Przewodniczący ocenił materiał przed wyrokiem. SN oddalił skargi stron

Sąd Rejonowy w Malborku wyrokiem z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt II

K 902/23, uznał R.K. za winnego popełnienia czynu z art. 217 § 1 k.k. i za to na

podstawie art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył mu karę 200 stawek

dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na 10 zł oraz zasądził na

rzecz pokrzywdzonej nawiązkę w wysokości 200 złotych.

V KS 2/26

2

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się obrońca oskarżonego i we wniesionej

apelacji podniósł zarzut obrazy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez wydanie wyroku,

mimo, iż w sprawie nastąpiło przedawnienie karalności, co stanowi bezwzględną

przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Nadto obrońca zarzucił

„ewentualnie” obrazę art. 101 § 2 k.k., art. 102 § 1 k.k. i art. 104 § 1 k.k., obrazę art.

41 § 1 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych i

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania, a w

przypadku uwzględnienia wyłącznie zarzutów ewentualnych – o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego.

Sąd Okręgowy w Gdańsku, po rozpoznaniu wniesionej apelacji, wyrokiem z

dnia 29 września 2025 r., sygn. akt V Ka 853/25, uchylił zaskarżone orzeczenie w

całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Skargę na wyrok uchylający wniósł obrońca oskarżonego podnosząc zarzut

obrazy „art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez uchylenie

wyroku Sądu Rejonowego w Malborku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji, podczas gdy nastąpiło przedawnienie karalności,

gdyż akt oskarżenia wniesiony został 18 lutego 2022 r., tj. po upływie rocznego

terminu przedawnienia od daty czynu tj. 11 lutego 2021 r. przy czym Oskarżycielka

wiedziała kto jest sprawcą, a zatem postępowanie podlegało umorzeniu, a Sąd

odwoławczy błędnie uznał, że nie nastąpiło przedawnienie karalności czynu, wobec

czego nie zaistniały podstawy do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania, lecz Sąd Okręgowy zobligowany był do uchylenia wyroku

Sądu Rejonowego w Malborku w całości i umorzenia postępowania”. W

konsekwencji tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

umorzenie postępowania.

Skargę na wyrok kasatoryjny wniosła również pełnomocnik oskarżycielki

prywatnej, zarzucając „obrazę przepisów postępowania: art. 437 § 2 k.p.k. zdanie

drugie, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 k.p.k.) poprzez

błędne przyjęcie, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu na nowo w

całości w sytuacji, gdy zdaniem Sądu Okręgowego orzekał w sprawie sędzia, który

powinien podlegać wyłączeniu w trybie art. 41 § 1 k.p.k., podczas gdy nie doszło do

obrazy przepisu art. 41 § 1 k.p.k., bowiem nie zaistniały uzasadnione wątpliwości

V KS 2/26

3

co do bezstronności sędziego w sprawie, skutkujące koniecznością wyłączenia i

tym samym uchyleniem wyroku sądu I instancji”. Z uwagi na powyższe

pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w

Gdańsku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Jednocześnie obie strony wniosły o oddalenie skarg przeciwników procesowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Obie wniesione przez strony skargi, tj. przez obrońcę oskarżonego oraz

pełnomocnika oskarżycielki prywatnej nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga na wyrok sądu odwoławczego

uchylający wyrok sądu pierwszej instancji może być wniesiona wyłącznie z powodu

naruszenia art. 437 lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 (art. 539a §

3 k.p.k.). Z kolei zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w

wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Z uzasadnienia zaskarżonego skargą orzeczenia wynika, że podstawą

wydania wyroku kasatoryjnego była konieczność przeprowadzenia na nowo

przewodu w całości. Okoliczność ta, jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej

instancji naruszył przepisy prawa, co skutkowało, w realiach sprawy,

nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę

powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych

składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19,

OSNK 2019, z. 6, poz. 3).

Sąd odwoławczy, powołując art. 437 § 2 k.p.k. jako podstawę uchylenia

zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Malborku, wskazał powód, dla którego

uznał, że konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości,

tj. pozbawienie oskarżonego R.K. prawa do obrony. W ocenie Sądu, na etapie

postępowania pierwszoinstancyjnego doszło do obrazy art. 41 § 1 k.p.k. co mogło

V KS 2/26

4

mieć wpływ na treść orzeczenia, albowiem Przewodniczący składu orzekającego

na rozprawie głównej w dniu 16 maja 2024 r. w sposób wyraźny wypowiedział się,

co do zebranego w sprawie materiału dowodowego jeszcze przed wydaniem

wyroku, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi kontratyp stanu wyższej

konieczności. Sąd, po przeanalizowaniu nagrania rozprawy podkreślił, że

Przewodniczący w ten sposób wypowiedział się aż dwukrotnie – po przedstawieniu

swojej opinii w tym zakresie został zapytany przez obrońcę, czy Sąd przesądza

zatem o istnieniu w sprawie kontratypu stanu wyższej konieczności, odpowiedział

twierdząco. Podstawą uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania była wadliwość postępowania związana z brakiem bezstronności

sędziego, co powiązano z obrazą art. 41 k.p.k. oraz art. 6 ust 1 Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Sąd Okręgowy doszedł do

przekonania, iż w sprawie wystąpiła przesłanka przemawiająca za koniecznością

wyłączenia sędziego, czego nie uczyniono w postępowaniu przed Sądem

Rejonowym, dlatego też uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do

ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność przeprowadzenia przewodu w

całości (pkt. 5.3.1.2.1. formularza uzasadnienia).

Potrzeba przeprowadzenia na nowo całego przewodu sądowego wynikła z faktu

pozbawienia oskarżonego prawa do obrony, na co zwrócił uwagę Sąd odwoławczy

w „Zapatrywaniach prawnych i wskazaniach co do dalszego postępowania”

podkreślając, iż rozpoznając sprawę powtórnie, Sąd Rejonowy winien

przeprowadzić postępowanie w szczególności w sposób gwarantujący

oskarżonemu prawo obrony i zachowując zasady bezstronności, a postępowanie

winno zostać przeprowadzone w sposób zgodny z przepisami Kodeksu

postępowania karnego.

Powyższe oznacza, że zaskarżone skargą orzeczenie nie narusza art. 437 § 2

k.p.k., skoro przepis ten wprost wymienia „konieczność przeprowadzenia na nowo

przewodu w całości”. Zajęte stanowisko z kolei uprawnia do stwierdzenia, że zarzut

podniesiony przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej pozostaje na granicy

dopuszczalności, ponieważ w istocie rzeczy kwestionuje prawidłowość rozpoznania

środka odwoławczego (nie wystąpiły powody uzasadniające wyłączenie sędziego),

a nie podstawę wydania wyroku kasatoryjnego.

V KS 2/26

5

Oddalić należało również skargę obrońcy oskarżonego, który zaskarżając w

całości wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku zarzucił mu obrazę art. 439 § 1 pkt 9

k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Także i w przypadku tej skargi podniesiony w

niej zarzut jest na granicy dopuszczalności.

Odwołanie się w art. 437 § 2 k.p.k. do przepisu art. 439 § 1 k.p.k., jako

podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego nie oznacza, że w ramach skargi

Sąd Najwyższy może badać zasadność uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji

pod kątem zaistnienia w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji uchybienia

z art. 439 § 1 k.p.k., gdy podstawą wydania wyroku kasatoryjnego była inna

przyczyna, tj. art. 454 k.p.k. lub konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu

sądowego. W zakresie podstawy z art. 437 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, dokonując

kontroli skargi, ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy

uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., III KS 3/22), a zatem nie

jest uprawniony do badania sprawy na etapie postępowania toczącego się przed

sądem pierwszej instancji, gdy uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k. nie było powodem

uchylenia. Na tym etapie może badać uchybienie mieszczące się w art. 439 § 1

k.p.k., a zaistniałe w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji tylko wtedy,

gdy właśnie przepis art. 439 § 1 k.p.k. będzie podstawą wydania wyroku

kasatoryjnego (na skutek uwzględnienia zarzutu apelacji lub gdy sąd odwoławczy

dostrzeże to uchybienie z urzędu).

Z brzmienia art. 539a § 3 k.p.k. wynika więc, iż z jednej strony podstawą

wniesienia skargi jest art. 437 § 2 k.p.k. (wówczas wskazanie na art. 439 k.p.k.

dotyczy niezasadnego uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy na tej właśnie

podstawie - z urzędu lub na zarzut apelacji), z drugiej zaś art. 439 § 1 k.p.k., w

sytuacji, gdy uchybienie mieszczące się w tym przepisie zaistniało w postępowaniu

odwoławczym i nie miało ono jakiegokolwiek związku z tym, dlaczego sąd

odwoławczy uchylił zaskarżony apelacją wyrok sądu pierwszej instancji. A taka

sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.

Zarzut przedawnienia karalności czynu był podniesiony przez obrońcę

oskarżonego w apelacji, ale to nie on legł u podstaw uchylenia wyroku Sądu

V KS 2/26

6

Rejonowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, a art. 437 § 2 zdanie 2 k.p.k. i potrzeba przeprowadzenia na

nowo w całości postępowania pierwszoinatancyjnego. Sąd odwoławczy odnosząc

się do stawianego przez obrońcę zarzutu apelacyjnego, w uzasadnieniu wyroku

wskazał powody jego bezzasadności. Oparcie skargi na przywołanym w niej

zarzucie stanowi w rzeczywistości dążenie do tego, by Sąd Najwyższy skontrolował

prawidłowość rozpoznania zarzutu apelacyjnego związanego z przedawnieniem,

czego jednak przepisy regulujące instytucję skargi na wyrok kasatoryjny nie

przewidują. Inaczej mówiąc, Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do badania w

ramach postępowania skargowego prawidłowości rozpoznania zwykłego środka

odwoławczego. Stanowisko, iż omawiana skarga dąży w istocie do wywołania

kolejnej kontroli instancyjnej, potwierdza sformułowany w niej wniosek. Autor skargi

domaga się przecież uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania, a

więc jego definitywnego zakończenia, chociaż stosownie do art. 539e § 1 k.p.k. Sąd

Najwyższy, po rozpoznaniu skargi, oddala ją postanowieniem albo wyrokiem uchyla

zaskarżony wyrok w całości lub w części i przekazuje sprawę właściwemu sądowi

do ponownego rozpoznania

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił obie skargi.

Waldemar Płóciennik

[WB]

[a.ł]