Zarzut pozornej obrony z urzędu. SN odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie

Pismem z dnia 15 lipca 2025 r. skazany P.O. zwrócił się do Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z osobistym wnioskiem o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 lipca

2025 r., II AKa 146/25, utrzymującym w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w

Łodzi z dnia 9 stycznia 2025 r., XVIII K 168/24, podając jako podstawę wznowienia

postępowania art. 540 § 3 k.p.k. oraz wskazując na naruszenie jego prawa do obrony

w związku z nienależytym świadczeniem pomocy prawnej przez obrońcę z urzędu.

V KO 174/26

2

Podkreślił, że pomimo inicjatywy z jego strony, obrońca z urzędu nie skontaktowała

się z nim, nie skonsultowała z nim treści apelacji, nie stawiła się osobiście na

rozprawie odwoławczej, ustanawiając substytuta. Na poparcie swojego wniosku

powołał orzeczenia ETPCz ze spraw: Siałkowska przeciwko Polsce, skarga nr

8932/05 oraz Artico przeciwko Włochom, skarga 6694/74 oraz orzeczenia Sądu

Najwyższego ze spraw II KK 257/04, V KK 279/14 i II KK 31/19. Sąd Apelacyjny w

Łodzi przekazał to pismo skazanego do Sądu Najwyższego zgodnie z właściwością.

Następnie skazany nadesłał już bezpośrednio do Sądu Najwyższego pismo z dnia

24 października 2025 r., zatytułowane „uzupełnienie wniosku o wznowienie

postępowania karnego”, w którym poparł swoją argumentację zawartą w piśmie z

dnia 15 lipca 2025 r., wskazując zwłaszcza na „pozorność” obrony oraz przedstawił

„nowy dowód” – swoje oświadczenie o braku kontaktu z obrońcą z urzędu i

zastępstwie bez zgody, jak również zasygnalizował potrzebę wznowienia

postępowania z urzędu z uwagi na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art.

40 k.p.k.

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2026 r., V KO 173/25, Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia wniosku P.O. wobec jego oczywistej bezzasadności (pkt 1, pkt 2 dotyczył

braku podstaw do wznowienia postępowania z urzędu). To postanowienie zostało

następnie uchylone postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2026

r., V KZ 29/26, a sprawa z wniosku skazanego o wznowienie postępowania

przekazana Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania.

Należało zważyć, co następuje.

Wniosek skazanego P.O. okazał się oczywiście bezzasadny, dlatego też Sąd

Najwyższy odmówił jego przyjęcia w trybie art. 545 § 3 k.p.k.

Stosownie do art. 545 § 3 k.p.k. osobisty wniosek strony o wznowienie

postępowania podlega w sposób formalny wstępnej kontroli w zakresie jego treści.

W wypadku stwierdzenia, że świadczy ona o jego oczywistej bezzasadności, sąd

odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od profesjonalnego pełnomocnika.

Przepis art. 545 § 3 k.p.k. można zastosować w szczególności wówczas, gdy

oczywista bezzasadność wniosku jest widoczna na pierwszy rzut oka, niewątpliwa i

wniosek ten obiektywnie nie może doprowadzić do wzruszenia orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2023 r., IV KO 85/23).

Wniosek o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia dotyczącym prawomocnych i podlegających wykonaniu orzeczeń. W tej

V KO 174/26

3

procedurze Sąd Najwyższy bada istnienie ściśle określonych podstaw

wznowieniowych, zawartych w art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k., art. 540b k.p.k. i art.

542 § 3 k.p.k. Pomimo że skazany wskazał na jedną z podstaw wznowieniowych –

art. 540 § 3 k.p.k. – jego argumentacja nie spełnia wymogów przewidzianych dla

podstawy wznowienia postępowania wskazanej w tym przepisie. Postępowanie

wznawia się na korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia

organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej

ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Już z literalnej treści tego przepisu

wynika, że bez znaczenia dla możliwości wznowienia postępowania o wyrok łączny

na tej podstawie jest przywołane we wniosku orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Jednocześnie, „potrzeba" wznowienia postępowania, o której mowa w art. 540 § 3

k.p.k., może dotyczyć nie tylko postępowania w sprawie, do której odnosi się

rozstrzygnięcie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o naruszeniu Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ale także do innych postępowań

karnych, w których zaistniało naruszenie postanowień Konwencji tożsame w układzie

okoliczności faktyczno-prawnych do stwierdzonego w orzeczeniu tego Trybunału

wydanym przeciwko Polsce (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r., I KZP 14/14, OSNKW z 2014 r., z. 8, poz.

59). Powołane przez wnioskodawcę orzeczenia ETPC (Siałkowska przeciwko Polsce,

skarga nr 8932/05; Artico przeciwko Włochom, skarga nr 6694/74), nie mogą

stanowić samoistnej podstawy do wzruszenia prawomocnego wyroku łącznego

dotyczącego P.O. Skazany nie był bowiem podmiotem, którego dotyczyły

postępowania zakończone ww. orzeczeniami, ani nie dotyczyły one analogicznych,

jak występujące w jego sprawie, uwarunkowań procesowych. W sprawie Siałkowska

przeciwko Polsce, która dotyczyła postępowania cywilnego, kluczowym był brak

sporządzenia nadzwyczajnego środka zaskarżenia, obwarowanego przymusem

adwokacko-radcowskim, przez reprezentanta procesowego wyznaczonego z urzędu

oraz uniemożliwienie podjęcia działań przez stronę procesową z uwagi na termin

poinformowania o braku wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu.

Z kolei sprawa Artico przeciwko Włochom (która nie dotyczyła postępowania

przeciwko Polsce), istotna z punktu widzenia konwencyjnego standardu prawa do

obrony, odnosiła się do sytuacji, w której pomimo wyznaczenia obrońcy z urzędu

skarżący w rzeczywistości nie miał obrońcy, gdyż wyznaczony obrońca z urzędu

poinformował go o braku możliwości świadczenia obrony i zwrócił się o zwolnienie z

V KO 174/26

4

pełnienia funkcji obrońcy z urzędu, a skarżącemu nie zapewniono pomocy innego

obrońcy z urzędu, pomimo faktycznego braku świadczenia pomocy prawnej przez

obrońcę wyznaczonego.

Żadna nawet podobna sytuacja nie zaistniała w sprawie P.O. Wyznaczony mu

obrońca z urzędu sporządził apelację (k. 221) oraz poparł ją na rozprawie

odwoławczej, zapewniając obecność substytuta (k. 238). Pozostawał także w

kontakcie ze skazanym, o czym świadczy dołączona do wniosku korespondencja

mailowa. Ponadto, na rozprawie odwoławczej ujawniono „osobistą apelację”

skazanego (k. 238v w zw. z k. 188-199 i k. 208-217), którą – zgodnie z treścią

korespondencji mailowej – skazany miał przekazać obrońcy z urzędu jako jego

stanowisko w sprawie.

Końcowo wypada zaznaczyć, że bez znaczenia pozostają przywołane w

drugim piśmie skazanego stanowiska orzecznicze dotyczące braku obrońcy

obligatoryjnego, gdyż w tej sprawie – w postępowaniu o wyrok łączny – stan obrony

obligatoryjnej nie istniał.

Dlatego też osobisty wniosek skazanego o wznowienie postępowania

należało uznać za oczywiście bezzasadny, a w konsekwencji odmówić jego przyjęcia

na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.

Z uwagi na powyższe okoliczności, należało zarządzić jak na wstępie.

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

[WB]

[a.ł]