Sąd Okręgowy uchylił uniewinnienie księgowej, która nie wydała dokumentów klientów

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 25 czerwca 2024 r. sygn. akt II K 1075/21

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Oskarżyciel posiłkowy

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

----------------------

--------------------------------------------------------------

--------------

--------------

Fakty uznane za nieudowodnione

----------------------

--------------------------------------------------------------

--------------

--------------

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

-------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Zarzuty apelacji Prokuratora:

1.obraza przepisów prawa materialnego inna niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu tj. art. 276 k.k. poprzez uznanie że zachowanie B.

T.nie nosi określonych w tym przepisie znamion czynu zabronionego, mimo że do znamion tych należy m. in. zachowanie w postaci „ukrycia” dokumentu którym sprawca nie ma prawa wyłącznie dysponować tj. zachowania w wyniku którego dokument jest niedostępny dla osoby uprawnionej a w realiach niniejszej sprawy oskarżona B.

T.uczyniła dokumenty niedostępnymi dla osób uprawnionych do dysponowania nimi, co odpowiada znamieniu „ukrycia” które polega m.in. na składowaniu ich w miejscu niedostępnym dla tych osób, jakim jest kancelaria do której osoby te nie mają swobodnego dostępu w nieograniczonym zakresie a już na pewno nie takim jaki byłby wystarczający do samodzielnego przywrócenia zgodnego z prawem stanu posiadania ukrywanych przed nimi dokumentów, w wyniku czego osoby te całkowicie pozbawione zostały możności dysponowania nimi, której to obrazy Sąd dopuścił się w wyniku poddania osądowi okoliczności, że B.

T.nie zmieniła miejsca składowania dokumentów ze znanego osobom uprawnionym do ich dysponowania na miejsce im nieznane, co odpowiadałoby zachowaniu określonym w znamionach czynu z art. 276 k.k. nie jako „ukrycie” lecz „usunięcie” z miejsca znanego osobom uprawnionym, zaś akt oskarżenia w niniejszej sprawie dotyczył zachowań polegających na „ukrywaniu” a nie „usunięciu” które to czasowniki są wyraźnie rozróżnione w treści art. 276 k.k., co oznacza że wolą ustawodawcy było nadanie im innych znaczeń;

Zasadny

2.mająca wpływ na treść orzeczenia obraza przepisów postępowania tj. art. 410 k.p.k. poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego tj. z pominięciem wniosków z opinii sądowo – psychiatrycznej ( k. 747 – 748 ) z których wynika, że oskarżona B.

T.była

tempore criminis poczytalna, znała znaczenie swojego czynu i mogła pokierować swoim postępowaniem, a zatem mogła również wolicjonalnie postąpić zgodnie z prawem, tymczasem Sąd nie uwzględniając wniosków tej opinii orzekł o braku winy oskarżonej wobec okoliczności, że ze względu na swój stan zdrowia nie mogła wydać dokumentacji żądającym tego osobom uprawnionym w rozsądnym terminie, a jak wynika z wyjaśnień złożonych przez oskarżoną w czasie rozprawy dnia 19 stycznia 2022 r. ( k. 812 ) przechodziła depresję, co nie daje podstaw do wydania takiego osądu w oderwaniu od opinii biegłych psychiatrów;

Zasadny

3.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, że oskarżona B.

T.nie podjęła żadnych czynności dla uczynienia przekazanych jej dokumentów niedostępnymi dla ich właścicieli, podczas gdy relacje ów właścicieli złożone w sprawie na każdym jej etapie wskazują, że w wyniku zachowań oskarżonej ich dokumenty były dla nich całkowicie niedostępne;

Zasadny

Zarzuty apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej E.

S.

P. (...) B. S.:

4.obraza przepisów prawa materialnego polegająca na błędnej wykładni „ukrywania” o którym mowa w art. 276 k.k., a w konsekwencji jego niezastosowanie wobec przyjęcia że nie wypełnia znamienia tego czynu zabronionego sytuacja w której osoba, której powierzono dokumenty, nie zaprzecza ich posiadaniu, posiada wolę ich wydania, choć ich nie wydaje, a miejsce przechowywania jest znane osobie uprawnionej do ich posiadania;

Zasadny

5.obraza przepisów postępowania która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 7 k.p.k., polegająca na dowolnym przyjęciu, że w trakcie przeprowadzonego w dniu 10 lutego 2021 r. przez funkcjonariuszy KMP J. przeszukania oskarżona wydała dobrowolnie zgromadzone w kancelarii dokumenty firmy, której pełnomocnikiem jest E.

S., podczas gdy dokumenty te zostały wydane jedynie częściowo i na skutek interwencji funkcjonariuszy;

Zasadny

6. obraza przepisów postępowania która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 7 k.p.k., polegająca na dowolnym przyjęciu, że zaniechanie wydania przez oskarżoną dokumentacji księgowej E.

S., związane było z jej sytuacją zdrowotną oraz pośrednio sytuacją zdrowotną jej syna, podczas gdy przeczy temu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy;

Zasadny

Zarzuty apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej A. K. J. (...):

7. obraza przepisów postępowania mająca wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 7 k.p.k. polegająca na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranych w sprawie dowodów, z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy oraz doświadczenia życiowego poprzez niezasadne przyjęcie , że oskarżona B.

T.nie ukryła przed pokrzywdzoną A. K. i innymi pokrzywdzonymi ich dokumentów rachunkowych oraz błędnego przyjęcia, że dokumenty te zwróciła w całości co w konsekwencji skutkowało uniewinnieniem oskarżonej , podczas gdy z analizy całokształtu materiału dowodowego w sprawie wynikało, że oskarżona nie tylko nie zamierzała zwrócić całej dokumentacji rachunkowej pokrzywdzonej, ale również czyniła starania aby nie wyjawić gdzie się te dokumenty znajdują.

Zasadny

Ad 1 i 4

Wydając wyrok uniewinniający Sąd Rejonowy w zakresie - w jego ocenie – braku znamion przestępstwa z art. 276 k.k. w zachowaniu oskarżonej B.

T., odwołał się do stanowiska wyrażonego przez Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w innym składzie i w innej sprawie dotyczącej przestępstw kwalifikowanych z tego przepisu, w której Sąd Okręgowy w II instancji wydał wyrok uniewinniający B.

T.. Sąd Rejonowy wprost wskazał na treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego, w tym cytowane obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych dotyczące interpretacji art. 276 k.k., w szczególności znamienia „ukrywania dokumentu” którym sprawca nie ma prawa wyłącznie rozporządzać ( str. 16 – 17 uzasadnienia, k. 1318 odwrót – 1319 akt, kserokopia uzasadnienia wyroku w sprawie VI Ka 585/23 Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze k. 1270 – 1279 akt ). Zdaniem Sądu Okręgowego w obecnym składzie, w realiach niniejszej sprawy zachowanie oskarżonej wyczerpywało jednak przedmiotowe znamię „ukrywania dokumentu” w rozumieniu art. 276 k.k. Bezsporne jest, mając na uwadze także treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że za ukrycie dokumentu może być także uznane niewykonanie obowiązku wyjawienia miejsca w którym dokument się znajduje, a także odmowa wykonania obowiązku wydania dokumentu osobie uprawnionej ( zob. m.in. wyrok SN z 9.08.2000 r. V KKN 208/00 OSNKW 2000/9-10 poz. 84; wyrok SA w Katowicach z 2.02.2016 r. II AKa 380/15 LEX nr 2009556; W. Wróbel, A. Zoll Kodeks karny, Część szczególna Tom II WKP 2017 ). Sąd Rejonowy argumentował, że pierwszy z wymienionych judykatów wydany został na kanwie innego stanu faktycznego, gdzie oskarżony w ogóle zaprzeczał że dokumenty posiada, co jednak zdaniem Sądu Okręgowego w obecnym składzie nie oznacza, że nie znajduje on zastosowania w niniejszej sprawie.

Oskarżona B.

T.istotnie nie zaprzeczała że posiada dokumenty rachunkowe i podatkowe 10 pokrzywdzonych podmiotów, przekazanych jej uprzednio w ramach działalności rachunkowo – księgowej i doradztwa podatkowego, niemniej jej zachowanie w ocenie Sądu Okręgowego wskazuje na braku zamiaru wywiązania się z obowiązku wydania powyższych dokumentów, a i dokładne miejsce ich przechowywania nie było znane pokrzywdzonym, nie zostało ono im wyjawione.

W przekonaniu Sądu Okręgowego odmowa wydania dokumentów nie musi wynikać z kategorycznego oświadczenia sprawcy w tym zakresie, może także przejawiać się w ciągłym, niekończącym się zwodzeniu osoby uprawnionej że zostaną one wydane. Takie zachowanie oskarżonej jednoznacznie wynika z zeznań w zasadzie wszystkich pokrzywdzonych, m.in. P. B. ( k.43 – 44, k. 832 – 835 ), E. S. ( k. 533 – 536, k. 828 - 830 ), E. T. ( k. 281 – 283 ), A. K. ( k. 830 – 832 ), P. D. ( k. 554 – 556 ), E. S. (1) ( k. 981 – 982 ) i in., a także z wydruków korespondencji sms – owej oskarżonej z pokrzywdzonymi ( k. 28 – 35, k. 45 – 50, k. 154 i in. ) i było ono szczególnie szkodliwe dla pokrzywdzonych gdyż dotyczyło dokumentacji związanej z obsługą rachunkową ich działalności gospodarczej. Ponadto nie wszyscy pokrzywdzeni mimo prowadzonego postępowania karnego, przeszukania miejsca pracy oskarżonej przez funkcjonariuszy policji, do chwili obecnej odzyskali wszystkie swoje dokumenty, co zasadnie zarzuca skarżąca pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej E.

S.. Nie bez racji również skarżący, w szczególności pełnomocnicy oskarżycielek posiłkowych wskazują, że w istocie nie jest pewne do końca, gdzie B.

T.przechowywała dokumenty pokrzywdzonych, oskarżona im tego miejsca nie wyjawiła, Sąd I instancji przyjął, że wszystkie znajdowały się w jej biurze w J. co jednak nie wynika jednoznacznie z przeprowadzonych dowodów, a w każdym zaś razie do biura tego pokrzywdzeni nie mieli swobodnego dostępu.

W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu Okręgowego zarzuty naruszenia prawa materialnego należało uznać za zasadne.

Ad 2, 3, 5 -7

Istotą zawartych w apelacjach zarzutów obrazy przepisów postępowania i błędów w ustaleniach faktycznych była polemika z ustaleniami Sądu I instancji, że zwłoka w wydawaniu dokumentów przez oskarżoną spowodowana była sytuacją osobistą tj. chorobą jej syna i jej dolegliwościami zdrowotnymi z tym związanymi. W istocie więc chodziło o brak znamion strony podmiotowej przestępstwa w postaci umyślności. Także te zarzuty apelacji w ocenie Sądu Okręgowego nie były pozbawione racji.

Sąd Okręgowy nie kwestionuje że, w szczególności od czerwca 2020 r., oskarżona była w trudnej sytuacji rodzinnej, spotkała ją tragedia w postaci choroby nowotworowej syna, co wykazane zostało stosownymi kserokopiami dokumentów ( k. 646 -648, k. 656 – 668, k. 781 – 703 ). Z kolei z kserokopii zaświadczenia lekarskiego z prywatnego gabinetu psychiatrycznego z dnia 26.06.2021 r. dotyczącego oskarżonej B.

T.wynika, że pozostawała ona pod specjalistyczną opieką psychiatryczną z powodu zaburzeń adaptacyjnych i depresyjnych związanych z chorobą nowotworową syna, w czasie od 4.08.2020 r. do 25.04.2021 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim leczona lekami przeciwdepresyjnymi i przeciwlękowymi, cierpiała na zaburzenia koncentracji, uwagi, snu, nie mogła funkcjonować zawodowo skupiając się na chorobie syna któremu towarzyszyła w pobytach szpitalnych ( k. 780 ). Dokumenty te dotyczą jednak okresu od czerwca 2020 r. i późniejszego. Wątpliwości Sądu Okręgowego budzi fakt że zgodnie z treścią aktu oskarżenia przynajmniej w 3 przypadkach zarzuca się oskarżonej ukrywanie dokumentów rachunkowych i podatkowych firm we wcześniejszym okresie: w przypadku K. (...) K. B. w S. od 29 lutego 2020 r., w przypadku (...) J. D. w K. od 24 marca 2020 r., w przypadku (...) spółka z o.o. w S. nawet od 31 marca 2018 r. Powyższe może wskazywać że niewywiązywanie się z obowiązku wydania dokumentów przez oskarżoną nie było spowodowane, a przynajmniej nie tylko, jej stanem psychicznym wynikającym z choroby syna. Zasadnie ponadto podnosi skarżący prokurator, że odnośnie oskarżonej B.

T.wydana została w niniejszej sprawie opinia sądowo psychiatryczna dwóch biegłych lekarzy psychiatrów P. M. i W. D. którzy nie stracili z pola widzenia przebytych przez oskarżoną zaburzeń adaptacyjnych, wskazali jednak że pozostawały one bez wpływu na jej poczytalność

tempore criminis i orzekli że nie miała ona w sprawie zniesionej ani ograniczonej w znacznym stopniu zdolności rozumienia znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem ( k. 747 – 748 ). Oskarżona była więc w pełni zdolna do zawinienia, co w przekonaniu Sądu Okręgowego stoi w sprzeczności z tezą, że permanentna zwłoka w oddaniu pokrzywdzonym dokumentów była spowodowana jej zaburzeniami depresyjnymi i adaptacyjnymi. Sprzeczności tej w ogóle nie dostrzegł Sąd I instancji ferując wyrok, nie uzupełnił materiału dowodowego chociażby o opinię uzupełniającą biegłych lekarzy psychiatrów.

Także z powodów wskazanych powyżej zaskarżony wyrok nie mógł się ostać.

1.o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ( apelacja prokuratora);

2.o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji (apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej E.

S.);

3.o uchylenie w całości wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania ( apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej A. K. ).

Zasadny

Zważywszy na argumentację przedstawioną powyżej, mając na uwadze obowiązującą zasadę

ne peius uniemożliwiającą wydanie wyroku skazującego przez Sąd Odwoławczy w przypadku uniewinnienia przez Sąd I instancji, wszystkie trzy wnioski tożsame co do swojej treści były zasadne.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

----------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bezwzględna przyczyna odwoławcza

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uchylenie i umorzenie postępowania

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zasada

ne peius

Art. 454 § 1 k.p.k.

Mając na uwadze całą argumentację przedstawioną powyżej, zważywszy na potrzebę rozważenia wydania wyroku skazującego w niniejszej sprawie zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze. Wyrok został uchylony w całości jako że prokurator zaskarżył wyrok w całości a powyższe zastrzeżenia Sądu Odwoławczego odnośnie wydanego wyroku uniewinniającego dotyczą wszystkich 10 zarzutów.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy przeprowadzi w całości przewód sądowy, a oceniając dowody i ferując wyrok będzie miał na uwadze zapatrywania prawne i faktyczne wskazane powyżej. Sąd Okręgowy nie przesądza przy tym – w przypadku przyjęcia przez Sąd I instancji sprawstwa i winy oskarżonej – czy i jaka kara powinna być oskarżonej wymierzona, dostrzegając szereg okoliczności łagodzących mogących mieć wpływ na jej wymiar.

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

----------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Koszty procesu

------------------------

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość rozstrzygnięcia

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego E. S.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość rozstrzygnięcia dotyczącego oskarżyciela posiłkowego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego A. K.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość rozstrzygnięcia dotyczącego oskarżyciela posiłkowego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie