.]