Sąd uchylił wyrok wobec oskarżonego B. W. i nakazał przeprowadzić proces od nowa

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 29 stycznia 2025 roku wydany w sprawie o sygnaturze akt III K 1584/24.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

1. Obraza przepisów prawa procesowego mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj. naruszenie przepisów o doręczeniu zawiadomienia o pierwszej rozprawie na niewłaściwy adres i w ten sposób pozbawienia prawa do obrony;

2. Obraza przepisów postępowania, jak należy wywodzić z osobistej apelacji przepisu art. 7 k.p.k. i danie wiary pokrzywdzonej W. K. w sytuacji, gdy złożyła ona fałszywe zeznania, gdyż nie powiedziała oskarżonemu, aby ten do niej nie dzwonił

Niezasadny

Samoistnie postawiony zarzut obrazy przepisów postępowania mający wpływ na treść wyroku, a to przepisów regulujących doręczenia, tj. art. 132 § 2 i 4, 133 §2, a, zwłaszcza art. 138 i 139 § 1 k.p.k., nie mógł zostać uwzględniony. Oskarżony został przesłuchany w charakterze podejrzanego w dniu 17 lipca 2024 roku i wskazał adres dla doręczeń jako: C. ulica (...) (karta 150 akt sprawy). Wręczono mu stosowne pouczenia. Na ten adres kierowana była wszelka dalsza korespondencja procesowa. Oskarżony nie zawiadomił organów procesowych o zmianie adresu dla doręczeń. Nie jest też prawdą, że sąd zawiadomienie o pierwszej rozprawie doręczył na adres w B. – jak wskazywał oskarżony w apelacji. Przeczy temu tzw. awizo zalegające na karcie 203 akt sprawy. Niemniej zważając na całokształt ujawnionych okoliczności sprawy, zwłaszcza tych dotyczących zdrowia psychicznego oskarżonego, które sąd odwoławczy omówi w dalszych sekcjach uzasadnienia, doręczenie zawiadomienia o pierwszej rozprawie na wskazany adres w dniu 21 listopada 2024 roku, nie pozostawało bez wpływu na treść wyroku sądu odwoławczego.

Ocena drugiego z zarzutów, kiedy zważy się na okoliczności wzięte przez sąd odwoławczy z urzędu, jest przedwczesna, a z uwagi na treść art. 436 k.p.k., nie jest konieczna.

Niezasadny

Zarzut błędnego doręczenia korespondencji, samoistnie nie był w stanie wywołać oczekiwanych przez skarżącego rezultatów, stąd należało go ocenić jako bezzasadny.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Jak należy zakładać, gdyż nie wynika to wprost z pisemnego uzasadnienia do zaskarżonego wyroku, sąd I instancji ocenił zalegającą w aktach sprawy opinię z dnia 25 września 2024 roku o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego (k.159 – 161), jako pełną jasną i wewnętrznie niesprzeczną. Zdaniem sądu II instancji, w realiach tej sprawy, była to ocena nieuprawniona.

W ocenie sądu II instancji, w sprawie, pomimo zalegania w aktach sprawy opinii o stanie zdrowia psychicznego, wciąż istniały poważne wątpliwości, co do stanu poczytalności oskarżonego, tak w chwili zarzuconego mu czynu, jak zwłaszcza w czasie trwającego przed sądem I instancji postępowania. Wniosek powołanej wyżej opinii, że oskarżony mógł prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny, w świetle naprowadzonych poniżej okoliczności, które w znacznej części ujawnione zostały już na etapie postępowania przed sądem I instancji, jawił się jako nieuprawniony.

Tym samym w sprawie ujawniła się bezwzględna przesłanka procesowa z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., zgodnie z którym to przepisem, sąd odwoławczy ma obowiązek uchylić zaskarżony wyrok niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Jak zaakcentowano, istotą w tej sprawie była wskazana opinia o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, którą sporządzono w dniu 25 września 2024 roku. Wydaje się oczywiste, iż w sytuacji, gdy opinia biegłego jest pełna dla sądu, który swoje stanowisko w tym względzie uzasadnił, to fakt, iż opinia taka nie spełnia oczekiwań uczestników postępowania, nie jest przesłanką dopuszczenia kolejnej opinii.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że konieczne było zasięgnięcie w tej sprawie stosownej opinii, gdyż uzasadniała to między innymi historia leczenia oskarżonego. Sęk w tym, że analiza materiału aktowego dowiodła, że sąd, czy też wcześniej prokurator, nie dysponowali żadną dokumentacją z leczenia szpitalnego oskarżonego. Także z opinii biegłych wynika, w zasadzie jednoznacznie, że wydali opinię tylko po krótkiej obserwacji oskarżonego i po przeprowadzeniu z nim wywiadu. Pomimo posiadania przez organy procesowe wiedzy, że oskarżony wielokrotnie był hospitalizowany, dwukrotnie na oddziale detencji sądowej w związku ze stosowanymi środkami zabezpieczającymi, organy te nie zadały sobie trudu, aby pozyskać stosowną dokumentację medyczną. Mało tego, na kartach 107 – 111 akt sprawy znajdują się kopie pism, które wskazują, że w dniu 11 stycznia 2024 roku oskarżony był hospitalizowany w Szpitalu (...) w R. „

z powodu gróź karalnych wypowiadanych z pobudek psychotycznych”. Mało tego, dyrekcja tego szpitala domagała się, aby wobec B. W. ponownie zastosować, w trybie art. 93d § 6 k.k., środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Ważne jest, że owe groźby, jak dowodzi tego powołana dokumentacja, miały być wypowiadane przez oskarżonego, częściowo w datach pokrywających się z datą aktualnie zarzuconego mu przestępstwa. Tylko te fakty powodowały, w ocenie sądu odwoławczego poważne wątpliwości co do tego, czy oskarżony był w stanie prowadzić swoją obronę, w aktualnie toczącym się postępowaniu karnym, w sposób samodzielny i rozsądny. Wątpliwości tych w żadnym razie nie zniwelowała pozyskania, niepełna opinia biegłych.

Jak wiadomo opinia jest pełna wówczas, gdy z jednej strony odpowiada na wszelkie pytania zawarte w postanowieniu (zarówno główne, jak i szczegółowe – postanowienie SN z 1.09.1975 r., Z 24/75, OSNKW 1975/12, poz. 172),

z drugiej zaś oparta jest na wszelkich dostępnych i zgromadzonych w sprawie dowodach (wyrok SN z 9.05.1988 r., II KR 96/88, OSNKW 1988/9–10, poz. 27),

a w jej części sprawozdawczej opisane zostały wszelkie przeprowadzone badania, które są niezbędne, i przy tym nie pominięto żadnej z istotnych metod badawczych (wyrok SN z 12.05.1988 r., II KR 92/88, OSNPG 1989/2, poz. 35). Opinia biegłego, aby nosiła cechy opinii zupełnej, nie może się ograniczać do samej konkluzji niepopartej należytym uzasadnieniem. Za niepełną należy ocenić z kolei opinię taką, która nie uwzględnia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia konkretnej kwestii okoliczności albo też nie zawiera uzasadnienia wyrażonych w niej ocen i poglądów (postanowienie SN z 26.06.2008 r., IV KK 206/08, Prok. i Pr.-wkł. 2008/12, poz. 20).

Zalegająca w aktach opinia, wydana bez znajomości okoliczności związanych uprzednim wielokrotnym leczeniem psychiatrycznym oskarżonego, bez znajomości przez biegłych przebiegu jego leczenia w czasie stosowania wobec oskarżonego najsurowszych środków zabezpieczających, bez odniesienia się do treści pisma z 11 stycznia 2024 roku (k.107) i bez znajomości podstaw faktycznych skierowania takiego wniosku do sądu, nie mogła być inaczej oceniona.

Wreszcie wszelkie powyższe wątpliwości w zakresie poczytalności oskarżonego, a w szczególności jego zdolności do prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny w sposób w wyraźny ujawniły się w czasie po wydaniu przez sąd I instancji zaskarżonego wyroku. Świadczy o tych wątpliwościach treść apelacji i oświadczeń składanych przez oskarżonego w czasie rozprawy odwoławczej. Wreszcie oskarżony przedstawił „zawiadomienie” z dnia 3 marca 2025 roku, które wskazuje, że od dnia 15 listopada 2024 roku do 29 stycznia 2025 roku, przebywał on na oddziale psychiatrycznym Szpitala w C.. Powyższe należało skonfrontować z tym, co ujawniono na wstępie, a mianowicie w dacie pierwszej próby doręczenia oskarżonemu zawiadomienia o rozprawie głównej, tj. 21 listopada 2025 roku, oskarżony był już hospitalizowany psychiatrycznie, a szpital opuścił dokładnie w dniu, w którym zapadł zaskarżony wyrok.

W tych realiach, zważając na ujawnione wątpliwości, co do zdolności oskarżonego do prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny, uznanie zawiadomienia o rozprawie głównej za doręczone prawidłowo, było nieuzasadnione.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Art. 439 k.p.k.

Powody uchylenia wyroku wskazane zostały w sekcji oznaczonej numerem 4. Podstawą prawna uchylenia zaskarżonego orzeczenia był przepis art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Oczywiście ziściła się również przesłanka nakazująca przeprowadzenie przewodu sądowego na nowo w całości.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, sąd przeprowadzi przewód sądowy na nowo w całości. Zanim do tego dojdzie sąd:



zgromadzi wszelką niezbędną dokumentację medyczną oskarżonego z jego dotychczasowego leczenia psychiatrycznego, w tym opinie sporządzone w toku stosowania środków zabezpieczających;



uzyska dokumentację wytworzoną w związku z hospitalizacją oskarżonego od 15 listopada 2024 roku do 29 stycznia 2025 roku;



ustali jakie były podstawy faktyczne złożenia wniosku z dnia 11 stycznia 2024 roku (k.107)



powoła biegłych psychiatrów, celem wydania opinii po myśli art. 202 § 5 k.p.k. i jednocześnie ustanowi oskarżonemu obrońcę z urzędu.

Koszty procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

Sędzia Paweł Stępień

Sędzia Aleksandra Odoj – Jarek Sędzia Jacek Myśliwiec