Jazda pijanego bez uprawnień przy wcześniejszym skazaniu. Sąd utrzymał wyrok

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 11 czerwca 2025 roku wydany w sprawie o sygnaturze akt III K 462/25.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

1. Obraza przepisów prawa materialnego poprzez przyjęcie kwalifikacji z art.. 178a § 4 k.k. w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest wyroku Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 10 lutego 2003 roku (sygnatura VI K 635/02) z naniesionymi danymi o odbyciu kary, a wyrokiem tym orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i powinno dojść do zatarcia skazania z upływem okresu próby.

Niezasadny

Rację ma skarżący, lecz tylko w tej części swojego zarzutu, w której zauważa, iż w aktach sprawy brak jest odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim wydanego w dniu 10 lutego 2003 roku sprawie VI K 635/02. Nie jest to jednak brak dowodowy, który uniemożliwiał poczynienie w tej sprawie prawidłowych, precyzyjnych ustaleń faktycznych. Apelujący zupełnie pominął, że w aktach sprawy zalegają inne dokumenty urzędowe, których wiarygodność, z oczywistych względów nie mogła zostać podważona, a które nakazywały ustalenie stanu rzecz, jak uczynił to sąd I instancji. Dane płynące z elektronicznego systemu Krajowego Rejestru Karnego świadczą o tym, że, o ile w sprawie VI K 635/02 Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby dwóch lat, to postanowieniem z 3 marca 2005 roku zarządzono wykonanie tej kary. Mało tego 1 września 2005 roku oskarżony rozpoczął odbywanie tej kary, niemniej 12 września 2005 roku został zwolniony z jednostki penitencjarnej, a kary do dnia dzisiejszego nie wykonano. Tylko te fakty dowodzą, że wobec oskarżonego nie znajduje zastosowania norma z art. 76 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed 1 lipca 2015 roku. Nie nastąpiło również zatarcie skazania w tej sprawie, gdyż zgodnie z przepisem art. 107 § 1 k.k., to mogło nastąpić z upływem 10 lat od chwili wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary. Te przesłanki nie ziściły się przed dniem 15 kwietnia 2016 roku (skoro kary nie wykonano), kiedy wprowadzono w życie przepis, zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w art. 76 § 1 k.k., przepis art. 108 k.k. stosuje się. Ostatnia jednostka redakcyjna niezmiennie przewiduje, iż jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw, jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Dla dopełnienia rozważań, można wskazać chociażby na wyrok Sądu Rejonowego w Grudziądzu w sprawie II K 245/14 z dnia 21 maja 2014 roku, którym skazano oskarżonego na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres próby 5 lat. Karę tę również wprowadzono do wykonania przed 15 kwietnia 2016 roku i tylko z tego powodu nie było możliwe zatarcie skazania w sprawie VI K 635/02. Przed kwietniem 2016 roku nie nastąpiło również przedawnienie wykonania kary orzeczonej za występek z art. 178a § 1 k.k. W obliczu tych faktów i rozważań, ustalenia, że przed 15 kwietnia 2016 roku nie nastąpiło zatarcie skazania w sprawie VI K 635/02 Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim, oczywistym było, że na chwilę orzekania w aktualnie rozpoznawanej sprawie przez sąd I jak i II instancji, J. S. pozostawał skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, a co stanowi przesłankę kwalifikacji prawnej z art. 178a § 4 k.k.

Niezasadny

Z uwagi na przedstawione fakty i oceny prawne, wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku, w zakresie kwalifikacji z art. 178a § 4 k.k., nie zasługiwał na uwzględnienie.

2. 

Rażąca niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia wolności w sytuacji gdy do czynu podobnego doszło ponad 22 lata temu, a obecnie oskarżony ustabilizował swoją sytuację życiową i pracuje zarobkowo;



Obraza przepisów prawa materialnego, a to art. 37b k.k. poprzez odmowę orzeczenia kary mieszanej w sytuacji gdy przesłanki z tego przepisu zostały spełnione.

Niezasadny

Powyższe zarzuty, ze względów omówionych poniżej, potraktowane zostaną łącznie.

Sąd odwoławczy, z uwagi na naprowadzone wcześniej okoliczności, co w tej sprawie jest wyjątkowo oczywiste, nie stwierdził żadnych istotnych okoliczności łagodzących, które nakazywałyby odmienną reakcję karną.

Zresztą okoliczności tych (poza zaznaczeniem, że skazanie za przestępstwo podobne miało miejsce ponad 20 lat temu), nie potrafił zdefiniować również autor apelacji, czyniąc dalszą polemikę w tym zakresie, wręcz niemożliwą.

Skoro jednak postawiono zarzut rażącej niewspółmierności kary, to przyszło jedynie przypomnieć, że o przesłankach z art. 438 pkt 4 k.p.k., można mówić jedynie wówczas, gdy na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było przyjąć, że zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez sąd pierwszej instancji a karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej w następstwie prawidłowego zastosowania w sprawie dyrektyw wymiaru kary przewidzianych w art. 53 KK oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo (wyr. SA w Katowicach z 5.10.2017 r., II AKa 318/17, Legalis). Kara może być uznana za rażąco niewspółmierną z powodu niewłaściwego wyboru jej rodzaju, jej nadmiernej wysokości, albo z powodu nieorzeczenia warunkowego zawieszenia jej wykonania (wyr. SA w Łodzi z 23.11.2016 r., II AKa 222/16, Legalis).

Jak dowiódł tego materiał aktowy, o ile oskarżony od listopada 2015 roku nie był skazywany za przestępstwa, to skarżący pominął w apelacji, że poza wyrokiem w sprawie VI K635/02, J. S. skazano jeszcze aż cztery raz za różnego rodzaju występki. Autor apelacji, stawiając zarzut z art. 438 pkt 4 k.p.k., całkowicie pominął okoliczności zdarzenia, które jest przedmiotem rozpoznania. Oskarżony w chwili kierowania pojazdem, nie dość, że nie posiadał do tego uprawnień, to przede wszystkim był wręcz upojony alkoholem do tego stopnia, że powodem interwencji policji wobec niego były zgłoszenia przypadkowych osób. Osoby te zaniepokoił sposób prowadzenia pojazdu przez oskarżonego, który był wyjątkowo niebezpieczny. Oskarżony zwyczajnie nie był w stanie jechać prosto po drodze. Stąd stopień niebezpieczeństwa, które stworzył w ruchu lądowym był olbrzymi, co samoistnie wręcz mogło przemawiać za oceną stopnia społecznej szkodliwości i uznaniem go za bardzo wysoki. Wreszcie należało wyświetlić, co również miało znaczenie przy ocenie zarzutu naruszenia art. 178a § 5 k.k., że nie jest zrozumiałe zachowanie się oskarżonego, które samo przez się świadczy o jego lekceważeniu porządku prawnego, a polegające na zakupie samochodu w sytuacji, w której oskarżony w ogóle nie posiadał uprawnienia do kierowania pojazdami. Stracił je bowiem w wyniku skazania go za występek z art. 178a § 1 k.k. i nigdy nie odzyskał.

Tylko te fakty przemawiały za oceną zarzutu jako niezasadny. Kara 4 miesięcy pozbawienia wolności graniczy przecież z ustawowym minimum i nie sposób zakładać, że jest rażąco niewspółmiernie surowa. W tej sprawie jest wręcz przeciwnie. Te same względy przemiały też za nieuwzględnieniem zarzutu naruszenia art. 37b k.k., nawet przy uwzględnieniu okoliczności łagodzących, jak mocno akcentowany fakt niekaralności oskarżonego po roku 2015.

Niezasadny

Zarzuty okazały się niezasadne, stąd wnioski nie podlegały uwzględnieniu.

3. Obraza przepisów prawa materialnego, a to art. 178a § 5 k.k., poprzez jego zastosowanie w sytuacji kiedy norma ta jest sprzeczna z art. 2 Konstytucji RP i sąd powinien był zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego.

Niezasadny

Zgodnie z treścią przepisu art. 178a § 5 k.k. Sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b, w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Uzasadnienie apelacji w tej części nie zawiera żadnych argumentów, stąd polemika z zarzutem jest wielce utrudniona.

Z głosów końcowych wynikało, że skarżący upatrywał swoich racji w twierdzeniu, zgodnie z którym cytowany przepis jest bezwzględnie obowiązujący, a sąd pozbawiony został luzu decyzyjnego.

Tak dekodując postawiony zarzut, zauważyć przyszło, zdaniem sądu odwoławczego, iż właściwy wymiar kary (środka karnego) może zostać ustalony tylko wówczas, gdy ustawodawca pozostawia sędziemu możliwość wyboru, o ile nie zawsze rodzaju kary (środka karnego), to chociaż ilościowego jej określenia, a więc określenia jej wysokości, czy też innych elementów. Oczywistym, jest, co było przedmiotem wielu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w ostatnich dwóch dekadach, że stosowanie przez ustawodawcę sankcji bezwzględnie oznaczonej kary (środka karnego) jest sprzeczne z zasadą trójpodziału władzy określoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji i narusza zasadę wymierzania sprawiedliwości przez sądy, wyrażoną w art. 175 ust. 1 Konstytucji. Nadto wskazać przyszło, co również nie budziło wątpliwości, iż sankcja bezwzględnie oznaczona może uniemożliwiać dostosowanie reakcji karnej do stopnia winy sprawcy. Tymczasem ustalenie i ocena okoliczności odnoszących się do stopnia winy sprawcy należy do wyłącznej kompetencji sądu i nie może być zastąpiona bezwzględnie określoną regułą ustanowioną przez ustawodawcę w sposób generalno – abstrakcyjny.

Tym samym dochodziłoby do związania sądu, który ma ograniczone możliwości zastosowania w przypadku sprawców wymienionych wcześniej czynów zabronionych zasad wymiaru kary określonych w art. 53 § 1 i art. 55 k.k., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 56 k.k.

Takie określenie sankcji, sprowadzające rolę sędziego jedynie do orzeczenia środka karnego w razie ziszczenia się określonych w ustawie przesłanek, powoduje ograniczenie prawa sądzenia.

Wybór właściwej reakcji karnej opartej na różnych względach i celach musi pozostać do uznania sądu, tak jak i wybór odpowiedniej racjonalizacji, która jest podstawową przesłanką właściwego wymiaru kary. Te same dyrektywy mają również zastosowanie przy wymierzaniu innych środków przewidzianych w kodeksie i nawet jeśli owo stosowanie ma być „odpowiednie”, nie oznacza to jeszcze uprawnienia ustawodawcy do arbitralnego wyłączenia możliwości jakiegokolwiek dostosowania dolegliwości środka karnego do charakteru popełnionego przez sprawcę czynu i tym samym do stawiania się na miejscu sądu.

Zdaniem sądu odwoławczego, zdanie drugie, cytowanego na wstępie przepisu czyni zadość opisanym dyrektywom.

Ustawodawca pozostawił sądom odpowiedni luz decyzyjny w zakresie orzekania o przepadku pojazdu, którym poruszą się sprawca czynu z art. 178a § 1 k.k. Wskazano przecież, że aby sąd mógł odstąpić od tego przepadku, powinien wystąpić wyjątkowy przypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Przesłanka ta jest w istocie niedookreślona i aby pozostawić sędziemu swobodę orzekania taka musi pozostać.

Co ważne w odniesieniu do zarzutu, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił żaden wyjątkowy przypadek, aby sąd odstąpił od orzeczenia przepadku pojazdu. Zdecydowanie przekonuje o tym nie tylko upojenie oskarżonego w czasie czynu, lecz powołana już wcześniej okoliczność, że nieodpowiedzialny oskarżony, kupił samochód wiedząc, że w ogóle nie może nim kierować, gdyż nie posiada ku temu uprawnień.

Niezasadny

Wskazany zarzut również okazał się bezzasadny, a przez to nie podlegały uwzględnieniu wnioski apelacyjne.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 11 czerwca 2025 roku wydany w sprawie o sygnaturze akt III K 462/25.

Z uwagi na to, że zarzuty apelacji okazały się chybione, brak było przesłanek z art. 439 k.p.k. oraz sąd nie dostrzegł potrzeby działania z urzędu w trybie art. 440 k.p.k. i 455 k.p.k., zaskarżony wyrok należało utrzymać w mocy (art. 433 § 1 k.p.k. i art. 437 § 1 k.p.k.).

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Koszty procesu

II. Z uwagi na fakt, że apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, oskarżonego obciążono kosztami postępowania: 120 złotych opłata od akry oraz 20 złotych ryczałtu za doręczenia.