Odesłanie w sprawie o naprawienie szkody bez powtórzenia całego przewodu. SN uchylił wyrok

Sąd Rejonowy w Miastku wyrokiem z dnia 10 lutego 2025 r., wydanym w

sprawie o sygn. akt II K 246/24:

1. uznał oskarżonego R. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj.

przestępstwa z art. 306c § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 288 § 1 k.k.

przy zast. art. 11 § 2 k.k., za które, na mocy art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.,

skazał go na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

2. uznał oskarżonego J. 1. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj.

przestępstwa z art. 306c § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 288 § 1 k.k.

przy zast. art. 11 § 2 k.k., za które, na mocy art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.,

skazał go na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;

3. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary

pozbawienia wolności orzeczonej wobec oskarżonego J. 1. J. warunkowo zawiesił

na okres próby 3 lat;

4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonych solidarnie na rzecz

pokrzywdzonego Q. sp. z o.o. w W. kwotę 15.974,73 zł tytułem częściowego

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem;

5. zwolnił oskarżonych od ponoszenia kosztów postępowania, obciążając nimi

Skarb Państwa.

Od przedmiotowego wyroku apelację wniósł prokurator, zaskarżając to

orzeczenie „w części dotyczącej oskarżonego J. 1. J. na jego niekorzyść w części co

do rozstrzygnięcia o karze”. Oskarżyciel publiczny zarzucił „obrazę prawa

materialnego inną niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanemu

oskarżonemu, a mianowicie art. 72 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowane i

nieorzeczenie w związku z wymierzeniem oskarżonemu kary pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jednego z obowiązków przewidzianych

w art. 72 § 1 k.k., podczas gdy w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania

kary pozbawienia wolności i nieorzeczenia środka karnego Sąd zobligowany był do

nałożenia obowiązku przewidzianego w art. 72 § 1 k.k., przez co orzeczenie nie

odpowiada prawu”. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

V KS 51/25

3

poprzez zobowiązanie oskarżonego J. 1. J. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. do

informowania sądu o przebiegu okresu próby raz na sześć miesięcy, a w pozostałym

zakresie o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.

Po rozpoznaniu powyższego środka zaskarżenia, Sąd Okręgowy w Słupsku

wyrokiem z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt VI Ka 150/25:

1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżonego J. 1. J. do

informowania sądu o przebiegu okresu próby pisemnie co 6 miesięcy;

2. na podstawie art. 440 k.p.k. uchylił wobec J. 1. J. , a dodatkowo na podstawie

art. 435 k.p.k. wobec R. J. „rozstrzygnięcie z punktu 4 o obowiązku naprawienia

szkody” i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Rejonowemu w Miastku do

ponownego rozpoznania;

3. w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy;

4. kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze obciążył Skarb Państwa.

Skargę od powyższego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając to orzeczenie

„w części - w zakresie rozstrzygnięcia oznaczonego literą A. b. tj. w zakresie w jakim

Sąd Okręgowy w Słupsku uchylił wobec obu oskarżonych J. 1. J. R. J. pkt 3 wyroku

Sądu Rejonowego w Miastku wydanego w przedmiocie obowiązku naprawienia

szkody i w tym zakresie sprawę przekazano do Sądu I Instancji do ponownego

rozpoznania” – na niekorzyść obu oskarżonych. Prokurator zarzucił „rażącą obrazę

przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj. art.

539a § 3 k.k. w zw. art. 437 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k. poprzez ich błędne

zastosowanie, uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o obowiązku

naprawienia szkody i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego

rozpoznanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do

uchylenia wyroku, a w szczególności poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Rejonowego w Miastku w sytuacji, w której w niniejszej sprawie nie jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu w całości”. Podnosząc powyższy zarzut, autor

skargi wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku w

części tj. w zakresie jego pkt A.b. i przekazanie w tym zakresie sprawy do Sądu

Okręgowego w Słupsku do ponownego rozpoznania oraz o utrzymanie

zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie w mocy”.

V KS 51/25

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wywiedziona przez prokuratora skarga okazała się zasadna, co skutkowało

koniecznością uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi

Okręgowemu w Słupsku w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.,

sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu pierwszej instancji wyłącznie w

wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Oznacza to, że wydanie wyroku

kasatoryjnego stanowi obecnie wyjątek od reguły, którą jest prowadzenie

uzupełniającego postępowania dowodowego i merytoryczne orzekanie przez sąd

drugiej instancji. Zabezpieczeniu wskazanego modelu postępowania odwoławczego

służy niewątpliwie instytucja skargi przewidziana w rozdziale 55a k.p.k., której celem

jest powstrzymanie sądów odwoławczych przed zbyt pochopnym uchylaniem

orzeczeń pierwszoinstancyjnych.

Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadnie przyjmuje się, że

przeprowadzenie przewodu na nowo w całości jest konieczne wówczas, gdy sposób

przeprowadzenia dowodów przez sąd a quo dotknięty jest tego typu wadliwościami,

że samo częściowe tylko uzupełnienie postępowania dowodowego przez dodatkowe

przeprowadzenie dowodów przez instancję odwoławczą byłoby niewystraczające, a

to właśnie z powodu uchybień w zakresie sposobu przeprowadzenia całego

postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji (zob. m.in. wyrok SN z

dnia 5 marca 2019 r., IV KS 10/19; wyrok SN z dnia 18 stycznia 2023 r., III KS 77/22).

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., sygn. I KZP 3/19 wprost

wskazano, że „[k]onieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której

mowa w art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd

odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej

instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy,

nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę

powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych

V KS 51/25

5

składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji” (vide uchwała SN

z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW 2019, nr 6, poz. 31).

Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie, mimo istotnych

mankamentów procedowania sądu meriti w zakresie dokonania ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę orzeczenia przezeń obowiązku naprawienia szkody w trybie

art. 46 § 1 k.k. Wypada przy tym wyjaśnić, że konieczność powtórzenia przewodu

sądowego, o której mowa art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. można w tym zakresie

rozpatrywać odrębnie od pozostałych rozstrzygnięć stricte odnoszących się do

przypisania winy, jeśli kwestia orzeczenia obowiązku naprawienia szkody wymaga

poczynienia dodatkowych, samoistnych ustaleń faktycznych, niezwiązanych

bezpośrednio z problematyką sprawstwa oskarżonych. Z uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia wynika, że uchylenie wyroku sądu a quo – z powołaniem

na zaistnienie sytuacji wskazanej w art. 440 k.p.k. i art. 435 k.p.k. – nastąpiło z uwagi

na powzięte przez sąd odwoławczy wątpliwości co do przyznanej w pkt 4 wyroku

sądu meriti kwoty tytułem obowiązku naprawienia szkody, jak również ustaleń co do

samego podmiotu uprawnionego w tym zakresie. W ocenie organu ad quem, sąd

pierwszej instancji w sposób niepełny ustalił wysokość rzeczywistej szkody, która

wyrządzona została przestępczymi zachowaniami oskarżonych. W szczególności

podniósł, że sam pokrzywdzony Q. sp. z o.o. – mimo dwukrotnego kierowanej

pisemnej prośby – nie udzielił sądowi a quo informacji dotyczącej dokładnej

wysokości uzyskanego odszkodowania ze wskazaniem podmiotu, który takie

odszkodowanie wypłacił. Niejasna była też dla sądu ad quem kwestia częściowego

naprawienia szkody przez P. oraz sygnalizowanego zamiaru wypłaty dalszych transz

odszkodowania przez ten podmiot. Zdaniem sądu drugiej instancji brak poczynienia

w tym zakresie ustaleń w zasadzie wyłączał możliwość prawidłowego orzeczenia o

obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k., bowiem mógłby doprowadzić

do bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego Q. sp. z o.o. Sąd odwoławczy

nadto wskazał, że ubezpieczyciel pokrzywdzonego nie został poinformowany o

toczącym się postępowaniu, czym pozbawiono go w tym zakresie przysługujących

mu uprawnień. Przedstawiając zaś wskazania co do dalszego postępowania, sąd ad

quem wskazał, że Sąd Rejonowy w Miastku powinien „przeprowadzić w całości

przewód sądowy w zakresie prowadzącym do ustalenia w jakiej wysokości P. pokryło

V KS 51/25

6

szkodę poniesioną przez Q. spółkę z o.o. i dopiero wówczas wyliczyć jaką kwotę

odszkodowania i na czyją rzecz należy orzec tytułem obowiązku naprawienia przez

oskarżonych szkody wyrządzonej przestępstwem” (zob. pkt 4 formularza UK2). Choć

zaakcentowane przez sąd drugiej instancji wątpliwości są bezspornie doniosłe dla

wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie środka kompensacyjnego z art.

46 § 1 k.k., to jednak nie można uznać, aby w tym zakresie całość dowodów w

pierwszej instancji została nieprawidłowo przeprowadzona (nieprawidłowość

formalna) lub oceniona (nieprawidłowość materialna) albo żaden dowód nie został

przeprowadzony lub prawidłowo oceniony (por. J. Zagrodnik [w:] M. Burdzik, S.

Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła,

J. Zagrodnik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, art. 437).

W przedmiotowej sprawie – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia –

zachodziła jedynie potrzeba bardziej wnikliwego i precyzyjnego zbadania

okoliczności wynikających z dowodów ujawnionych i w określonym zakresie

ocenionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego (zeznań świadka P.K.,

korespondencji P., kalkulacji naprawy), a nadto uzyskania dodatkowych informacji

od właściwych podmiotów. W realiach niniejszej sprawy nic nie stało na przeszkodzie,

by sąd drugiej instancji – dostrzegając potrzebę dokonania określonych czynności i

ustaleń – przeprowadził oraz poczynił je samodzielnie, do czego zresztą obligował

go aktualny model postępowania odwoławczego. Sąd ad quem uznał bowiem w

istocie za celowe jedynie uzupełnienie przewodu sądowego w zakresie niezbędnym

do orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k. Ta zaś

aktywność winna być podjęta w warunkach postępowania odwoławczego.

Reasumując, częściowe uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Miastku i

przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania było nieuzasadnione,

albowiem wskazane przez sąd odwoławczy przyczyny wydania wyroku

kasatoryjnego nie mieściły się w katalogu określonym w art. 437 zd. drugie k.p.k., w

tym nie uzasadniały przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości.

Przy ponownym badaniu sprawy organ ad quem, kierując się wskazaniami

Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.), samodzielnie dokona

usunięcia dostrzeżonych braków, a następnie wyda orzeczenie bacząc, aby

ponownie nie naruszyć art. 437 § 2 k.p.k.

V KS 51/25

7

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[J.J.]

[a.ł]

Paweł Kołodziejski

Igor Zgoliński

Marek Siwek