Jazda po alkoholu i gesty wobec świadków. Sąd utrzymał wyrok z przepadkiem pojazdu

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju z dnia 12 listopada 2025 roku wydany w sprawie II K 132/25.

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Co do winy

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

1. I.

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że czyn przypisany oskarżonemu charakteryzował się znacznym stopniem społecznej szkodliwości, co skutkowało ustaleniem przez sąd, że w stosunku do oskarżonego nie zachodzą przesłanki warunkowego umorzenia postępowania, podczas gdy właściwa analiza elementów podmiotowych i przedmiotowych czynu, a zwłaszcza sposobu i okoliczności popełnienia czynu, prowadzi do wniosku, że stopień winy oraz społecznej szkodliwości czynu nie był znaczny, a zatem w niniejszej sprawie, wobec ziszczenia się pozostałych przesłanek, zachodziły podstawy do warunkowego umorzenia postępowania względem oskarżonego,

II. w przypadku nieuwzględnienia zarzutu numer I. rażącą niewspółmierność kary pozbawienia wolności w wymiarze 6 miesięcy z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2 lata oraz środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 4 lat;

Niezasadny

Sposób sformułowania, cytowanych wyżej, zarzutów czynił wręcz koniecznym łączne ich omówienie, tj. w jednej sekcji uzasadnienia.

Istotą postawionych zarzutów jest bowiem ocena stopnia zawinienia oskarżonego jak i stopnia społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu. Jeżeli tak, to przypomnieć przyszło, że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego lub zagrożonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

Należało więc w tym miejscu, w skrócie, przypomnieć skarżącemu, w jakich okolicznościach oskarżony dopuścił się przypisanego mu przestępstwa, kierując pojazdem mechanicznym po ulicy (...) w J.. Zdarzenie miało miejsce 27 grudnia 2024 roku około godziny 19.00, w rejonie gęsto zaludnionym. O tej porze dnia było ciemno, tym samym widoczność była ograniczona. Ruch na drodze był wzmożony, skoro w krótkim czasie sposobem zachowania się oskarżonego na drodze zainteresowało się kilku innych kierujących. Jak podał świadek A. P., sposób prowadzenia samochodu przez oskarżonego był na tyle niebezpieczny, że świadek musiał zjechać z drogi. Świadek zeznał „dobiłem do prawej krawędzi jezdni” (k.23v). Następnie na miejscu pojawił się kolejny uczestnik ruchu, który również zwrócił uwagę oskarżonemu na sposób zachowania się go na drodze. Warte podkreślenia jest jak zachowywał się wówczas oskarżony względem świadków. Nie tylko próbował odjechać z miejsca zdarzenia. Był wulgarny, pokazywał świadkom obraźliwe gesty. Tylko naprowadzone fakty, kiedy powiąże się je ze stężeniem alkoholu stwierdzonym w powietrzu wydychanym u oskarżonego oraz niebezpieczeństwem, które stworzył na drodze, w sposób jednoznaczny wykluczały przyjęcie, że stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego nie był znaczny. Nadto waga naruszonych przez oskarżonego, jako kierowcę, obowiązków, była bardzo duża. Przecież każdego kierującego obowiązuje zasada bezwzględnej trzeźwości. Tym samym niebezpieczeństwo, które oskarżony stworzył w ruchu drogowym swoim nieodpowiedzialnym zachowaniem się było ogromne.

W sprawie nie ujawniły się również jakiekolwiek okoliczności, które umniejszałyby stan zawinienia oskarżonego, skoro ten jest osobą zdrową, w pełni poczytalną, żyje w cywilizowanym społeczeństwie, jest zdolny do różnicowania zachowań, które można oceniać jako społecznie nieakceptowalne.

Tylko te, zasygnalizowane w tym miejscu fakty, w ogóle wykluczały dalsze rozważania na temat możliwości warunkowego umorzenia postępowania i wniosków tych nie były w stanie zmienić wskazywane w apelacji okoliczności, które ewentualnie mogły świadczyć na korzyść sprawcy.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku dowodzi, że w istocie sąd I instancji miał na względzie wszelkie podnoszone przez apelującego kwestie. Uwzględnił więc okoliczności świadczące na jego korzyść jak również zwrócił uwagę na fakty go obciążające. Rzeczywiście orzeczenie o karze i środkach karnych, oceniając je łącznie, zwłaszcza z uwagi na rozstrzygnięcie w trybie art. 178a § 5 k.k., jest surowe, lecz w rozpoznawanym przypadku takie musiało pozostać. Nie można przeto mówić, że jest to orzeczenie rażąco i zarazem niewspółmiernie surowe, a tylko takie ustalenie zobowiązywałoby sąd odwoławczy do orzeczenia reformatoryjnego. Skarżący nie przedstawił ku temu żadnych argumentów. Skoro naprowadzone w tym miejscu okoliczności czynu, absolutnie nie pozwalały na stwierdzenie, że sąd pierwszej instancji orzekł karę rażąco i niewspółmiernie surową, zaskarżony wyrok podlegał utrzymaniu w mocy. O przesłankach z art. 438 pkt 4 k.p.k., można mówić jedynie wówczas, gdy na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było przyjąć, że zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez sąd pierwszej instancji a karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej w następstwie prawidłowego zastosowania w sprawie dyrektyw wymiaru kary przewidzianych w art. 53 KK oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo (wyr. SA w Katowicach z 5.10.2017 r., II AKa 318/17, Legalis). Kara może być uznana za rażąco niewspółmierną z powodu niewłaściwego wyboru jej rodzaju, jej nadmiernej wysokości, albo z powodu nieorzeczenia warunkowego zawieszenia jej wykonania (wyr. SA w Łodzi z 23.11.2016 r., II AKa 222/16, Legalis).

Niezasadny

Sąd a quem nie stwierdził istnienia przesłanki z art. 438 pkt 4 k.p.k., która zobowiązywałaby do zmiany zaskarżonego wyroku. Suma orzeczonych kar i środków karnych powoduje, że orzeczenie jest surowe, lecz tylko takie jest w stanie spełnić swe role tak w zakresie prewencji indywidualnej jak i generalnej. Zwłaszcza orzeczenie o przepadku pojazdu, zważając właśnie na jego wartość, w sposób odpowiedni będzie kształtowało świadomość prawną społeczeństwa, a przez to, zasada prewencji generalnej ziści się, na przykładzie tej sprawy, w całej swej rozciągłości.

2. Obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44 b § 2 k.k. poprzez ich zastosowanie i orzeczenie obligatoryjnego przepadku pojazdu, mimo że w okolicznościach niniejszej sprawy przepis art.. 178a § 5 k.k. pozostaje w sprzeczności z zasadą proporcjonalności i zasadą indywidualizacji odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji rzeczypospolitej Polskiej

Niezasadny

Zarzut nie znalazł uznania sądu odwoławczego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 178a § 5 k.k., w brzmieniu sprzed 29 stycznia 2026 roku (aktualnie, choć nieco odmiennie art. 44 b § 1a k.k.) sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b, w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Apelacja dowodzi, jak się wydaje, że skarżący upatrywał swoich racji w twierdzeniu, zgodnie z którym cytowany przepis jest bezwzględnie obowiązujący, a sąd pozbawiony został tzw. luzu decyzyjnego przy orzekaniu przepadku pojazdu. Nadto, nie sposób nie odnieść wrażenia, że obrońca poniekąd popadł w sprzeczność, skoro argumentował, że każdy oskarżony powinien znać owe szczególne przesłanki, o których mowa w zdaniu drugim z art. 178a § 5 k.k., a które uzasadniałyby odstąpienie od przepadku pojazdu. Gdyby rzeczywiście tak ustawodawca ukształtował omawiany przepis, to przecież pozbawiłby sąd orzekający swobody w decydowaniu, czy w danej sprawie ziściły się powody, dla których zasadnym byłoby odstąpienie od owego przepadku.

Odnosząc się do zarzutu, zauważyć przyszło, w ocenie sądu odwoławczego, iż właściwy wymiar kary (środka karnego) może zostać ustalony tylko wówczas, gdy ustawodawca pozostawia sędziemu możliwość wyboru, o ile nie zawsze rodzaju kary (środka karnego), to chociaż ilościowego jej określenia, a więc określenia jej wysokości, czy też innych elementów. Oczywistym, jest, co było przedmiotem wielu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w ostatnich dwóch dekadach, że stosowanie przez ustawodawcę sankcji bezwzględnie oznaczonej kary (środka karnego) jest sprzeczne z zasadą trójpodziału władzy określoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji i narusza zasadę wymierzania sprawiedliwości przez sądy, wyrażoną w art. 175 ust. 1 Konstytucji. Nadto wskazać przyszło, co również nie budziło wątpliwości, iż sankcja bezwzględnie oznaczona może uniemożliwiać dostosowanie reakcji karnej do stopnia winy sprawcy. Tymczasem ustalenie i ocena okoliczności odnoszących się do stopnia winy sprawcy należy do wyłącznej kompetencji sądu i nie może być zastąpiona bezwzględnie określoną regułą ustanowioną przez ustawodawcę w sposób generalno – abstrakcyjny.

Tym samym dochodziłoby do związania sądu, który ma ograniczone możliwości zastosowania w przypadku sprawców wymienionych wcześniej czynów zabronionych zasad wymiaru kary określonych w art. 53 § 1 i art. 55 k.k., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 56 k.k.

Takie określenie sankcji, sprowadzające rolę sędziego jedynie do orzeczenia środka karnego w razie ziszczenia się określonych w ustawie przesłanek, powoduje ograniczenie prawa sądzenia.

Wybór właściwej reakcji karnej opartej na różnych względach i celach musi pozostać do uznania sądu, tak jak i wybór odpowiedniej racjonalizacji, która jest podstawową przesłanką właściwego wymiaru kary. Te same dyrektywy mają również zastosowanie przy wymierzaniu innych środków przewidzianych w kodeksie i nawet jeśli owo stosowanie ma być „odpowiednie”, nie oznacza to jeszcze uprawnienia ustawodawcy do arbitralnego wyłączenia możliwości jakiegokolwiek dostosowania dolegliwości środka karnego do charakteru popełnionego przez sprawcę czynu i tym samym do stawiania się na miejscu sądu.

W mniemaniu sądu odwoławczego, zdanie drugie, cytowanego na wstępie przepisu, w brzmieniu z daty czyny, czyni zadość opisanym dyrektywom orzekania przez sąd karny.

Ustawodawca pozostawił sądom odpowiedni luz decyzyjny w zakresie orzekania o przepadku pojazdu, którym poruszą się sprawca czynu z art. 178a § 1 k.k. Wskazano przecież, że aby sąd mógł odstąpić od tego przepadku, powinien wystąpić wyjątkowy przypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Najważniejsze jest jednak to, iż przesłanka ta jest w istocie wysoce niedookreślona i aby pozostawić sędziemu swobodę orzekania, wbrew narracji autora apelacji, taka musi pozostać. W przeciwnym razie rzeczywiście zastanawiać się należało, czy omawiany przepis byłby zgodny z powołanymi przepisami ustawy zasadniczej.

Także nie zasługiwały na akceptację sugestie skarżącego odnośnie proporcjonalności omawianego środka karnego, który niekonstytucyjności przepisu art. 178a § 5 k.k. upatrywał zapewne w tym, że różna może być wartość pojazdów prowadzonych w stanie nietrzeźwym przez poszczególnych oskarżonych, co przecież jest oczywiste. Na takim założeniu, jak należy wywodzić, autor apelacji próbował zbudować tezę, zgodnie z którą orzeczenie w oparciu o przepis art. 178a § 5 k.k. może być nieproporcjonalne zarówno do winy jak i stopnia społecznej szkodliwości czynu. Warto jednak podkreślić, co zdaniem sądu odwoławczego, niweczy tę narrację, że każdy oskarżony, który decyduje się na prowadzenie w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwym swojego samochodu, jest świadomy jego wartości, co również wydaje się oczywiste. Podejmuje więc swoistego rodzaju ryzyko, że straci własność tego pojazdu, że poniesie z góry dające się przewidzieć, ściśle określone w pieniądzu, konsekwencje. Trudno zgodzić się z tezami, że poszczególni oskarżeni mogą być nierówno traktowani, o czym świadczyć miałaby różna wartość pojazdów podlegających przepadkowi. Tego typu tezy, jak się wydaje, postawione w apelacji stanowią nieakceptowalne uproszczenie, które skupia się wyłącznie na wartości pojazdu.

Co ważne w odniesieniu do zarzutu, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił żaden wyjątkowy przypadek, aby sąd odstąpił od orzeczenia przepadku pojazdu. Zdecydowanie przekonuje o tym nie tylko upojenie oskarżonego w czasie czynu, lecz powołane już okoliczności, które trafnie punktował sąd I instancji.

Niezasadny

Sąd a quem nie stwierdził istnienia przesłanki z art. 438 pkt 4 k.p.k., która zobowiązywałaby do zmiany zaskarżonego wyroku. Suma orzeczonych kar i środków karnych powoduje, że orzeczenie jest surowe, lecz tylko takie jest w stanie spełnić swe role tak w zakresie prewencji indywidualnej jak i generalnej. Zwłaszcza orzeczenie o przepadku pojazdu, zważając właśnie na jego wartość, w sposób odpowiedni będzie kształtowało świadomość prawną społeczeństwa, a przez to, zasada prewencji generalnej ziści się, na przykładzie tej sprawy, w całej swej rozciągłości.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju z dnia 12 listopada 2025 roku wydany w sprawie II K 132/25.

Z uwagi na to, że zarzuty apelacji okazały się chybione, brak było przesłanek z art. 439 k.p.k. oraz sąd nie dostrzegł potrzeby działania z urzędu w trybie art. 440 k.p.k. i 455 k.p.k., zaskarżony wyrok należało utrzymać w mocy (art. 433 § 1 k.p.k. i art. 437 § 1 k.p.k.).

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Koszty procesu

Z uwagi na fakt, że apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, oskarżonego obciążono kosztami postępowania: 120 złotych opłata od kary oraz 20 złotych ryczałtu za doręczenia.