Sąd Najwyższy uchylił odmowę przyjęcia kasacji podejrzanego, bo pouczenie było błędne

Postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2025 r., V

Kz 306/25, utrzymano w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 15

stycznia 2025 r., IX K 447/24, którym umorzono postępowanie karne wobec

podejrzanego o dwa czyny z art. 190 § 1 k.k. i z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1

k.k., z tym ustaleniem, że nie groził on pozbawieniem życia Prokuratorowi

Rejonowemu w Gdyni X.Y.., zaś czyny te popełnił mając zniesioną zdolność

rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, tj. w zw. z art. 31

§ 1 k.k. oraz zastosowano wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci

umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.

V KZ 20/26

2

Zarządzeniem Przewodniczącej V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu

Okręgowego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2026 r., V WKK 24/26, odmówiono

przyjęcia osobistej kasacji podejrzanego. W uzasadnieniu Przewodnicząca

Wydziału wskazała, że na ogłoszenie postanowienia w Sądzie Okręgowym nikt się

nie stawił. Odroczono termin sporządzenia uzasadnienia postanowienia z dnia 9

kwietnia 2025 r. na czas do 7 dni. Postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczono

obrońcy w dniu 24 kwietnia 2025 r. Podejrzany odebrał je osobiście w dniu 25

kwietnia 2025 r. Przewodnicząca Wydziału uznała, że od tej właśnie daty rozpoczął

dla podejrzanego bieg trzydziestodniowy termin zawity do wniesienia kasacji. W

dniu 12 czerwca 2025 r. wpłynęła do Sądu Okręgowego w Gdańsku kserokopia

pisma podejrzanego z dnia 30 maja 2025 r. zatytułowanego „Wniosek” i opisanego

w jego treści jako apelacja od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia

9 kwietnia 2025 r. Zostało ono nadane w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie

Chorych w S. w dniu 3 czerwca 2025 r. (k. 1081-1084 akt sygn. IX K 447/24). Po

wezwaniu podejrzanego do sprecyzowania czy złożone pismo jest wnioskiem o

kasację czy wnioskiem o wznowienie postępowania, pismem z dnia 14 lipca 2025 r.

sprecyzował on, że jest to kasacja. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu

Okręgowego w Gdańsku w dniu 8 kwietnia 2026 r., po ich zwrocie z Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku i następnie z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.

W zaskarżonym zarządzeniu przyjęto, że osobista kasacja J.W.,

sporządzona w dniu 30 maja 2025 r. i nadana w dniu 3 czerwca 2025 r., została

złożona po upływie ustawowego terminu. Wskazano, że stosownie do treści art.

524 § 1 zd. 1 k.p.k. termin do wniesienia kasacji przez stronę postępowania wynosi

30 dni i liczony jest od daty doręczenia jej odpisu orzeczenia sądu odwoławczego

wraz z jego pisemnym uzasadnieniem. Termin ten upłynął w dacie tak

sporządzenia, jak i następnie nadania osobistej kasacji.

Zażalenia na to postanowienie wnieśli: osobiście podejrzany i jego obrońca.

Podejrzany sporządził zażalenie w sposób opisowy, nie odnosząc się bezpośrednio

do kwestii dopuszczalności i zachowania wymogów formalnych osobistej kasacji,

ale kwestionując bezstronność sędziego, rzetelność obrony świadczonej przez

obrońców z urzędu, jak również rozstrzygnięcie w sprawie, w tym opinię biegłych

psychiatrów.

V KZ 20/26

3

Z kolei obrońca podejrzanego zaskarżył ww. zarządzenie w całości i zarzucił:

„1. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia,

tj. art. 524 § 1 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że

podejrzany uchybił terminowi do wniesienia kasacji, mimo że jako osoba

nieposiadająca wykształcenia prawniczego ani profesjonalnej wiedzy o środkach

zaskarżenia nie miał realnej świadomości sposobu oraz terminu wniesienia kasacji,

2. obrazę art. 16 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez niezapewnienie

podejrzanemu należytej informacji o sposobie i terminie wniesienia

nadzwyczajnego środka zaskarżenia oraz skutkach ich niedochowania, co

doprowadziło do negatywnych konsekwencji procesowych po stronie podejrzanego”.

Obrońca wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Dodać należy, że obrońca z urzędu został wyznaczony w tej sprawie dnia 27

kwietnia 2026 r. w związku z wydaniem zaskarżonego zarządzenia (k. 35 akt V

WKK 24/26).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie obrońcy jest zasadne, dlatego doprowadziło do uchylenia

zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do dalszego prowadzenia w

Sądzie Okręgowym w Gdańsku.

Odnosząc się do osobistego zażalenia podejrzanego należy wskazać, że

zawarta tam argumentacja pozostaje irrelewantna z punktu widzenia prawidłowości

zaskarżonego zarządzenia. Podejrzany bowiem wskazuje na uchybienia, które w

jego ocenie wystąpiły w toku merytorycznego rozpoznawania sprawy i które

miałyby stanowić podstawę do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Tymczasem

w obecnym postępowaniu incydentalnym badaniu podlega wyłącznie kwestia

dopuszczalności kasacji wniesionej osobiście przez podejrzanego, zwłaszcza pod

kątem terminowości jej wniesienia. W tej kwestii podejrzany nie wypowiedział się w

swoim zażaleniu.

Zasadny okazał się w tej sprawie zarzut drugi zawarty w zażaleniu obrońcy.

Formalnie rzecz biorąc ustalenia poczynione w zaskarżonym zarządzeniu co do

złożenia przez podejrzanego osobistej kasacji po upływie terminu, są prawidłowe.

Rzeczywiście w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzenie odwoławcze w części

V KZ 20/26

4

dotyczącej ogłoszenia postanowienia nikt się nie stawił, postanowienie zostało

ogłoszone, a sporządzenie jego uzasadnienia odroczone na okres do 7 dni (k. 878-

879). Odpis postanowienia z uzasadnieniem został doręczony: podejrzanemu w

dniu 25 kwietnia 2025 r. (k. 3 akt WKK) i obrońcy w dniu 24 kwietnia 2025 r. (k. 4

akt WKK). Pismo potraktowane jako osobista kasacja podejrzany datował na 30

maja 2025 r. (k. 1082) a zostało ono nadane w dniu 3 czerwca 2025 r. (k. 1083).

Zatem termin trzydziestu dni liczony dla podejrzanego upływał w dniu 26 maja 2025

r., co powodowało, że Przewodnicząca Wydziału uznała, że do wniesienia osobistej

kasacji skazanego doszło po terminie.

Przed wydaniem zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji jako złożonej po

terminie należało jednak ustalić, czy termin ten w ogóle zaczął bieg wobec

błędnego pouczenia podejrzanego o niedopuszczalności zaskarżenia kasacją

postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu wobec niego środka

zabezpieczającego. Jak wynika z protokołu posiedzenia odwoławczego,

odraczając sporządzenie uzasadnienia postanowienia wydano zarządzenie aby „po

sporządzeniu uzasadnienia postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczyć

stronom – z pouczeniem o prawomocności” (k. 878v). Następnie w piśmie

przewodnim o doręczeniu podejrzanemu odpisu postanowienia Sądu

odwoławczego z uzasadnieniem zawarto wyłącznie informację następującej treści:

„Sąd Okręgowy […] doręcza Panu odpis zapadłego poza rozprawą postanowienia z

dnia 9 kwietnia 2025 r. i informuje, że postanowienie jest prawomocne i nie

przysługuje prawo wniesienia zażalenia” (k. 2 akt WKK). Tym samym podejrzany

nie został w żaden sposób pouczony o prawie, terminie i sposobie wniesienia

kasacji. Co więcej, otrzymał pouczenie błędne o niezaskarżalności tego

postanowienia.

Nawet jednak przy przyjęciu, że pomimo błędnego pouczenia termin do

wniesienia kasacji rozpoczął swój bieg, należało rozważyć, czy osobistej kasacji

podejrzanego nie należy potraktować jako zawierającej także wniosek o

przywrócenie terminu (por. art. 118 § 1 k.p.k.), skoro ewidentnie wolą podejrzanego

jest zaskarżenie kasacją postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r. W razie przyjęcia,

że brak jest podstaw do uznania, iż osobista kasacja podejrzanego zawiera

wniosek o przywrócenie terminu, należało poinformować podejrzanego o prawie i

V KZ 20/26

5

terminie wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka

zaskarżenia. Tego wymagała zasada lojalności procesowej w sytuacji pierwotnego

błędnego pouczenia podejrzanego (por. m.in.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia

19 marca 1970 r., VI KZP 1/70).

Jak wynika z treści zaskarżonego zarządzenia, Przewodnicząca Wydziału

uznała, że wobec obowiązku sporządzenia uzasadnienia postanowienia o

umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego wraz z tym

postanowieniem, w celu wywiedzenia kasacji podejrzany nie ma obowiązku

uprzedniego złożenia wniosku o doręczenie mu odpisu postanowienia z

uzasadnieniem (jest mu ono bowiem doręczane z urzędu – art. 100 § 4 k.p.k.).

Dostrzegając obecność innych poglądów na ten temat (o konieczności złożenia

takiego wniosku) trzeba stwierdzić, że nie ma to wpływu na wynik niniejszego

postępowania zażaleniowego. Kluczowe w tej sprawie jest bowiem to, jakie

pouczenie otrzymał podejrzany wraz z doręczeniem mu prawomocnego

postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka

zabezpieczającego.

Podczas posiedzenia w dniu 9 kwietnia 2025 r. podejrzanego reprezentował

obrońca z urzędu, przy czym na samo ogłoszenie postanowienia nikt się nie stawił

(k. 878). Tymczasem „oskarżonego, który korzysta z pomocy obrońcy z urzędu, po

ogłoszeniu wyroku sądu odwoławczego traktuje się, tak jakby nie miał obrońcy” (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2020 r., V KZ 1/20). Tak samo

należy traktować wydanie prawomocnego postanowienia o umorzeniu

postępowania karnego z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowaniu wobec

niego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Z

chwilą wydania takiego prawomocnego postanowienia również ustaje obowiązek

podejmowania czynności procesowych przez obrońcę wyznaczonego z urzędu (ale

nie uprawnienie do dokonywania takich czynności), dochodzi bowiem do

„prawomocnego zakończenia postępowania” w rozumieniu art. 84 § 2 zd. pierwsze

k.p.k. W tej sytuacji tym bardziej istniał obowiązek pouczenia podejrzanego o

prawie, terminie i sposobie wniesienia kasacji (art. 100 § 8 k.p.k.) i konieczność

zapobieżenia negatywnym konsekwencjom naruszenia tego obowiązku przez

organy procesowe. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, strona nie powinna

V KZ 20/26

6

ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z uchybienia terminowi do

dokonania czynności procesowej, jeżeli nie została o tym pouczona. Zasada

lojalności procesowej sądu względem uczestników postępowania wymaga bowiem

poinformowania ich o przysługujących im uprawnieniach procesowych w taki

sposób, który zapewniłby im realną możliwość skorzystania z nich (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2026 r. IV KZ 2/26;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2019 r., II KZ 26/19).

Podsumowując, wobec nieprawidłowego pouczenia podejrzanego, a w

zasadzie mylnego pouczenia go o niemożności zaskarżenia prawomocnego

postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r., które to pouczenie było skierowane do

nieposiadającego obrońcy podejrzanego, należy uznać niezasadność

zaskarżonego zarządzenia. Ochrona wynikająca dla podejrzanego z art. 16 § 1

k.p.k. (a dodać należy, że w dacie orzekania w tej sprawie obowiązywał już art. 16

§ 3 k.p.k.) nakazuje przyjąć, że wydanie zaskarżonego zarządzenia było co

najmniej przedwczesne i powinno być poprzedzone podjęciem kroków

procesowych wskazanych już w tym postanowieniu.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]