Warunkowe umorzenie za znieważenie. SN utrzymał odmowę przyjęcia kasacji oskarżyciela

Sąd Rejonowy w Ciechanowie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II

K 555/22, uznał J. M. za winnego popełnienia czynu z art. 216 § 1, 2 i 3 k.k. i na

podstawie art. 216 § 3 k.k. odstąpił od wymierzenia mu kary (k. 452).

Po rozpoznaniu wywiedzionej przez oskarżyciela prywatnego A. K. apelacji,

Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z dnia 27 czerwca 2025 r. w sprawie o sygn. akt

V Ka 124/25, zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że uznając J. M. winnym

popełnienia czynu z art. 216 § 1 i 2 k.k., postępowanie karne wobec niego

warunkowo umorzył na okres próby 1 roku i zobowiązał go do przeproszenia

pokrzywdzonego (k. 532).

Od powyższego orzeczenia kasację wniósł wyznaczony oskarżycielowi

prywatnemu A. K. z urzędu pełnomocnik, zaskarżając go w całości, na niekorzyść

oskarżonego J. M. , zarzucając mu rażącą obrazę przepisów prawa procesowego,

tj. art. 433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., a także art. 415 § 1 k.p.k. w zw. z art. 46

k.k., oraz rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 § 3 k.k. i art. 66 § 1 i 2

k.k. w zw. z art. 67 § 1 k.k. (k. 556, 569-572).

Zarządzeniem z dnia 23 września 2025 r., sygn. akt V WKK 25/25, Zastępca

Przewodniczącego V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w

Płocku na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. odmówił przyjęcia powyższej kasacji z

uwagi na fakt, iż została ona wniesiona od wyroku warunkowo umarzającego

postępowanie na niekorzyść oskarżonego i nie podnosiła uchybień procesowych

wymienionych w art. 439 k.p.k. (k. 582).

Na to zarządzenie w ustawowym terminie zażalenie wniósł pełnomocnik

oskarżyciela prywatnego A. K. , zarzucając mu:

1. „rażącą obrazę art. 523 § 3 kpk poprzez nieprawidłowe zaniechanie uznania

kasacji wywiedzionej na niekorzyść oskarżonego od wyroku warunkowo

umarzającego postanowienie jako nie mieszczącej się w dyspozycji tego

przepisu,

V KZ 51/25

3

2. rażącą obrazę przepisów prawa procesowego w art. 530 § 2 kpk oraz art.

523 § 3 kpk poprzez wydanie zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji ze

względu na uznanie, że w sprawie zachodzi okoliczność zawarta w przepisie

art. 523 § 3 k.p.k. podczas gdy przepis art. 530 § 2 k.p.k. nie przewiduje

możliwości odmowy przyjęcia kasacji na opisanej podstawie.”

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w

całości, a także przyznanie kosztów świadczonej oskarżycielowi prywatnemu

pomocy prawnej z urzędu w zakresie sporządzenia i wniesienia kasacji oraz

zażalenia w niniejszej sprawie, a także „kosztów obrony w postępowaniu

kasacyjnym” wskazując, że koszty te nie zostały dotychczas uiszczone w całości

ani w części (k. 587-588).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie pełnomocnika oskarżyciela prywatnego nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 523 § 3 k.p.k. kasację na niekorzyść można wnieść jedynie w

razie uniewinnienia oskarżonego albo umorzenia postępowania. Wyjątek od

wskazanej zasady uregulowany został w art. 523 § 4 pkt 1 i 2 k.p.k., który stanowi,

że ograniczenie to nie dotyczy kasacji wniesionej z powodu uchybień wymienionych

w art. 439 k.p.k., a także w przypadku, gdy ten nadzwyczajny środek zaskarżenia

wnosi Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich, bądź Rzecznik Praw

Dziecka.

W przedmiotowej sprawie wobec J. M. zapadł wyrok warunkowo umarzający

postępowanie, od którego kasacja nie przysługuje. Pomimo, iż literalna treść art.

523 § 3 k.p.k. nie różnicuje podstaw umorzenia postępowania, to jednak jego

zakres zastosowania nie obejmuje rozstrzygnięć o warunkowym umorzeniu

postępowania karnego. Należy bowiem zauważyć, że wyrok warunkowo

umarzający nie stanowi klasycznego „umorzenia” w sensie formalnym, lecz jest

orzeczeniem, w którym sąd przesądza o popełnieniu czynu i winie oskarżonego, a

jedynie z przyczyn celowościowych rezygnuje z wymierzenia kary. Z tego względu,

orzeczenie takie wykazuje istotne podobieństwo do wyroku skazującego, a nie do

decyzji kończącej postępowanie z przyczyn proceduralnych. Przyjęcie odmiennego

stanowiska, dopuszczającego wniesienie kasacji na niekorzyść od wyroku

V KZ 51/25

4

warunkowo umarzającego postępowanie oznaczałoby de facto akceptację

rozszerzającej wykładni przepisu art. 523 § 3 k.p.k., który ze swej natury nie może

być interpretowany w taki sposób. Ustawodawca wyraźnie przewidział ograniczenie

prawa do kasacji w tym zakresie, o czym świadczy brak wymienienia wyroku

warunkowo umarzającego w katalogu rozstrzygnięć objętych dyspozycją tego

przepisu. Skoro zatem, pomimo świadomości istnienia instytucji warunkowego

umorzenia (por. art. 414 § 1 k.p.k.), ustawodawca nie uwzględnił jej w treści

przepisu art. 523 § 3 k.k., należy uznać, że zamierzał wyłączyć możliwość

zaskarżania takiego rozstrzygnięcia kasacją wniesioną na niekorzyść oskarżonego.

Taki sposób rozumienia przepisu odpowiada zasadzie racjonalności ustawodawcy

oraz zapewnia spójność systemową regulacji środków zaskarżenia. Zresztą takie

stanowisko zostało również utrwalone zarówno doktrynie jak i w judykaturze (por.

m.in. postanowienie SN z dnia 25 września 2018 r., V KK 285/18; postanowienie

SN z dnia 19 grudnia 2018 r., IV KZ 51/18; D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K.

Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz.

Tom II. Art. 425-673, Warszawa 2024, s. 567). Skoro zatem podniesione w kasacji

zarzuty nie należały do kręgu bezwzględnych przyczyn odwoławczych, Zastępca

Przewodniczącego Wydziału słusznie odmówił przyjęcia kasacji wniesionej przez

pełnomocnika oskarżyciela prywatnego na niekorzyść oskarżonego od wyroku

warunkowo umarzającego postępowanie.

Odnosząc się zaś do drugiego zarzutu podniesionego w zażaleniu należy

zauważyć, że przepis art. 530 § 2 k.p.k. nakazuje Prezesowi sądu

(przewodniczącemu wydziału, przewodniczącemu składu orzekającego lub

upoważnionemu sędziemu – art. 93 § 2 k.p.k.), do którego wniesiono kasację,

odmowę przyjęcia kasacji, jeżeli m.in. zachodzą okoliczności, o których mowa w

art. 429 § 1 k.p.k., a więc także i wówczas, gdy środek odwoławczy jest

niedopuszczalny z mocy ustawy. Niewątpliwie niedopuszczalna jest kasacja, która

nie uwzględnia ograniczenia wskazanego w przepisie art. 523 § 3 w zw. z § 4 k.p.k.

W tej sytuacji należało odmówić przyjęcia kasacji pełnomocnika oskarżyciela

prywatnego na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art.

523 § 3 k.p.k. Fakt przywołania w zaskarżonym zarządzeniu tylko pierwszego z

przywołanych przepisów pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia trafności

V KZ 51/25

5

decyzji podjętej przez Zastępcę Przewodniczącego V Wydziału Karnego

Odwoławczego Sądu Okręgowego w Płocku. Raz jeszcze wskazać bowiem należy,

że wywiedziona przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego kasacja jest

niedopuszczalna z mocy ustawy, albowiem została wniesiona od wyroku

warunkowo umarzającego postępowanie i nie oparto jej na uchybieniach

wymienionych w art. 439 k.p.k. Zatem wskazanie niepełnej podstawy prawnej

odmowy przyjęcia kasacji świadczy wyłącznie o braku staranności podczas

redagowania zarządzenia i nie ma wpływu na jego treść.

Rozstrzygając w przedmiocie kosztów należnych pełnomocnikowi

oskarżyciela prywatnego za udzielenie pomocy prawnej z urzędu kierowano się

treścią art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1564 ze zm.), a także § 2 pkt 1, § 4

ust. 1 i 3 oraz § 17 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 3 i ust. 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.).

Skoro zarządzeniem z dnia 31 lipca 2025 r. adw. K.L. został wyznaczony z urzędu

„w celu ewentualnego sporządzenia kasacji” od wyroku Sądu Okręgowego w

Płocku z dnia 27 czerwca 2025 r., sygn. akt V Ka 124/25, co też uczynił, a także

wniósł zażalenie na odmowę przyjęcia kasacji, to za wykonane dotychczas

czynności powinien otrzymać stosowne wynagrodzenie. Nie jest natomiast zasadny

wniosek pełnomocnika oskarżyciela prywatnego w zakresie w jakim domaga się

także pokrycia kosztów za obronę w postępowaniu kasacyjnym. Skoro kasacja nie

została przyjęta, to nie doszło do etapu jej rozpoznania, a tym samym udział

pełnomocnika ograniczył się jedynie do czynności pisemnych. Tym samym

pełnomocnikowi nie przysługuje odrębne wynagrodzenie za „obronę”. Brak jest

podstaw do zasądzenia opłaty w tym zakresie, albowiem nie można przyznać

wynagrodzenia z tytułu czynności, które nie miały miejsca.

Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji.

[J.J.]

V KZ 51/25

6

[a.ł]