Sąd Najwyższy oddalił kasację skazanego za groźby nożem o należność za przewóz

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 14 listopada 2024 r. sygn. akt IV K

50/24 uznał oskarżonego I. M. za winnego dwóch przestępstw, polegających na

tym, że:

V KK 97/26

2

1. w dniu 1 stycznia 2024 r. w G., grożąc natychmiastowym użyciem przemocy

poprzez posługiwanie się nożem i kierując jego ostrze w stronę pokrzywdzonych,

usiłował dokonać zaboru w celu przywłaszczenia pieniędzy w nieustalonej kwocie,

przy czym zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonych: K.

J., J. E., F. K. oraz E. P., czym działał na ich szkodę, tj. przestępstwa z art. 13 § 1

k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 2

k.k. skazał go na karę 3 (trzech) lat i 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności (pkt

I wyroku);

2. w dniu 2 stycznia 2024 r. w S., posiadał środki odurzające w postaci 0,59

grama netto suszu konopi innych niż włókniste, co stanowi 1 i 1/3 porcji środka

odurzającego oraz substancję psychotropową o wadze 1,96 grama zawierającej

siarczan amfetaminy, co stanowi 3 porcje środka odurzającego, tj. przestępstwa z

art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i za to na

podstawie art. 62 ust. 1 tej ustawy skazuje go na karę miesiąca pozbawienia

wolności (pkt II wyroku).

Ponadto sąd ten na podstawie art. 85 § 1 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k.,

połączył orzeczone wobec oskarżonego jednostkowe kary pozbawienia wolności i

orzekł karę łączną 3 (trzech) lat i miesiąca pozbawienia wolności (pkt III wyroku)

oraz na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności

zaliczył oskarżonemu okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od

2 stycznia 2024 r. do 14 listopada 2024 r. (pkt IV wyroku), a także na podstawie art.

46 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego na rzecz pokrzywdzonych K. J., J. E., F. K.,

E. P. nawiązkę w kwocie po 500 (pięćset) złotych (pkt V wyroku).

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 14 maja 2025 r. sygn. akt II AKa

65/25 na skutek apelacji prokuratora i obrońcy zmienił zaskarżony wyrok w ten

sposób, że (pkt 1 wyroku):

1. uchylił rozstrzygnięcie zawarte w punktach III i IV odpowiednio o karze

łącznej oraz o zaliczeniu okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie;

2. w ramach czynu przypisanego w punkcie I oskarżonego I. M. uznał za

winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 1 stycznia 2024 r. w G.,

używając noża, groził pokrzywdzonym K. J., J. E., F. K. oraz E. P. uszkodzeniem

ciała, w celu zmuszenia ich do zwrotu wierzytelności w nieustalonej kwocie

V KK 97/26

3

pieniędzy za wykonaną usługę przewozu, czyn ten kwalifikuje z art. 191 § 2 k.k. i za

to skazuje go i wymierza oskarżonemu karę roku i 6 (sześciu) miesięcy

pozbawienia wolności;

3. na podstawie art. 70 ust. 4 a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii orzeka

od oskarżonego I. M. świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 k.k. na

rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w

wysokości 1000 (jeden tysiąc) złotych;

Ponadto sąd II instancji na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył

jednostkowe kary pozbawienia wolności orzeczone w punkcie 1 b) oraz punkcie II

zaskarżonego wyroku i w ich miejsce orzekł karę łączną roku i 7 (siedmiu) miesięcy

pozbawienia wolności (pkt 2 wyroku) oraz na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet

kary łącznej zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od 2

stycznia 2024 r. godz. 19:20 do 14 maja 2025 r. (pkt 3 wyroku). W pozostałym zaś

zakresie zaskarżony apelacjami wyrok utrzymał w mocy (pkt 4 wyroku).

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł obrońca skazanego, który to

zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił następujące naruszenia:

1. co do pierwszego czynu:

2. rażące naruszenie przepisu prawa procesowego, poprzez nienależyte

rozpoznanie zarzutu sformułowanego w apelacji obrońcy dotyczącego art. 7 k.p.k.,

tj. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k.,

polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie jej w

sposób dowolny, a także niezrealizowanie wszechstronnej analizy materiału

dowodowego, a mianowicie dokonanie ustaleń faktycznych niniejszej sprawy w

zakresie posiadania przez Skazanego noża w oparciu o ustalenia faktyczne

wzajemnie ze sobą sprzeczne (tj. zeznania policjantów, zeznania pokrzywdzonych)

oraz całkowite pominięcie zeznań skazanego;

3. rażącą niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia wolności w postaci

orzeczenia wobec skazanego kary niewspółmiernie surowej, która jest wynikiem

niedostatecznego uwzględnienia przez sąd II instancji okoliczności łagodzących;

4. co do czynu drugiego:

5. rażące naruszenie prawa materialnego poprzez nienależyte rozpoznanie

zarzutu sformułowanego w apelacji dotyczącego art. 62 ust. 1 ustawy o

V KK 97/26

4

przeciwdziałaniu narkomanii, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 62 ust. 1 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii polegające na zastosowaniu tego przepisu prawa

materialnego pomimo tego, iż z ustalonego stanu faktycznego nie wynika

spełnienie przez skazanego znamienia tego czynu zabronionego w postaci

posiadania, co miało wpływ na treść wyroku sądu II instancji w ten sposób, iż

doprowadziło do nieprawidłowego skazania skazanego za to przestępstwo;

6. ewentualnie, z daleko idącej ostrożności procesowej, w razie

nieuwzględnienia zarzutu kasacyjnego sformułowanego w pkt 2, rażące naruszenie

przepisu prawa procesowego, tj. art. 17 § 1 ust. 1 3 k.p.k. poprzez nienależyte

rozpoznanie zarzutu sformułowanego w apelacji obrońcy dotyczącego art. 62a

ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii tj. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art.

17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii,

polegające na zaniechaniu rozważenia przez sąd możliwości zastosowania tego

przepisu i umorzenia postępowania w zakresie tego czynu.

Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca skazanego wniósł: co do pierwszego

czynu o uchylenie wyroku sądu II instancji i przekazanie sprawy sądowi I instancji

do ponownego rozpoznania, zaś co do czynu drugiego o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i uniewinnienie skazanego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i umorzenie postępowania.

Ponadto obrońca zawarł w kasacji wniosek o wstrzymanie zaskarżonego

orzeczenia w zakresie kary bezwzględnego pozbawienia wolności, ewentualnie o

wstrzymanie zaskarżonego orzeczenia tak jak powyżej oraz jego połączenie z

zastosowaniem poręczenia majątkowego wobec skazanego.

W odpowiedzi prokurator wniósł o oddalenie kasacji obrońcy jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podniesione w kasacji obrońcy zarzuty okazały się oczywiście bezzasadne,

co skutkowało rozpoznaniem i oddaleniem tego nadzwyczajnego środka

odwoławczego przez Sąd Najwyższy w trybie wskazanym w przepisie art. 535 § 3

k.p.k. Oczywiście bezzasadna jest bowiem kasacja kwestionująca jedynie ustalenia

faktyczne, jednak nie pod zarzutem błędu w ich ustaleniu, a pod pozornym

zarzutem rażącego naruszenia prawa procesowego, sprowadzającym się do

V KK 97/26

5

polemiki z zebranym i prawidłowo ocenionym przez sądy obu instancji materiałem

dowodowym, a w sprawie nie wystąpiły uchybienia wymienione w art. 439 k.p.k.

[postanowienie Sądu Najwyższego (dalej SN) z 23 lipca 2025 r. sygn. akt III KK

289/25 i cyt. tam orzecznictwo]. Tymczasem tego rodzaju zabiegi czyni skarżący w

wywiedzionej kasacji.

Dopuszczalność dokonywania w postępowaniu kasacyjnym przez Sąd

Najwyższy własnych ustaleń faktycznych i własnej oceny dowodów, wykluczają

ograniczenia przewidziane w art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k., które sprowadzają

zadania sądu kasacyjnego jedynie do sprawdzenia sposobu ich dokonania, w

szczególności, czy sądy orzekające w obu instancjach nie dopuściły się rażącego

naruszenia reguł postępowania, co mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne, a

w konsekwencji więc i na treść wyroku (zob. postanowienie SN z 24 stycznia 2023 r.

sygn. II KK 598/22 i cyt. tam orzecznictwo). Kontrola ta realizowana jest co do

zasady jednak przez pryzmat zarzutów kasacji. Z tym zaś znów oczywistym

zastrzeżeniem, iż chodzi o zarzuty rzeczywiście o charakterze kasacyjnym (art. 523

k.p.k.), a nie tak, tylko określone przez autora kasacji, a będące, w istocie,

zarzutami apelacyjnymi (postanowienie SN z 27 lutego 2007 r. sygn. akt II KK

310/06).

Zarzut skarżącego z pkt 1, dotyczący pierwszego z przypisanych skazanemu

czynów zmierza do zakwestionowania ustaleń w zakresie sprawstwa i winy

skazanego. Zdaniem skarżącego błędy w tym zakresie wynikają z jednej strony z

wadliwości dowodów, zaś z drugiej z dowolności w ich ocenie pod pozorem

nieprawidłowości w kontroli odwoławczej. Skarżący nie ma jednak racji. Co więcej,

obrońca w tym nadzwyczajnym środku odwoławczym powiela twierdzenia

podnoszone już uprzednio w apelacji, w odniesieniu do których sąd II instancji

wypowiedział się w uzasadnieniu swojego orzeczenia.

Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie zawartym w uzasadnieniu

zarzutu z pkt 1, ponowne zakwestionowanie prawidłowości ocen dowodów

powierzchownie odwołujące się do sposobu ich dokonania, w świetle przebiegu

postępowania odwoławczego w przedmiotowej sprawie, nie wykazuje zaistnienia

tzw. „efektu przeniesienia”, na który wskazuje obrońca. Co więcej w samym

zarzucie obrońca prezentuje własne oceny fragmentów materiału dowodowego,

V KK 97/26

6

wybiórczo interpretując znaczenie i spójność poszczególnych depozycji.

Przeprowadzona przez sąd odwoławczy analiza oceny materiału dowodowego i

wynikającego z niej stanowiska sądu I instancji przez pryzmat podnoszonych przez

obrońcę zarzutów, wskazuje na wnikliwość i rzetelność dokonanej przez sąd ad

quem kontroli instancyjnej. Wspomniane przez skarżącego „rozbieżności

dowodowe” stanowią wyraz własnych, dowolnych ocen skarżącego, których to sąd

odwoławczy nie podzielił. Sformułowanie zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu

Apelacyjnego: „nie budzi wątpliwości” - stanowi wyraz jednoznacznej aprobaty dla

ustaleń faktycznych sądu meriti, a zatem także i sposobu ich dokonania w zakresie,

w jakim ów ustalił, iż skazany in tempore criminis, posłużył się w stosunku do

pokrzywdzonych posiadanym wówczas nożem (s. 7 formularza uzasadnienia

wyroku). Sąd II instancji nie przeprowadzał samodzielnie kwestionowanych przez

obronę dowodów z przesłuchania poszczególnych świadków, a jedynie analizował

poprawność ocen i wniosków powziętych przez sąd meriti w oparciu o te dowody

przez pryzmat twierdzeń i wniosków skarżącego, czego wynikiem był brak

wątpliwości co ustalenia związanego z demonstracyjnym trzymaniem przez

skazanego przed sobą noża i kierowania w stronę pokrzywdzonych gróźb

karalnych (s. 7 formularza uzasadnienia wyroku). W tym aspekcie uzasadnienie

sądu meriti zawierało szereg dokładnych informacji popartych wykazem dowodów,

na których ów sąd oparł swoje ustalenie (m.in. zeznania pokrzywdzonych,

częściowe wyjaśnienia oskarżonego – s. 2 uzasadnienia wyroku sądu I instancji)

oraz ocen poszczególnych dowodów, które przyczyniły się do ustalenia przebiegu

zdarzenia związanego z posłużeniem się przez skazanego nożem wobec

pokrzywdzonych (s. 9-12 uzasadnienia wyroku sądu I instancji). W świetle

przebiegu postępowania odwoławczego i treści zarzutu z pkt 1 kasacji obrońcy

przypomnieć i podkreślić należy, iż oparcie zarzutów apelacji na tych elementach,

które zostały już wszechstronnie i kompleksowo rozważone przez sąd I instancji, co

wynika z uzasadnienia wyroku, uprawnia sąd odwoławczy do ograniczenia swojego

uzasadnienia w znacznym zakresie do odesłania do tej argumentacji

(postanowienie SN z 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt III KK 133/22 i cyt. tam

orzecznictwo). W myśl tego poglądu, który to Sąd Najwyższy w niniejszym składzie

V KK 97/26

7

w pełni aprobuje, omówiony zarzut wadliwej kontroli odwoławczej, nie mógł zostać

uznany za zasadny.

Podsumowując powyższe rozważania, zaznaczyć także należy, iż

zakwestionowanie oceny materiału dowodowego, każdorazowo poprzedzone być

musi wskazaniem konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego

zarzut ten dotyczy i podania, w czym skarżący upatruje złamania zasady

swobodnej oceny dowodów przez sąd a quo albo sąd ad quem. Sam fakt, iż

przyjęte przez sądy obu instancji założenia dowodowe nie odpowiadają

subiektywnym oczekiwaniom skazanego i jego obrońcy nie jest wystarczający do

uzyskania pożądanego efektu procesowego, a taki, niewątpliwie subiektywny i

wybiórczy charakter w warstwie argumentacyjnej, ma w realiach niniejszej sprawy

ocena wiarygodności podstawowych źródeł dowodowych obciążających skazanego,

przeciwstawiona przez skarżącego ocenie sądów obu instancji. Tego rodzaju

argumentacja, oparta o przekonanie strony o innej, niż przyjął to sąd, wadze

poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż dokonana przez sąd, jest nie

tylko nieuprawnioną polemiką, ale stanowi także oczywistą próbę ponownego

przeniesienia ciężaru rozważań na grunt powtórnej analizy wiarygodności

poszczególnych źródeł dowodowych (zob. postanowienie SN z 13 maja 2020 r.

sygn. akt III KK 79/20) i zmierza do obejścia ograniczeń zawartych w art. 523 k.p.k.,

a więc przekształcenia kontroli kasacyjnej w apelacyjną (zob. postanowienie SN z

16 czerwca 2015 r. sygn. akt III KK 176/15).

W odniesieniu do zarzutu z pkt 2 dotyczącego pierwszego z przestępstw

przypisanych skazanemu stwierdzić należy, iż jest on niedopuszczalny. Skarżący

bowiem kontestuje w nim materię wyjętą spod kognicji sądu kasacyjnego,

a mianowicie - kwestię współmierności wymierzonej skazanemu kary. Poza

przypadkiem wskazanym w art. 523 § 1a k.p.k. Sąd Najwyższy nie jest bowiem

uprawniony w postępowaniu kasacyjnym do badania kwestii współmierności kary,

a kwestionowanie w zarzucie wyłącznie niewspółmierności kary, co de facto czyni

obrońca skazanego, jest w myśl przepisu art. 523 § 1 k.p.k. niedopuszczalne

(postanowienie SN z 25 lipca 2019 r. sygn. akt V KK 302/19). Zarzut ten nie może

mieć charakteru samoistnego (zob. postanowienie SN z 12 lutego 2026 r. sygn. akt

III KK 95/25).

V KK 97/26

8

W odniesieniu do zarzutu obrazy prawa materialnego dotyczącego drugiego

z czynów przypisanych skazanemu, zauważyć należy, iż nie mógł on zostać

uznany za skuteczny kasacyjnie. Po pierwsze i co najistotniejsze, sąd II instancji

nie mógł naruszyć art. 62 ust. 1 ustawy o narkomanii, albowiem w sytuacji, w której

nie orzeka reformatoryjnie, to nie stosuje on także prawa materialnego. Ów sąd nie

korzysta wówczas z wynikającej z tego prawa kompetencji do stwierdzania winy i

wymierzenia kary. Utrzymując wyrok w mocy lub uchylając go i przekazując sprawę

do ponownego rozpoznania działa na podstawie przepisów prawa procesowego,

oceniając według określonego w tych przepisach standardu kontroli odwoławczej,

zawarte w środku zaskarżenia zarzuty (postanowienie SN z 21 kwietnia 2022 r.

sygn. akt V KK 166/22). W przedmiotowej natomiast sprawie sąd odwoławczy w

zakresie drugiego z przypisanych skazanemu czynów utrzymał w mocy zaskarżony

wyrok. Choć w kasacji skarżący łączy uchybienie przepisowi prawa materialnego z

art. 433 § 2 k.p.k., sugerując także i w tym przypadku zaistnienie błędu

przeniesienia, to zauważyć należy, iż w swojej apelacji nie podniósł skutecznie

zarzutu obrazy prawa materialnego, a zatem też nie mogło dojść do uchybienia

standardom prowadzenia kontroli odwoławczej zakreślonym przez art. 433 § 2 k.p.k.

Lektura apelacji obrońcy i uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego wprost

wskazuje, iż skarżący w odniesieniu do drugiego z przypisanych skazanemu

czynów podnosił zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, którego to skutkiem miała

być obraza przepisu prawa materialnego - art. 62 ust. 1 ustawy o narkomanii. W

tym kontekście przypomnieć i podkreślić bowiem należy, iż w orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalono pogląd, iż obraza prawa materialnego ma miejsce wtedy,

gdy stan faktyczny został w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo ustalony, a nie

zastosowano do niego właściwego przepisu prawa materialnego, a więc gdy

istnieje niezgodność między subsumpcją, a prawidłowo ustaloną przez sąd

podstawą faktyczną orzeczenia. Przy zarzucie rażącego naruszenia prawa

materialnego należy zatem zestawić treść zastosowanego, w realiach sprawy,

przepisu prawa materialnego z ustalonym przez sąd stanem faktycznym. W

wypadku wydania wyroku skazującego dla stwierdzenia, jaki stan faktyczny ustalił

sąd orzekający, podstawowe znaczenie ma opis czynu przypisanego zawarty w

sentencji wyroku. W dalszej kolejności uwzględnić należy treść pisemnego

V KK 97/26

9

uzasadnienia wyroku, oczywiście o ile zostało sporządzone. Pisemne uzasadnienie,

jak o tym stanowi art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., powinno zawierać wskazanie, jakie fakty

sąd uznał za udowodnione. Nie zyskał w orzecznictwie Sądu Najwyższego

akceptacji pogląd, że nie to, co sąd ustalił, lecz to, co sąd powinien ustalić, trzeba

przyjmować za punkt odniesienia, dokonując oceny prawidłowości zastosowania

przez sąd przepisów prawa materialnego (postanowienie SN z 29 czerwca 2021 r.

sygn. akt II KK 258/21).

W zakresie stanowiska zawartego w pkt 4 kasacji stwierdzić należy, iż

również i ten zarzut nie mógł zostać uznany za zasadny. Obraza prawa

materialnego, którą w istocie wskazuje skarżący kasacyjnie w tym zarzucie może

polegać na błędnej wykładni zastosowanego przepisu, zastosowaniu

nieodpowiedniego przepisu, a także na niezastosowaniu określonego przepisu w

sytuacji, gdy jego zastosowanie jest obowiązkowe. Oznacza to, że jeżeli ustawa

dopuszcza jedynie możliwość zastosowania określonego przepisu, zaniechanie

jego zastosowania nie stanowi obrazy prawa materialnego, może natomiast

stanowić podstawę ewentualnych zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych bądź

rażącej niewspółmierności kary, które nie mogą jednak stanowić podstawy kasacji

(art. 523 § 1 k.p.k., postanowienie SN z 27 listopada 2024 r. sygn. akt III KK

457/24). Przywoływany przez skarżącego przepis art. 62a ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje, że jeżeli przedmiotem czynu, o

którym mowa w art. 62 ust. 1 lub 3, są środki odurzające lub substancje

psychotropowe w ilości nieznacznej, przeznaczone na własny użytek sprawcy,

postępowanie można umorzyć również przed wydaniem postanowienia o

wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli orzeczenie wobec sprawcy kary byłoby

niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu, a także stopień jego

społecznej szkodliwości. Użycie przez ustawodawcę wyrażenia "można" wyklucza

trafność stanowiska skarżącego, że zaniechanie zastosowania przez sąd

omawianej instytucji stanowi obrazę prawa materialnego (por. postanowienie SN z

10 grudnia 2008 r., sygn. akt II KK 307/08).

Z tych też względów, Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście

bezzasadną, co czyniło bezprzedmiotowym rozpoznawanie wniosku o wstrzymanie

wykonania zaskarżonego wyroku. Rozstrzygnięcie o obciążeniu skazanego

V KK 97/26

10

kosztami postępowania kasacyjnego oparto zaś o art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 §

1 k.p.k.

Ryszard Witkowski

[J.J.]

[r.g.]