Przelewy od pokrzywdzonego na konto oskarżonego. Sąd uchylił wyrok i przekazał sprawę

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim w sprawie o sygnaturze akt II K 201/24 z dnia 27 lutego 2025 roku.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że oskarżony nie działał w zamiarze aby inna osoba dokonała czynu zabronionego z art. 286 § 1 k.k., podczas gdy z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności historii rachunku bankowego, wynika, iż oskarżony miał świadomość, że środki wpływające na jego rachunek mogły pochodzić z przestępstwa i godził się na udział w przestępczym procederze i ułatwienie popełnienia czynu zabronionego przez przekazywanie sprawcy tych środków.

Zasadny

Zarzut apelacji jest zasadny.

Jak zauważył sąd rejonowy w pisemnych motywach do zaskarżonego wyroku, możliwe jest pomocnictwo w zamiarze ewentualnym do przestępstwa, które może zostać popełnione wyłącznie z zamiarem bezpośrednim, czyli np. oszustwa z art. 286 § 1 k.k. Pogląd ten na chwilę obecną nie wzbudza już jakichkolwiek kontrowersji i został powszechnie zaakceptowany tak przez doktrynę jak i judykaturę.

Warto w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć, że zachowanie bezpośredniego wykonawcy nie stanowi elementu znamion pomocnictwa.

Oznacza to, iż strona podmiotowa pomocnictwa charakteryzuje się zamiarem, aby inna osoba popełniła czyn zabroniony. Pojęcie zamiaru użyte w art. 18 § 3 k.k. należy z kolei interpretować zgodnie ze znaczeniem nadanym mu przez art. 9 § 1 k.k., a więc jako zamiar bezpośredni lub wynikowy (por. A. Marek, Komentarz..., s. 55; Ł. Pohl, Istota..., s. 79). Udzielający pomocy musi chcieć, aby inna osoba dokonała przestępstwa, albo przewidując możliwość dokonania przez inną osobę takiego czynu na to się godzić (wyrok SN z dnia 7 marca 2003 r., WA 8/03; postanowienie SN z dnia 20 października 2005 r., II KK 184/05). Trafnie wskazuje się w orzecznictwie, że "pomocnictwo z art. 18 § 3 k.k. może zostać popełnione w zamiarze bezpośrednim bądź ewentualnym, za czym przemawia zwrot "kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego", jednakże zamiar ten nie może być dorozumiany, ale musi być pewny, udowodniony, by takiemu sprawcy móc przypisać pomoc innej osobie w dokonaniu czynu zabronionego" (wyrok SA w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2014 r., II AKa 230/14, LEX nr 1602967).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, rację należało przyznać prokuratorowi, który skupił się w również na analizie danych płynących z wyciągu bankowego z konta, którym dysponował oskarżony. W istocie dane te podważały nieprzekonująca linię obrony oskarżonego i wskazywały, że przewidywał, iż wielokrotnie wpływające na jego konto kwoty pieniężne, pochodzą z przestępstwa i na to się godził. Swoim zachowaniem ułatwiał oskarżonemu dalszą działalność przestępczą, gdyż bez najmniejszego skrępowania brał udział w przekazywaniu mu tych pieniędzy. Słusznie zwrócić uwagę skarżący sugerując, że przelewu na kwotę 420 złotych, a który pochodził od pokrzywdzonego, nie należało izolować, lecz oceniać go przez pryzmat wszystkich innych transakcji, w połączeniu z ich tytułami i wartościami. Sam oskarżony przyznał, że miał podgląd na swoje konto i mógł obserwować i analizować transakcje na koncie i w istocie to robił. Kiedy uwzględni się nadto, wynikającą z wyjaśnień oskarżonego jego wiedzę, odnośnie zajęcia przez komornika konta w banku, które należało do sprawcy (S.), to oczywistym stało się, że przewidywał on i godził się na ułatwianie w taki oto sposób, J. S., przestępstwa oszustwa. Każdy przeciętnie doświadczony człowiek, w dobie świata cyfrowego, korzystający z bankowości elektronicznej w taki sposób jak oskarżony, musiał przewidywać, że nieograniczona ilość przelewów przychodząca na jego rachunek, ze wskazywaniem w tytule, że dotyczą sprzedaży internetowej sprzętu elektronicznego, często za drobne kwoty, w okolicznościach jak w tej sprawie, jest niczym innym jak udzielaniem pomocy do przestępstwa. Narrację tę wzmacniają eksponowane przez prokuratora fakty związane z bliską znajomością oskarżonego i J. S.. Warte wyświetlenia jest także i to, że przestępczą działalność, z wykorzystaniem rachunku oskarżonego, S. podjął od początku stycznia 2022 roku, co sugerują wstępne ustalenia policji (k. 26 – 27). Przelew od pokrzywdzonego na kwotę 420 złotych nie był więc jednym z pierwszych, co podważało wyjaśnienia oskarżonego w tym zakresie. Jednocześnie może to wskazywać, że przestępczy proceder trwał od dłuższego czasu, a co w zupełności podważa linię obrony oskarżonego, że nie przewidywał i nie godził się na to, że swoim zachowaniem ułatwia popełnianie przestępstw. Poza zainteresowaniem sądu I instancji był także tytuł przelewu z dnia 12 lutego 2022 roku, co zasadnie wytknął prokuratora. Fakt ten również nie pozwalał na akceptację ustaleń sądu a quo, w zakresie zamiaru przyświecającego oskarżonemu, a także odnośnie tego, iż bezzwłocznie odmówił współpracy S., kiedy tylko nabrał podejrzeń, że przelewy mogą pochodzić z przestępstwa, skoro po tej dacie uczestniczył jeszcze w procederze aż do 17 marca 2022 roku.

Naprowadzone okoliczności, w ocenie sądu odwoławczego, w zupełności dyskwalifikowały ustalenia sądu rejonowego, że nie było zamiarem oskarżonego, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, jak też oskarżony nie miał zamiaru pomagać do oszustwa. O ile trafne jest przyjęcie, że nie sposób mówić w okolicznościach tej sprawy o zamiarze bezpośrednim oskarżonego, to jak wyświetlono, do przypisania oskarżonemu pomocnictwa, także to oszustwa z art. 286 § 1 k.k., wystarczające jest ustalenie istnienia po stornie sprawcy, zamiaru ewentualnego.

Pozostałe kwestie, akcentowane mocno przez sąd I instancji, jak np. fakt, że oskarżony nie osiągnął korzyści majątkowej, nie miały decydującego znaczenia, przy ocenie strony podmiotowej przestępstwa. Fakty te należało będzie uwzględnić na etapie orzekania o ewentualnej karze, zwłaszcza przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu.

Zasadny

W tych okolicznościach, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku jest zasadny, gdyż sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji (art. 454 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k.).

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Art. 454 § 1 k.p.k.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku jest zasadny, gdyż sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji (art. 454 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k.).

Przyczyny, które przekonywały o wyczerpaniu przez oskarżonego znamion przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., zostały zaprezentowane we wcześniejszych sekcjach uzasadnienia.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

W toku dalszego postępowania, sąd I instancji, co naturalne, będzie zważał na przedstawione zapatrywania prawne. Ustali również precyzyjnie, od kiedy na rachunek oskarżonego wpływały pieniądze, których pochodzenie wskazywało będzie, że mogą pochodzić z przestępstwa. Po przeprowadzeniu przewodu sądowego sąd dokona analizy wszystkich dowodów i wniosków z nich płynących. Omówi kwestie szczegółowo wypunktowane przez prokuratora w apelacji i naprowadzone w uzasadnieniu sądu odwoławczego, po czym odniesie to do wskazanych wcześniej uwag natury prawno – karnej.

Koszty procesu

R., 3 lipca 2025 roku;

1.

Odnotować uzasadnienie;

2.

W przypadku złożenia w terminie wniosków przez osoby uprawnione, doręczyć odpis wyroku wraz z uzasadnieniem;

3.

Zwrócić akta.