Gry na automatach z funkcją pomoc nadal losowe. Spółce uchylono odpowiedzialność posiłkową

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 10 października 2024 r. w sprawie o sygn. akt II K 587/20

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

------------------

--------------------------------------------------

----------------

---------

Fakty uznane za nieudowodnione

------------------

--------------------------------------------------

--------------

---------

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

------------------------------

--------------------------------------------------------------

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

---------------

------------------------------

--------------------------------------------------------------.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

I. Obrazy prawa procesowego która miała treść na wpływ wyroku, mianowicie naruszenie:

1) Art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. i art. 7 k.p.k., polegającą na zaniechaniu wskazania poszczególnych faktów, które Sąd uznał za udowodnione i w części dot. faktów uznanych za udowodnione i podstawy prawnej wyroku, co nie pozwala poznać toku rozumowania Sądu i uniemożliwia oskarżonemu merytoryczną obronę, a Sądowi Odwoławczemu kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.

2) Art. 196 § 3 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.p.k. polegającą na zaniechaniu powołana innego biegłego z zakresu informatyki, pomimo że ujawniły się w sprawie powody osłabiające zaufanie do wiedzy i bezstronności biegłego W. W. oraz inne ważne powody w rozumieniu powołanego przepisu,

3) Art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 92 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. polegającą na uzasadnieniu postanowienia oddalającego wniosek o obrońcy o powołanie innego biegłego w sposób nierzetelny poprzez zacenianie ustosunkowania się do argumentów podniesionych na poparcie wniosku obrońcy i oparcie rozstrzygnięcia Sądu na okolicznościach, które nie miały prawnie istotnego znaczenia w kontekście przesłanek wyłączenia biegłego w trybie art. 196 § 3 k.p.k.

4) Art. 4 i 6 k.p.k. w zw. zart. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k. w zw. z art. 113 k.k.s. poprzez oddalenie wniosku obrony o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego na tej podstawie, że „okoliczność która ma być udowodniona nie jest istotna” i wniosek dowodowy w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania,

5) Art. 201 k.p.k. w zw. z art.113 § 1 k.p.k. polegające na uznaniu opinii biegłego Sądowego W. W. za jasną i pełną, podczas gdy biegły faktycznie nie zbadał tych konkretnych urządzeń, zaś jego wnioski oparte zostały wyłącznie na doświadczeniu biegłego

6) Art. 4 i 6 k.p.k. w zw. z art. 211 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s , a to poprzez dopuszczenie dowodu i poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o wynik tzw. „eksperymentu”, który ocenić należy jako przeprowadzony nielegalnie, tj. sprzecznie z przepisami procedury karnej, regulującym tę specyficzną czynność postepowania dowodowego i jej znacznie dla ustalane faktycznych czynionych w sprawie

7) art. 6 kpk i art. 6 ust. 3 lit d Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPCz) w zw. z art. 365 k.p.k. w zw . z obrazą art. 392 § 1 k.k. i art. 394 § 2 k.p.k. – poprzez naruszenie prawa do obrony, zasady ustności rozprawy oraz bezpośredniości postępowania dowodowego i zasady równości broni stron procesu karnego, polegającego na ujawnianiu bez odczytywania zeznań świadków, które stanowiły kluczowe w ocenie Sadu Rejonowego dowody na popełnienie przez oskarżonego przypisanych mu czynów, przy zaniechaniu bezpośredniego przesłuchania tych świadków na rozprawie pomimo braku ustawowych przesłanek na to zezwalających i wbrew wyraźnemu sprzeciwowi obrońcy zgłoszonemu na rozprawie w dniu 27 lipca 2023 roku,

8) art. 124 § 1-4 k.k.s, w zakresie w jakim pociągniecie podmiotu do odpowiedzialności posiłkowej (...) Sp. z o.o. z siedzibą we E. nastąpiło bez wydania postanowienie w tej sprawie i bez doręczenia go podmiotowi odpowiedzialnemu posiłkowo oraz bez udziału podmiotu odpowiedzialnego posiłkowego w postepowaniu, co uniemożliwiło podmiotowi pociągniętemu do odpowiedzialności posiłkowej wstąpienie do postępowania jako stronie biernej postępowania karnego skarbowego,

9) art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 i 2 k.p.k. w zw .z art. 113 k.k.s. w zakresie w jakim Sąd I instancji pominął w uzasadnieniu wyroku przesłanki dotyczące odpowiedzialności podmiotu odpowiedzialnego posiłkowo, a także nie wskazał okoliczności, jakie miał na względzie przy określaniu wymiaru kary, a w szczególności nie odniósł się w tym zakresie zarówno do sytuacji majątkowej samego sprawcy jak i podmiotu odpowiedzialnego posiłkowo.

Częściowo zasadny

II. w konsekwencji naruszeń procedury karnej wskazanych wyżej – błędu w ustalaniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a to poprzez dalece pochopne i zupełnie dowolne przyjęcie, iż:

- oskarżony V. I. (1) prowadził kiedykolwiek i jakiekolwiek gry losowe w lokalach wskazanych w zarzutach, chociaż nie wynika to z dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, albowiem V. I. (1) nie zatrudniał osób do obsługi lokali, nadto nie wykonywał żadnych czynności związanych z urządzeniem gier hazardowych w tych lokalach,

- gry dostępne na spornych automatach maja charakter losowy i tym samym hazardowy mimo iż sąd nie dysponował w tym zakresie wystarczającą, rzetelną wiedzą specjalistyczną, która pozwoliłaby na jednoznaczne wyjaśnienie tej okoliczności, kluczowej dla wydania prawidłowego orzeczenia, podczas gdy urządzenia do gry (...) nie są automatami do gier w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych, co potwierdzają liczne opinie złożone do akt, które są relewantne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż dotyczą oprogramowania tożsamego z tym, które została zainstalowana na urządzenia zatrzymanych w ramach niniejszej sprawy,

– oskarżony działał z zamiarem umyślnym – czego sąd a qui co prawda nie ustalił, choć i tak nie znajduje to żadnego oparcia w zgromadzonym w sprawie materialne dowodowym i okolicznościach sprawy tj. w szczególności dowodach z wyjaśnień oskarżonego oraz opiniach technicznych, które to dokumenty dawały oskarżonemu podstawę do przyjęcia, że prowadzona działalność jest legalna, a eksploatowane urządzenia nie udostępniają gier losowych i wobec tego nie podgalają regulacji prze ustawę o grach hazardowych

Niezasadny

III. obrazy prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. i 440 k.p.k. poprzez sprzeczną z zasadami i wynikającymi z powołanych przepisów oceną dowodu z:

1) Opinii pisemnej biegłego sądowego W. W. i uznaniu jej za wiarygodną , konsekwentną i spójną, podczas gdy opinii tej nie sposób przypisać wskazanych właściwości, albowiem:

– biegły nie przeprowadził badania gier i urządzeń których dotyczy niniejsza sprawa w sposób chociażby zbliżony do tego jak ma to miejsce w przypadku ich badania prze jednostki badającego działające z upoważnienie Ministra Rozwoju i Finansów na podstawie rozporządzenia z dnia 8 czerwca 2019 r. w sprawie urządzeń losujących urządzeń do gier i automatów do gier, zabezpieczenia informacji dotyczących urządzonej loterii oraz uzyskiwania, naliczania i wypłacania wygranych;

- biegły przy sporządzeniu swojej opinii nie dysponował kodami źródłowymi oprogramowania zainstalowanego urządzeniach, których dotyczy niniejsza sprawa, których zbadanie jest niezbędne dla ustalenia w sposób nie budzących żadnych wątpliwości charakteru gier na nich dostępnych

2) wyjaśnień oskarżonego i uznanie ich za niewiarygodne w części dotyczących charakteru i oceny prawnej gier dostępnych na zatrzymanych urządzeniach, w sytuacji, gdy treść wyjaśnień oskarżonego znajduje potwierdzenie w opiniach technicznych jednostek badających posiadających akredytację Ministerstwa Finansów, które to opracowania dotyczą identycznego oprogramowania ((...) i (...)), jak te które zostały zainstalowane w zatrzymanych do sprawy urządzeniach.

3) całkowicie dowolną niczym nie uzasadnioną odmowę uznania w sprawie wartości dowodowej złożonych sądowi opinii technicznych Jednostek Badajacych Ministra Finansów, mimo że mają one charakter dokumentów urzędowych, albowiem zostały wydane prze z podmioty ustawą umocowane i fachowo kompetentne do ich sporządzenia (por. art. 23f ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych) -dalej ugh), stanowią zatem dowód na okoliczność tego, co zapisano w ich treści, tj. w szczególności jednoznacznie dowodzą, ze sporne urządzania nie są losowe, a zatem nie są też hazardowymi automatami do gier w rozumieniu definicji z art. 2 ust. 3-5 ugh, co wyklucza stosowanie względem nich art. 107 § 1 k.k.s.

Niezasadny

IV. ostatecznie wobec powyższego – naruszenie prawa materialnego tj. art. 107 § 1 k.k.s, a to prze wadliwe jego zastosowanie, mimo iż nie wykazano ziszczenia się kluczowej w tym przepisanie przesłanki urządzenie zabronionych gier na automatach do gier w rozumieniu art. 2 ust 3 – 5 ustawy z dnia 19.11.2009 roku o grach hazardowych (dalej: ugh), albowiem w sprawie brak jest wartościowego, przekonującego dowodu, iż sporne rządzenia to automaty do gier w rozumieniu powoływanych regulacji ustawy, albowiem są to w swojej istocie urządzenia do gier logicznych (...) i (...), co w sprawie udokumentowano w sposób wykluczające podglądy przeciwne, forsowane przez oskarżyciela

Niezasadny

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła obrońca oskarżonego. Wniesiony środek odwoławczy co do zasady nie zasługiwał na uwzględnienie i nie doprowadził do zmiany ani uchylenia zaskarżonego orzeczenia. W pobocznej kwestii, dotyczącej wadliwości orzeczenia o odpowiedzialności posiłkowej, apelacja okazała się jednak słuszna.

W obszernie sformułowanych zarzutach apelująca podniosła naruszenie szeregu przepisów postępowania karnego, kwestionując zarówno prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji oceny zgromadzonego materiału dowodowego, jak i trafność poczynionych na jej podstawie ustaleń faktycznych, które legły u podstaw przypisania oskarżonemu winy oraz sprawstwa w zakresie zarzucanych mu czynów. Z uwagi na fakt, że podniesione zarzuty koncentrują się wokół tożsamych zagadnień, w szczególności dotyczących kwestii proceduralnych, oceny dowodów oraz wynikających z niej ustaleń faktycznych, stosownym jest ich łączne omówienie.

Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 410 k.p.k. podstawę wyroku może stanowić wyłącznie całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Do naruszenia tego przepisu dochodzi jedynie wówczas, gdy Sąd oprze rozstrzygnięcie na dowodach nieprzeprowadzonych w toku przewodu sądowego zgodnie z obowiązującymi regułami postępowania dowodowego albo gdy przy dokonywaniu ustaleń faktycznych pominie część materiału dowodowego ujawnionego na rozprawie. Tego rodzaju sytuacja w realiach niniejszej sprawy nie miała miejsca. W granicach wyznaczonych art. 410 k.p.k. Sąd

meriti jest uprawniony do dokonania oceny i selekcji zgromadzonego materiału dowodowego, a zatem do oparcia ustaleń faktycznych na jednych dowodach przy jednoczesnym odmówieniu waloru wiarygodności innym. Tego rodzaju wybór, o ile pozostaje zgodny z zasadą swobodnej oceny dowodów, nie stanowi obrazy wskazanego przepisu. Sąd Rejonowy nie pominął ujawnionych dowodów, co znajduje potwierdzenie w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Jednocześnie, wobec znacznej objętości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, dokonanie jego selekcji było nie tylko dopuszczalne, ale wręcz konieczne. Sąd I instancji sprostał również wymogom określonym w art. 424 k.p.k., przedstawiając w uzasadnieniu motywy, dla których określonym dowodom przyznał przymiot wiarygodności,

z uwzględnieniem ich wzajemnych relacji oraz stopnia spójności. Trafnie przy tym wskazał, które fakty uznał za udowodnione, a także wyjaśnił przyczyny odmowy nadania wiary wyjaśnieniom oskarżonego jednoznacznie określając, na jakiej części materiału dowodowego oparł swoje ustalenia. Należy zauważyć, że zeznania świadków

w przeważającej mierze miały w sprawie znaczenie poboczne, a zakres wiedzy wielu z nich był ograniczony, co również znalazło odzwierciedlenie w ocenie Sądu

meriti. Na marginesie podkreślić trzeba, iż ewentualne uchybienia w zakresie sporządzenia uzasadnienia wyroku nie mogą same przez się stanowić obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść orzeczenia, skoro czynność ta następuje już po wydaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie ma charakter wtórny wobec aktu orzekania, a zatem treść wyroku nie jest uzależniona od tego, czy jego pisemne motywy w pełni odpowiadają wymaganiom przewidzianym w art. 424 k.p.k. Ponadto zdaniem Sądu Odwoławczego fakt sporządzenia przez apelującą obrończynię oskarżonego obszernej apelacji, w której autorka przytacza szereg rozbudowanych zarzutów, do których dokłada szczegółowe uzasadnienie przemawia, iż sporządzone przez Sąd I instancji uzasadnienie pozwoliło jej na prześledzenie toku rozumowania i w konsekwencji zakwestionowania stanowiska tego Sądu co do rozstrzygnięć zawartych w treści zaskarżonego wyroku.

Zarzuty obrazy przepisów postępowania, sformułowane w pierwszym

z podniesionych w apelacji zarzutów w głównej mierze zmierzają do zakwestionowania opinii biegłego W. W., sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania. Biegły w sposób logiczny i przekonujący przedstawił wyniki przeprowadzonych badań zabezpieczonych automatów. Wskazał, że wnioski opinii stanowiły rezultat analizy danych odczytanych z dysków twardych urządzeń, ich oględzin zewnętrznych, znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym zwłaszcza w wynikach eksperymentu procesowego, ale także jego wiedzy specjalistycznej i doświadczenia zawodowego. Jak trafnie wyjaśnił, to program decyduje o przebiegu gry, a gracz nie ma realnego wpływu ani na moment wystąpienia układu wygrywającego, ani przegrywającego.

W ocenie Sądu Odwoławczego opinie te pozostawały jasne, spójne oraz wolne od wewnętrznych sprzeczności. Nie podważają jej również twierdzenia zawarte w dokumentach przedłożonych przez obrońcę, które mają charakter polemiczny i nie wykazują uchybień metodologicznych ani merytorycznych w rozumowaniu biegłego. Autorka apelacji upatruje braku obiektywizmu biegłego w fakcie, że wykonywał on liczne opinie na zlecenia organów postępowania przygotowawczego. Okoliczność ta sama w sobie nie może jednak prowadzić do wniosku o jego stronniczości. Sporządzone w niniejszej sprawie opinie zostały należycie uzasadnione, a wnioski pozostają w zgodzie z wynikami przeprowadzonego eksperymentu procesowego polegającego na odtworzeniu przebiegu gier na zabezpieczonych automatach. Biegły wydawał opinie na przestrzeni wielu lat w różnych sprawach dotyczące różnych, nierzadko zmieniających się urządzeń i oferowanych na nich gier. Samo podobieństwo badanych automatów nie stanowiło podstawy do jego wyłączenia od sporządzenia kolejnej opinii. Na marginesie wskazać należy, iż kwestie związane z rozliczaniem wynagrodzenia za sporządzane opinie nie stanowią przedmiotu niniejszego postępowania. Ewentualna ocena prawidłowości tych rozliczeń należy do właściwych organów. Okoliczność ta nie wpływa jednak na możliwość sporządzenia opinii w konkretnej sprawie, skoro nie wykazano, aby biegły nie posiadał wymaganej wiedzy specjalistycznej bądź aby jego wnioski były nierzetelne.

Sąd Odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w związku z oddaleniem wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu informatyki. Dla rozstrzygnięcia kwestii charakteru gier oferowanych na zabezpieczonych automatach, w szczególności ustalenia, czy zawierały one element losowości, nie było konieczne powoływanie kolejnego specjalisty. Ostateczna ocena, czy gry te miały charakter losowy w rozumieniu obowiązujących przepisów, należy bowiem do Sądu orzekającego. Nie zachodziły również podstawy do dopuszczenia ponownej opinii biegłego. Zgodnie z art. 196 § 3 k.p.k., przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji ujawnienia okoliczności podważających zaufanie do wiedzy lub bezstronności biegłego bądź istnienia innych istotnych powodów. Skarżąca nie wykazała, aby takie okoliczności wystąpiły w odniesieniu do biegłego W. W.. Zasadnie zatem w toku postępowania przed Sądem I instancji oddalono wnioski o powołanie innego biegłego. Sporządzone w sprawie opinie były wyczerpujące, jednoznaczne i rzetelne. Biegły wskazał, że badane urządzenia miały charakter komercyjny, były uruchamiane po zakredytowaniu ich gotówką przez grającego,

w wysokości odpowiadającej liczbie punktów przeznaczonych na rozgrywanie gier,

a oferowane na nich gry zawierały element losowości oraz przewidywały możliwość uzyskania wygranej pieniężnej. Tym samym spełniały one przesłanki określone w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych i stanowiły gry na automatach w rozumieniu tej ustawy. W tych okolicznościach przeprowadzanie kolejnej opinii nie było celowe, albowiem wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia kwestie zostały w sposób pełny i przekonujący wyjaśnione. Dopuszczenie dalszego dowodu z opinii biegłego prowadziłoby jedynie do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania, przez co stanowisko Sądu I instancji pozostaje w pełni uzasadnione.

W ocenie Sądu Okręgowego opinie biegłych w sprawach tego rodzaju mają znaczenie uzupełniające. Kluczowe pozostają natomiast wyniki eksperymentów przeprowadzonych przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, w toku których uruchomiono zabezpieczone automaty i przeprowadzono na nich gry kontrolne. Ustalenie w trakcie takiej gry, czy jej przebieg zawiera element losowości, nie wymaga wiadomości specjalnych, lecz opiera się na obserwacji mechanizmu działania urządzenia W konsekwencji wyniki przeprowadzonych eksperymentów należało uznać za wystarczające do przyjęcia, że kontrolowane urządzenia spełniają kryteria automatów do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W judykaturze na kanwie orzeczeń wydanych w sprawach sądowoadministracyjnych, utrwalony jest pogląd, że dowód z eksperymentu polegającego na przeprowadzeniu gier kontrolnych na automatach może stanowić samodzielną i wystarczającą podstawę do ustalenia, że zachodzą przesłanki określone w art. 2 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2018 r., sygn. II GSK 755/18; CBOSA; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. III SA/Wr 575/22, LEX nr 3600802).

Sąd Odwoławczy nie znajduje podstaw do podzielenia stanowiska apelującej, jakoby czynności określone jako eksperymenty procesowe, polegające na przeprowadzeniu gier na zabezpieczonych automatach, zostały zrealizowane z naruszeniem przepisów postępowania, a w konsekwencji nie mogły stanowić podstawy ustaleń dotyczących sprawstwa oskarżonego. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że czynności te zostały wykonane przez funkcjonariuszy administracji celno-skarbowej, posiadających ustawowe kompetencje do przeprowadzania kontroli, w obecności osób związanych z podmiotem dysponującym lokalami, w których znajdowały się urządzenia. Miało to miejsce na początkowych etapach postępowania, w czasie przeprowadzania kontroli w lokalach, gdy nikomu nie przedstawiono jeszcze zarzutów. W tych realiach nie sposób przyjąć, aby doszło do naruszenia art. 117 k.p.k., skoro przepis ten odnosi się do sytuacji procesowej stron, która wówczas jeszcze nie istniała. Eksperymenty procesowe przeprowadzono w miejscach faktycznej eksploatacji automatów, w warunkach odpowiadających tym, w jakich funkcjonowały one na co dzień. Skarżąca nie wykazała przy tym żadnych konkretnych uchybień dotyczących sposobu realizacji tych czynności, ograniczając się do ich ogólnego zakwestionowania. Zgodnie z art. 211 k.p.k. celem eksperymentu procesowego jest weryfikacja, czy określone zdarzenie bądź jego przebieg były obiektywnie możliwe. Jak wskazał Sąd Najwyższy, eksperyment zarówno w formie doświadczenia, jak i odtworzenia powinien zostać przeprowadzony w warunkach maksymalnie zbliżonych do tych, w jakich doszło do badanego zdarzenia, aby zachować swój walor dowodowy. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2022 r., sygn. I KK 147/22, LEX nr 3436599). W niniejszej sprawie wymóg ten został spełniony, co czyni zarzuty apelacyjne w tym zakresie niezasadnymi.

Należy wykluczyć, aby Sąd Rejonowy naruszył przepisy w zakresie prawa do obrony, zasady ustności rozprawy, bezpośredniości przeprowadzania dowodów oraz równości stron procesu podnoszone we wniesionej apelacji. W niniejszej sprawie w toku postępowania przygotowawczego przesłuchano kilkudziesięciu świadków, przy czym większość z nich dysponowała wiedzą jedynie o charakterze ogólnym, ograniczoną do kwestii takich jak sprzątanie lokali z automatami do gier, korzystanie z tychże urządzeń w celach rozrywkowych lub jedynie wynajem lokalu i dzierżawa gruntu na podstawie zawartych umów. Apelująca przecenia znaczenie dowodowe zeznań tych świadków. Wbrew jej twierdzeniom nie były one kluczowe dla oceny przez Sąd Rejonowy materiału dowodowego w zakresie przypisanych oskarżonemu czynów, lecz miały charakter uzupełniający. Pomimo dużego rozmiaru zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd Rejonowy przesłuchał na rozprawie głównej istotną część świadków. W akcie oskarżenia wnioskowano o bezpośrednie przesłuchanie na rozprawie głównej kilkudziesięciu świadków, z których większość była jedynie pośrednio związana z badanymi lokalami, pełniąc role właścicieli nieruchomości, pracowników bądź graczy, a wartość dowodowa ich zeznań pozostawała marginalna. Odrębną grupę stanowili natomiast świadkowie, w odniesieniu do których wnioskowano o odczytanie ich zeznań. Grupa ta również obejmowała kilkadziesiąt osób, przy czym ich bezpośredni udział w rozprawie głównej w większości przypadków miał w istocie równie niewielkie znaczenie dowodowe. Niezrozumiałe pozostawało przy tym, że w pierwszej grupie znalazło się więcej świadków, bowiem pozostawało to w jawnej sprzeczności z ekonomiką procesową, w sytuacji gdy wnioskowano o bezpośrednie przesłuchanie świadków, którzy od początku konsekwentnie twierdzili, że w niniejszej sprawie w istocie praktycznie nic nie wiedzą. Podczas rozprawy w dniu 27 lipca 2023 r. ani Prokurator, ani przedstawiciel Naczelnika (...) Urzędu Celno-Skarbowego we E. nie zgłosili sprzeciwu wobec rezygnacji z części przesłuchań przy zachowaniu zasady bezpośredniości, co dowodzi, że pierwotny wniosek w akcie oskarżenia o przesłuchiwanie osób zwłaszcza nie posiadających żadnej istotnej wiedzy był po prostu w realiach niniejszej sprawy od początku zbędny. Należy zauważyć również, że art. 350a k.p.k. stanowiąc odstępstwo od zasady bezpośredniości pozwala Sądowi orzekającemu zaniechać wezwania na rozprawę świadków mających stwierdzić okoliczności, które nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie świadków na rozprawie, w szczególności takie, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył. Okoliczność taka zaistniała w realiach niniejszej sprawy. Wynika to w szczególności z nikłej wiedzy świadków na temat okoliczności objętych zarzutami stawianymi oskarżonemu, jak również z faktu, że w swoich relacjach nie podważali oni twierdzeń zawartych w wyjaśnieniach oskarżonego. Należy uznać, że bezpośrednie przesłuchanie wskazanych świadków nie było konieczne. Brak było podstaw do przyjęcia, iż ich zeznania mogły w istotny sposób wpłynąć na ustalenia faktyczne poczynione w sprawie lub wnieść nowe okoliczności mające znaczenie dla oceny wyjaśnień oskarżonego. Autorka apelacji zdaje się nie dostrzegać zarówno rozległości materiału dowodowego wskazanego w akcie oskarżenia, jak i treści własnego oświadczenia złożonego na rozprawie głównej we wskazanej dacie, w którym, po uprzednim wyrażeniu sprzeciwu wobec niewzywania świadków wskazanych w akcie oskarżenia oświadczyła, że w przypadku podjęcia przez Sąd decyzji o niewzywaniu tych świadków ostatecznie nie sprzeciwia się uznaniu ich zeznań za ujawnione, co zostało odnotowane w protokole rozprawy. (k. 5382-5384) Powyższa okoliczność jednoznacznie neguje zasadność podnoszonego w tej kwestii zarzutu apelacji.

Zaznaczyć należy, że wiedza większości świadków ograniczała się do czynności pobocznych, takich jak sprzątanie lokali, pilnowanie porządku, wynajem lub dzierżawa nieruchomości i nie dostarczyły informacji istotnych dla ustalenia sposobu funkcjonowania lokali ani charakteru prowadzonych gier hazardowych. Do tej grupy świadków należeli między innymi V. V. (2), V. J. (1), W. L., H. T., J. I., V. O. (1), O. I., O. X. (2), O. Ż. (1), O. W., V. D., L. X. (2), H. Ś., I. V., S. O., O. Ż. (2), U. B., S. W., O. A., R. D., H. B., J. B., V. L. (1), Ż. O., V. C., L. O., V. E., O. J., L. W., J. U., I. E., W. V., V. O. (2), P. Ż., O. Ś., O. X. (1) oraz C. C., D. J., I. A., J. D., Ś. L., V. I. (2), L. E., V. L. (2), L. J., Ż. L. (2), L. X. (1), J. Ł., V. J. (2), O. R., V. R., J. R., J. Ż., I. R., V. K., X. R. i C. I.. Nie było podstaw do kwestionowania wiarygodności ich twierdzeń, niemniej zeznania te nie przyczyniały się do ustalenia istotnych okoliczności sprawy, potwierdzały jedynie wynajęcie lokali czy też przebywanie w nich, co nie przedstawia doniosłego znaczenia w świetle przypisania odpowiedzialności karnej oskarżonemu, który nie kwestionował, że pozostawał prezesem spółki, do której należały zatrzymane urządzenia.

W odrębnej i mniej licznej grupie znajdowali się świadkowie przedstawiający okoliczności związane z organizacją lokali i sposobu prowadzenia gier hazardowych. Do tej kategorii należeli L. Ś., E. R., V. L. (3), V. V. (1), Ś. W., H. R. oraz E. O.. Zeznania części świadków wskazywały ogólnie, że wygrane w grach prowadzonych na zatrzymanych automatach w praktyce zależały od przypadku, a nie od umiejętności gracza. Inni świadkowie podawali natomiast, że dostęp do lokali był kontrolowany w sposób ograniczający dostęp osób nieuprawnionych, m.in. poprzez wykorzystanie domofonu. Zeznania te stanowiły jedynie uzupełnienie zgromadzonego materiału dowodowego, pozwalając na dodatkowe ustalenia dotyczące sposobu prowadzenia działalności hazardowej w badanych lokalach. Jednocześnie organizacja tych lokali oraz sposób działania urządzeń zostały szczegółowo opisane w dokumentach kontroli oraz w protokołach eksperymentów procesowych, które w niniejszej sprawie miały kluczowe znaczenie i zostały prawidłowo ocenione przez Sąd Rejonowy. Część świadków w swoich relacjach jedynie potwierdzała wnioski płynące z obszernej dokumentacji sporządzonej przez organy celno-skarbowe, nie wnosząc w istocie nowych okoliczności pozwalających na poczynienie dodatkowych ustaleń w sprawie. Jednocześnie nie podważali oni twierdzeń oskarżonego zmierzających do zaprzeczenia jego winy i sprawstwa. Sam oskarżony nie kwestionował bowiem sposobu funkcjonowania lokali ani przebiegu gier, wskazując jedynie, że w jego ocenie opcja „pomoc” wyłącza element losowości rozgrywek. W konsekwencji wskazane dowody nie pozostawały w opozycji do obszernych wyjaśnień oskarżonego, zmierzających do wykazania logicznego charakteru gier. Na marginesie należy wskazać, że jedynie jeden ze świadków, Ż. L. (1), składał zeznania przychylne oskarżonemu, wskazując, iż pozostawał w przeświadczeniu o legalności prowadzonych gier, nie przedstawiając jednak żadnych argumentów mogących realnie poprzeć stanowisko oskarżonego. Wskazany świadek został przy tym przesłuchany bezpośrednio przed Sądem na rozprawie głównej.

Ponadto zauważyć należy, że w zakresie zeznań świadków w osobach funkcjonariuszy celno-skarbowych oskarżyciel publiczny od początku wnioskował o zaniechanie wezwania i odczytanie na rozprawie ich zeznań stosownie do art. 333 § 2 k.p.k. choć i w tym zakresie Sąd Rejonowy prowadząc obszerne postepowanie dowodowe wezwał i przesłuchał dwóch z nich w trakcie rozprawy.

W konsekwencji stwierdzić należy, że nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych w pkt nr 7 pierwszego z zarzutów apelacji, ponieważ odczytanie protokołów zeznań świadków w trybie art. 391 § 1 k.p.k. znajdowało uzasadnienie w tym przepisie, a uznanie pozostałych protokołów za ujawnione w trybie art. 394 § 2 k.p.k., wobec braku sprzeciwu obrońcy, nie stanowiło uchybienia w rozumieniu art. 438 pkt 2 k.p.k. i nie mogło mieć wpływu na treść zaskarżonego wyroku.

Wykluczyć należy również twierdzenia o dokonaniu oceny dowodów przez Sąd Rejonowy z naruszeniem art. 7 k.p.k. Sąd wskazał, którym dowodom i z jakich powodów przyznał wiarę, a także uzasadnił odmowę nadania przymiotu wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego, których treść pozostawała w sprzeczności zarówno z wynikami przeprowadzonego eksperymentu procesowego, jak i z ustaleniami zawartymi w opinii biegłego. W konsekwencji nie można zarzucać Sądowi popełnienia błędnych ustaleń faktycznych ani co do kwestii organizowania gier na przedmiotowych automatach przez oskarżonego, ani co do tego, że gry te zawierały element losowości. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że oskarżony był prezesem spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą we E., wynajmował lokale, w których umieszczono należące do spółki automaty do gier pozwalające na uzyskanie wygranej, a gry te były prowadzone w celach komercyjnych. W ocenie Sądu Okręgowego dla stwierdzenia, czy gry na zabezpieczonych automatach miały charakter losowy, kluczowe znaczenie mają dowody w postaci protokołów kontroli tych urządzeń połączonych z eksperymentem procesowym przeprowadzonym przez uprawnionych funkcjonariuszy oraz zeznania świadków biorących udział w kontroli zwłaszcza W. X., J. H. i P. W., ale również częściowo H. U. i W. I., którzy spójnie i logicznie przedstawiali przebieg kontroli jak i przeprowadzone eksperymenty polegające na udziale w grze cechującej się elementem losowości. To one odzwierciedlają rzeczywisty mechanizm działania automatów i pozwalają na wyprowadzenie jednoznacznego wniosku co do charakteru gier oferowanych na tych urządzeniach, w szczególności co do występowania wskazanego elementu losowości.

W tej sytuacji opinia biegłego, której podważanie stanowiło istotną część chybionych zarzutów apelacji, ma znaczenie jedynie drugorzędne. Wyniki eksperymentu procesowego, połączone z oględzinami urządzeń i relacją wskazanych świadków stanowią natomiast wiarygodne źródło ustaleń decydujących o rozstrzygnięciu sprawy. W toku postępowania ustalono, że każdy z badanych automatów działał według zbliżonego mechanizmu, a wykorzystanie w ujawnionych automatach przez gracza funkcji „pomoc” mogło zająć kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt godzin. Skorzystanie z tej opcji nie usuwało elementu losowości gry. Umiejętności lub decyzje gracza nie miały wpływu ani na wynik prowadzonej rozgrywki, ani na rezultaty przyszłych gier, które były generowane wyłącznie przez algorytm komputerowy. Funkcja „pomoc” pozwalała co najwyżej oszacować opłacalność dalszego grania, ale nie umożliwiała determinowania przebiegu poszczególnych gier ani przewidywania ich wyników w sposób pewny. W konsekwencji gry nie miały charakteru wyłącznie logicznego czy zręcznościowego, a gracz mógł jedynie zdecydować, czy kontynuować grę, czy zakończyć rozgrywkę.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych z dnia 19 listopada

2009 r. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Dla zakwalifikowania danej gry do gier losowych w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych wystarczy więc stwierdzenie występowania elementu przypadkowości wpływającej bezpośrednio na wynik gry, wprowadzenie różnych elementów dodatkowych (np. element wiedzy, zręczności, oznaczenia na urządzeniu braku losowości czy zakończenia gry po określonym wykupionym czasie), mających stworzyć pozory braku losowości, nie pozbawia gry charakteru losowego, jeśli w konsekwencji gra zależy od przypadku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 1999 r., II SA 1095/99, Lex nr 46207).

Skoro element losowości gier obejmuje również inne czynniki, możliwość prowadzenia rozgrywek bez użycia omawianej opcji jednoznacznie wskazuje, że gry te zawierały w sobie element losowości (zob. S. Babiarz, K. Aromiński, Komentarz do ustawy o grach hazardowych, Lex/el. 2021, teza 2.1-2.4). „Stan nieprzewidywalności nie jest eliminowany wskutek możliwości uprzedniego sprawdzenia wyniku gry za pomocą dostępnej funkcji oprogramowania” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r., I KZP 4/21, OSNK 2021/11-12/45). „Znajomość sekwencji kolejnych układów może co najwyżej wpłynąć na długofalową strategię gracza przy obstawianiu kolejnych gier lub na decyzję o rozegraniu kolejnej gry. Gracz nie ma wpływu na wynik żadnej z gier, może co najwyżej zdecydować się grać dalej lub zakończyć rozgrywkę. Możliwość podjęcia takiej decyzji nie jest jednak istotą pojedynczej gry, ani nie dowodzi udziału gracza w przebiegu gry”. Gry ujawnione na zatrzymanych urządzeniach wykazywały istotny element losowości i w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych stanowiły grę hazardową podlegającą ograniczeniom przewidzianym w ustawie. Skoro urządzenia korzystały z energii elektrycznej, a przebieg gry był wyświetlany na monitorze, stanowiły one automaty w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych; ustalenie tych okoliczności nie wymagało specjalistycznej wiedzy. W szczególności wykładnia pojęć „element losowości” czy „wygrana pieniężna” należy do kompetencji Sądu, a pojęcia te były wielokrotnie interpretowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2012 r., V KK 420/11, OSNKW 2012/8/85). W świetle powyższego Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że gry prowadzone na zabezpieczonych automatach zawierały element losowości, niezależny od decyzji czy umiejętności gracza, czemu nie sprzeciwia się powoływana w wyjaśnieniach oskarżonego możliwość wykorzystania opcji „pomoc”.

Oskarżony w złożonych wyjaśnieniach zaznaczył, że spółka działała legalnie, była zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym, odprowadzała podatki, a sama działalność była przejrzysta i zgodna z prawem. Podkreślał, że jedynym wątpliwym elementem były automaty, które jego zdaniem nie były urządzeniami hazardowymi, co miały potwierdzać opinie techniczne, instrukcje producenta oraz ekspertyzy. Skrytykował opinię biegłego jako wybiórczą i powierzchowną. Oskarżony szczególnie powoływał się wspominaną na funkcję „pomoc”, wskazując, że gracz mógł korzystać z gotowych układów i w ten sposób kontrolować przebieg rozgrywki. Z ustaleń przeprowadzonego eksperymentu procesowego wynika jednak, że twierdzenia oskarżonego zmierzające do wykazaniu braku losowości gier na zatrzymanych urządzeniach były niewiarygodne. Jak już wskazano choć funkcja „pomoc” pozwalała graczowi poznać sekwencję układów, to nie umożliwiała determinowania wyniku gry ani przyszłych rozgrywek. Gracz mógł jedynie ocenić czas potrzebny na uzyskanie wygranej lub podjąć decyzję o kontynuowaniu gry. Umiejętności czy decyzje gracza nie wpływały na algorytm generujący wyniki, a opcja „pomoc” nie zmieniała losowego charakteru gier, co potwierdziły oględziny i eksperyment procesowy. W konsekwencji argumentacja oskarżonego w odniesieniu do tej funkcji nie mogła podważyć ustaleń Sądu co do losowości gier i ich charakteru hazardowego stanowiąc jedynie przyjętą linię obrony.

Art. 4 § 1 k.k.s. wskazuje, że przestępstwo skarbowe można popełnić umyślnie,

a także nieumyślnie, jeżeli kodeks tak stanowi. Przypisując oskarżonemu szereg przestępstw z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. Sąd Rejonowy w istocie ustalił, że działał on w sposób umyślny. Odnosząc się do świadomości oskarżonego w zakresie losowego charakteru gier na przedmiotowych automatach, Sąd Odwoławczy nie podziela argumentów przedstawionych w apelacji obrońcy. Wykluczyć również należy działanie oskarżonego pod wpływem usprawiedliwionego błędu co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego czy pozostawiania w usprawiedliwionej nieświadomości jego karalności. Fakt, że oskarżony miał wiedzę o nielegalnym prowadzeniu gier, potwierdzają okoliczności praktyczne takie jak sposób organizacji lokali, zachowanie osób tam zatrudnionych, wyposażenie w domofony, brak współpracy z kontrolującymi, a nawet odmowa otwarcia drzwi osobom dokonującym kontroli. Nie można też zapominać, że oskarżony od dłuższego czasu prowadził działalność polegającą na urządzaniu i prowadzeniu gier na automatach, czyny przypisane oskarżonemu obejmowały okres prawie 2 lat, co nakładało na niego obowiązek szczególnie starannego nadzoru nad tymi urządzeniami w celu wyeliminowania z nich rozgrywek losowych. Ponadto zauważyć należy, że wyłączenie odpowiedzialności za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe jest możliwe w sytuacji, gdy sprawca działał w stanie usprawiedliwionego braku świadomości karalności swojego czynu. Nie obejmuje to dowolnej nieświadomości, lecz jedynie taką, która znajduje obiektywne uzasadnienie. Ocena, czy brak świadomości miał charakter usprawiedliwiony, powinna być dokonywana w odniesieniu do standardu należytej staranności właściwego dla przeciętnego uczestnika obrotu prawnego. W przypadku podmiotów zawodowo prowadzących działalność gospodarczą, szczególnie w obszarze podlegającym reglamentacji publicznoprawnej, wymaga się jednak podwyższonego poziomu orientacji w obowiązujących przepisach. Oznacza to, że wraz ze wzrostem profesjonalizmu sprawcy zawęża się zakres sytuacji, w których możliwe jest przyjęcie błędu usprawiedliwionego (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1997 r., II KKN 124/96, OSNKW 1997/5-6,46; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2018 r., V KK 516/17, OSNKW 2019/2/11). W niniejszej sprawie ocena świadomości oskarżonego w zakresie karalności jego działań wymaga uwzględnienia zarówno jego indywidualnych cech, wiedzy i doświadczenia, jak i charakteru oraz skali prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę znaczące zainteresowanie branży hazardowej przepisami prawa dotyczącymi prowadzenia tego typu działalności, oskarżony nie mógł nie znać obowiązujących regulacji ani specyfiki posiadanych przez siebie urządzeń. Profesjonalny udział w obrocie gospodarczym, zwłaszcza w sferze objętej regulacjami publicznoprawnymi, wiąże się bowiem z obowiązkiem zachowania podwyższonej staranności w ustalaniu granic dopuszczalności podejmowanych działań. Nie ulega zatem wątpliwości, że działanie oskarżonego cechowało się umyślnością, zwłaszcza że nie podjął on szereg nieskutecznych działań obejmujących opinie, ekspertyzy mających w jego przeświadczeniu udowodnić logiczny charakter prowadzonych gier, które jednak takiego charakteru nie miały, co prawidłowo dowiódł Sąd Rejonowy ustalając winę i sprawstwo.

Jeszcze raz należy podkreślić, ze Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że rozstrzygniecie kwestii losowości nie należy do biegłego. Stanowi ono prerogatywę Sądu orzekającego. Stąd też opinia biegłego jakkolwiek oceniona zgodnie z kryteriami wynikającymi z art. 7 k.p.k. ma znaczenie drugorzędne. Przedstawione przez apelującą liczne dokumenty, opinie techniczne, stanowiska prawne nie rzutowały w żadnej mierze na ustalenia poczynione w toku niniejszego procesu. Wbrew zatem stanowisku skarżącej, Sąd Rejonowy dokonał całościowej i zgodnej z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Podkreślić przy tym należy, że zarzut naruszenia przez Sąd art. 7 k.p.k. nie mógł być skutecznie podniesiony tylko dlatego, że ustalenia faktyczne, oparte na prawidłowej i rzetelnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, nie satysfakcjonowały strony skarżącej.

Wykluczyć również należy zasadność ostatniego z podnoszonych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. Wskazać przy tym należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego może być skutecznie formułowany jedynie wtedy, gdy prawidłowo ustalone zostały fakty, a zarzut dotyczy błędnego zastosowania norm prawa. W niniejszej sprawie zarzut ten jest niezasadny, ponieważ znaczna część apelacji koncentruje się na podważaniu oceny dowodów i ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę stwierdzenia winy i sprawstwa oskarżonego w zakresie przypisanych mu czynów. W istocie więc zarzut ten sprowadza się do kwestionowania przyjętych przez Sąd ustaleń faktycznych, a nie do wskazania błędnego zastosowania prawa materialnego.

Wyżej wskazano, że Sąd

meriti prawidłowo ustalił, iż oskarżony urządzał

i prowadził gry wbrew przepisom ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Skoro więc ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego dotyczące oferowania gier hazardowych na wskazanych urządzeniach były prawidłowe, to z pełnym uzasadnieniem można stwierdzić, że oskarżony naruszył przepisy art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 oraz art. 23a omawianej ustawy. Oskarżony prowadził działalność bez wymaganej koncesji. W konsekwencji ustalenia te jednoznacznie wskazują na wyczerpanie przez oskarżonego znamion przestępstwa określonego w art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. Będąc prezesem zarządu spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą we E., urządzał gry na wskazanych automatach w celach komercyjnych, nie posiadając wymaganej koncesji. Pojęcie „urządzania gier” należy rozumieć szeroko, obejmuje ono organizowanie gry poprzez udostępnienie urządzenia do gry, jego obsługę oraz zarządzanie nim, czyli podejmowanie czynności niezbędnych, aby gra mogła się odbyć. Warto podkreślić, że instalacja automatów i prowadzenie na nich gier wynikało z zawartych umów najmu, a korzyści majątkowe z gier były czerpane przez spółki zarządzane przez oskarżonego. Trafne zatem pozostaje przyjęcie, że każdorazowo oskarżony wyczerpał znamiona zarzucanych mu czynów.

Apelująca w swoim pierwszym zarzucie zasadnie natomiast kwestionowała orzeczenie w zakresie odpowiedzialności posiłkowej interwenienta, tj. spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą we E.. Należy jednak podkreślić, że okoliczności te nie mają wpływu na zasadność wyroku skazującego wydanego względem oskarżonego. Stosownie do art. 163 k.k.s. odpowiedzialność posiłkowa nakładana jest w orzeczeniu kończącym postępowanie, a osoba obciążona tą odpowiedzialnością określana jest jako odpowiedzialny posiłkowo. W wcześniejszych etapach postępowania pojawia się natomiast podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej, który jest stroną postępowania zgodnie z art. 53 § 40 k.k.s. oraz art. 120 § 1 k.k.s. Pociągnięcie do odpowiedzialności takiego podmiotu następuje jednak poprzez wydanie postanowienia w trybie art. 124 § 1 i § 2 k.k.s. czego w niniejszej sprawie nie uczyniono ani w postępowaniu przygotowawczym, ani też na etapie postępowania jurysdykcyjnego. Wydanie takiego postanowienia jest niezbędnym warunkiem umożliwiającym pociągnięcie do odpowiedzialności posiłkowej. W konsekwencji słusznie apelująca dostrzegła brak zachowania wymogów przewidzianych w przepisach karno-skarbowych, który uniemożliwił spółce (...) sp. z o.o. zs. we E. uczestnictwo w postępowaniu jako strona, co wyklucza zasadność pociągania jej do odpowiedzialności posiłkowej. Rozstrzygnięcie Sąd Rejonowego w omawianym zakresie pozostawało zupełnie dowolne i nie zostało poprzedzone wymaganymi czynnościami wskazanymi przez powoływane unormowania. Uchybienie to nie rzutuje jednak na trafność pozostałych rozstrzygnięć wyroku, głównym celem procesu pozostawało wykrycie sprawcy czynu zabronionego i pociągnięcie do odpowiedzialności karnoskarbowej i niedopuszczenie by osoba niewinna takiej odpowiedzialności nie podniosła, co po przeprowadzeniu pełnego postępowania zostało uczynienie w prawidłowy sposób. W tym zakresie konieczne pozostawało dokonanie zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie rozstrzygnięcia dotyczącego odpowiedzialności posiłkowej, nie zaś jak oczekiwała apelująca uchylenie wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Wnioski apelacji

1) o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od popełniania zarzucanych mu czynów

2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie Sądu Rejonowego do przekazania sprawy prokuratorowi na podstawie art. 344a k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.p.k. celem uzupełniania istotnego braku śledztwa polegającego na zaniechaniu wydania postanowienia o pociągnięciu do odpowiedzialności posiłkowej i pozbawieniu możności udziału podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej w postępowaniu przygotowawczym

3) uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 11 k.p.k

Niezasadny

Jak już wspomniano w poprzedniej części uzasadnienia Sąd Odwoławczy w pełni zaaprobował poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku co do przypisania oskarżonemu V. I. (1) winy i sprawstwa w zakresie zarzucanych mu przestępstw skarbowych. Tym samym stwierdzić należało, że w badanej sprawie nie było żadnych podstaw do zmiany wyroku i uniewinnienia go od popełnienia zarzucanych mu czynów ani też do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Apelująca wskazywała na możliwość ewentualnego umorzenia postępowania na podstawie art. 11 § 1 k.p.k. Sąd Okręgowy nie podziela jednak tego stanowiska, ponieważ w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie powoływanego przepisu, którego możliwość użycia w postępowaniu karnoskarbowym przewiduje art. 113 § 1 k.k.s. Umorzenie absorpcyjne znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy dalsze prowadzenie postępowania w sprawie o przestępstwo zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość prawomocnie orzeczonej kary za inne przestępstwo, przy jednoczesnym braku sprzeciwu interesu pokrzywdzonego. Mechanizm ten dopuszcza umorzenie, gdy uprzednio orzeczona kara w pełni zaspokaja wymogi sprawiedliwości, a kolejne postępowanie byłoby wyraźnie łagodniejsze i nieuzasadnione z punktu widzenia celów procesu karnego, takich jak resocjalizacja sprawcy, prewencja ogólna i szczególna oraz względy ekonomiki procesowej. Oskarżony był uprzednio wielokrotnie karany za przestępstwa skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s., głównie karami grzywny. W ocenie Sądu Okręgowego wcześniejsze sankcje nie uzasadniają przyjęcia, że prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie byłoby niecelowe. Należy przy tym uwzględnić liczbę czynów przypisanych oskarżonemu w zaskarżonym wyroku. Orzeczona kara grzywny nie ma przy tym charakteru symbolicznego względem poprzednio orzekanych sankcji, pozostaje proporcjonalna i adekwatna do stopnia winy i społecznej szkodliwości przypisanych czynów, stanowiąc przy tym słuszną i uzasadnioną rekompensatę fiskalnego interesu państwa. W niniejszej sprawie oskarżony wielokrotnie godził w dobro Skarbu Państwa, umorzenie absorpcyjne stanowiłoby nieuzasadniony przejaw pobłażliwości i niejako formę akceptacji działań, które oskarżony, jak wynika z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie oraz zgromadzonych z danych o karalności, podejmował notorycznie i na dużą skalę.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że wydanie wyroku skazującego było w pełni uzasadnione, natomiast wszystkie wnioski apelacyjne należało uznać za niezasadne.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

5. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok został utrzymany w mocy wobec oskarżonego V. I. (1)

w istotnej części w zakresie uznania winy i sprawstwa oskarżonego w zakresie przypisanych mu czynów zabronionych, w zakresie orzeczonego rodzaju i wymiaru kary, orzeczonego zakazu, przepadku dowodów rzeczowych jak i kosztów sądowych.

Ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwają zastrzeżeń co do ich prawidłowości. Nie budzi zastrzeżeń prawidłowość przyjętej kwalifikacji prawnej przypisanych oskarżonemu przestępstw skarbowych. Orzeczona zaś kara, jak i środek karny są adekwatne do społecznej szkodliwości przypisanych przestępstw i stopnia winy oskarżonego. Zastosowany zakaz prowadzenia działalności gospodarczej pozostawał przy tym rozstrzygnięciem słusznym i spełnione zostały materialnoprawne podstawy do jego orzeczenia. Orzeczenie przepadku zaś miało charakter obligatoryjny na co wprost wskazuje art. 30 § 5 k.k.s. Stąd też zaskarżony wyrok w omawianej części jako prawidłowy należało utrzymać w mocy. Stwierdzić należy ponadto, iż w niniejszej sprawie brak jest okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu na podstawie art. 439 § 1 k.p.k., art. 440 k.p.k. czy tez art. 455 k.p.k.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie rozstrzygnięcia pkt II części dyspozytywnej wyroku odnoszącej się odpowiedzialności posiłkowej interwenienta.

Wyrok został zmieniony poprzez uchylenie rozstrzygnięcia w zakresie odpowiedzialności posiłkowej spółki (...) sp. z o.o. we E., ponieważ brak było wydanego postanowienia w tym przedmiocie. Dokonana zmiana nie pozostaje sprzeczna z kierunkiem zaskarżenia. Powołując się zatem na argumenty przedstawione w poprzedniej części uzasadnienia uchybienie wymogów z art. 124 § 1 i 2 k.k.s. uniemożliwiało spółce udział w postępowaniu, co wykluczało zasadność jej pociągania do odpowiedzialności posiłkowej.

---------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Konieczność umorzenia postępowania

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

--------------

-------------------------------------------------------------------------------------------

Koszty procesu

Uwzględniając sytuację materialną oskarżonego oraz wymierzoną wobec niego relatywnie wysoką karę grzywny zwolniono go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym, opierając się na zasadach przewidzianych w art. 624 § 1 k.p.k., art. 634 k.p.k. oraz art. 113 § 1 k.k.s.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Sprawstwo i wina oskarżonego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana