Oskarżony z lekkim upośledzeniem umysłowym bez obrońcy. Sąd uchylił wyrok w jego sprawie

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 9 października 2024 r. w sprawie o sygn. akt III K 595/24

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

Z. R.

Sytuacja majątkowa

Dotychczasowa karalność

Leczenie, w tym psychiatryczne

Zachowana poczytalność. Upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim wymagające zapewnienia pomocy prawnej.

Informacja z e-PUAP - k.145

Karta karna - k.197-201

Pismo - k.111, 113

Dokumentacja medyczna - k.116, 119, 129, 157

Opinia sądowo -psychiatryczna - k.176-183

Fakty uznane za nieudowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Wskazać fakt

Sytuacja majątkowa

Dotychczasowa karalność

Leczenie, w tym psychiatryczne

Zachowana poczytalność. Upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim wymagające zapewnienia pomocy prawnej

Dokumenty sporządzone przez uprawnione osoby i podmioty, nie kwestionowane i nie budzące żadnych wątpliwości. Kluczowa była tu opinia sądowo - psychiatryczna, która była pełna, rzetelna i jednoznacznie odpowiadała na pytania wymagające wiedzy specjalnej.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

Wskazać fakt.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Oskarżony we wniesionej przez siebie apelacji wskazał, że był uzależniony od narkotyków i leczył się psychiatrycznie, a mimo to nie miał badań psychiatrycznych i nie ustanowiono mu obrońcy.

Częściowo zasadny

Zarzut był częściowo zasadny.

Będąc przesłuchiwany zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym oskarżony zaprzeczył, żeby leczył się psychiatrycznie. Tym samym Sąd Rejonowy nie miał podstaw, żeby dopuścić dowód z opinii sądowo - psychiatrycznej i ustanowić mu obrońcę z urzędu. Niemniej, weryfikując informacje podane przez oskarżonego, na etapie postępowania odwoławczego uzyskano jego dokumentację medyczną i w/w opinię. Jak w niej wskazano, wprawdzie nie stwierdzono u oskarżonego choroby psychicznej, jednak rozpoznano upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, osobowość nieprawidłową i uzależnienie od narkotyków - heroiny w fazie deklarowanej abstynencji. Powyższy stan psychiczny, w odniesieniu do zarzucanych czynów, nie znosił i nie ograniczał zdolności rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem. Chociaż w aktualnym stanie psychicznym oskarżony jest zdolny do udziału w postępowaniu sądowym, niemniej, ze względu na rozpoznanie upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim, powinien mieć zapewnioną pomoc prawną. Tym samym, choć z innych względów niż podnoszone, oskarżony nie miał zapewnionej pomocy prawnej w postępowaniu pierwoinstancyjnym. Nie sposób bowiem przyjąć, żeby kilkanaście miesięcy wcześniej w/w upośledzenie umysłowe nie istniało. Gdyby Sąd Rejonowy wiedział o tej sytuacji i potrzeby udzielenia mu pomocy prawnej, uzyskałby opinię sądowo - psychiatryczną i wyznaczyłby mu obrońcę z urzędu. Powyższe skutkowało zaistnieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 kpk. Z w/w przepisu wynika, że niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu uchyla zaskarżone orzeczenie, jeżeli oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach określonych w art. 79 § 1 i 2 oraz art. 80 kpk lub obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy.

Oskarżony wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Zasadny

Wniosek był zasadny.

U oskarżonego stwierdzono upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, uznając że z uwagi na to powinien mieć zapewnioną pomoc prawną. Biorąc pod uwagę, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym występował bez obrońcy, zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 kpk powodująca konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

Upośledzenie umysłowe oskarżonego w stopniu lekkim powodujące konieczność zapewnienia mu pomocy prawnej.

Powyższe wynikało z opinii sądowo - psychiatrycznej, którą uznano za pełną, rzetelną i jednoznacznie odpowiadającą na pytania wymagające wiedzy specjalnej.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

Brak obrońcy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, którego obecność była obowiązkowa.

Art. 439 k.p.k.

U oskarżonego stwierdzono upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Zrazem uznano, że z uwagi na to powinien mieć zapewnioną pomoc prawną. Tymczasem w postępowaniu pierwszoinstancyjnym występował bez obrońcy. Tym samym zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 kpk.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

Konieczność umorzenia postępowania

4. Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

5.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Sąd Rejonowy powinien ponownie rozpoznać niniejszą sprawę, rozstrzygając o winie bądź niewinności oskarżonego. Z uwagi na upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim i uznanie przez biegłych psychiatrów, że powinien mieć zapewnioną pomoc prawną udział obrońcy, którego wyznaczono na etapie postępowania odwoławczego, jest obowiązkowy wraz ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu konsekwencjami.

Inne rozstrzygnięcia z wyroku

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

Koszty procesu

Wskazać oskarżonego.

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

Z. R.

Punkt II wyroku

Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie na rzecz adw. R. U. kwotę 1.033,20 złote, w tym podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Powyższe nastąpiło na wniosek w/w, który uczestniczył w rozprawie. Wysokość należności wynikała z rozporządzenia w tym zakresie.

Granice zaskarżenia

Wpisać kolejny numer załącznika 1

Podmiot wnoszący apelację

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok w części go dotyczącej

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie