Sąd Najwyższy nie przekazał zażalenia na odmowę śledztwa wobec sędziego innemu sądowi

Sąd Rejonowy w Toruniu postanowieniem z dnia 19 września 2025 r., sygn. akt

VIII Kp 647/25, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy innemu

sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, w trybie art. 37

k.p.k. Wskazał, że sprawa dotyczy zażalenia złożonego przez E.M. na

postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa, dotyczącego

przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez sędziego tutejszego

Sądu X.Y. w sprawie VIII Kp 808 /23. W przekonaniu Sądu, okoliczność ta może

budzić przekonanie o braku swobody orzekania i braku warunków do obiektywnego

rozpoznania sprawy.

V KO 170/25

2

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Inicjatywa Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter

wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego

względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy

przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru

sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla

kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy

przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w

odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku

warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169). W

orzecznictwie wskazuje się jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości

wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w

zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego

procesu. Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się

pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym

wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw,

ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w

związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji

sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października

2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).

Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż

osobą, której dotyczy sprawa z zażalenia E.M. jest sędzia Sądu miejscowo

właściwego nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw.

właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania

sprawy przez sąd miejscowo właściwy. Nie jest w tym zakresie obojętny charakter

sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia o odmowie

wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej sędziego.

Wprawdzie zagadnienie to może potencjalnie zaważyć o postawieniu sędzi w stan

oskarżenia, jednak jest to już tylko kontrola decyzji procesowej i to podjętej na

V KO 170/25

3

wstępnym etapie postępowania karnego. W tego typu sprawach wystarczającymi

gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w sprawie, które powinny znaleźć

zastosowanie w pierwszej kolejności, są unormowania określone w art. 40-43 k.p.k.

Dopiero, jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie

nie byłoby możliwe, sąd wyższego rzędu zobligowany będzie do przekazania

sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 43 k.p.k. (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III KO 78/21, LEX

nr 3342056; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2022 r., V KO

53/22, LEX nr 3395020).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[WB]

[a.ł]