Sąd utrzymał wyrok wobec macochy, która szarpała się z matką dziecka

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 10 lutego 2025 r. sygn. akt IV K 484/23

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel prywatny

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

A. Z. (1)

Stan majątkowy

Niekarana

Dane o karalności z systemu KRK k.325

J. Z.

Stan majątkowy

Niekarana

Dane o karalności z systemu KRK k.324

Fakty uznane za nieudowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Wskazać fakt

Stan majątkowy

Niekarne

Informacja EPUAP

Karta karna

Załączone dokumenty urzędowe zostały sporządzone w przepisanej prawem formie przez organy do tego uprawnione. Stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone. Strony nie kwestionowały autentyczności dokumentów.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

Wskazać fakt.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Apelacja

Obrońca/Pełnomocnik A. Z. (1) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia tj. art. 4 kpk, 5 § 2 kpk, art. 366, art. 410 kpk,

- rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 § 1 i 3 kk

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia

Niezasadny

Apelacja wniesiona przez pełnomocnika/obrońcę A. Z. (1) okazała się niezasadna i nie mogła zostać uwzględniona, zawarte w niej zarzuty stanowią bowiem tylko nieskuteczną próbę polemiki z prawidłowymi ustaleniami Sądu Rejonowego. Z uwagi na zakres zaskarżenia wyrok Sądu Rejonowego został w całości utrzymany w mocy.

Sąd I instancji w sposób wyczerpujący i zgodny z wymogami art. 424 k.p.k. przedstawił w uzasadnieniu wydanego wyroku, gdzie dokonał oceny całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie zgodnie z dyspozycją art. 410 k.p.k. ze wskazaniem dowodów, które przyjął za podstawę swych ustaleń. Zawarta tam argumentacja jest logiczna, przekonywująca, pozbawiona błędu i nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów określonych w art. 7 k.p.k. Dokonana ocena dowodów nie uchybia też zasadom określonym w art. 5 k.p.k. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego, że dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób odmienny od oczekiwań stron procesowych nie stanowi naruszenia przepisów art. 7 i 410 k.p.k. (zob. post. SN z dnia 12 lutego 2016 r., III KK 20/16). Na tej podstawie poczynił trafne ustalenia faktyczne a następnie wysnuł prawidłowy wniosek o uznaniu oskarżonej A. Z. (1) za winną zarzucanych jej przestępstw z art. 216 § 1 k.k. oraz art. 217 § 1 kk oraz uniewinnieniu J. Z. od czynu z art. 157 § 2 kk. Wywiedzione zarzuty apelacji nie są tym samym trafne.

Z akt sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że doszło do zatargu miedzy stronami, które pozostają w długoletnim konflikcie i na skutek zdarzenia z dnia 10 stycznia 2023 r. J. Z. doznała naruszenia nietykalności spowodowanego szarpaniną z A. Z. (1) oraz została znieważona przez oskarżoną A. Z. (1).

Zgromadzony materiał dowodowy przemawia za tym twierdzeniem, a w szczególności wyjaśnienia J. Z. oraz bezstronnego, obcego dla stron świadka J. W., albowiem są one logiczne, spójne i wzajemnie się uzupełnią, Sąd Rejonowy zasadnie dał im walor wiarygodności. Z zeznań J. W. wynika jednoznacznie, że oskarżona J. Z. kiedy trzymała swoją córkę to była uderzana przez drugą oskarżoną, która nadto próbowała jej wyrywać trzymaną przez nią córkę. Świadek ten potwierdził także opisane przez oskarżoną Z. i jej ojca- A. C. zachowania małoletniego syna oskarżonej Ł. – Z., który kopał A. C.. Odnosząc się do zeznań A. C., brak jest podstaw do ich kwestionowania, choć należy mieć na uwadze, że jest on ojcem oskarżonej J. Z. a więc ocena w tym przedmiocie musi być ostrożna . Niemniej jednak z jego depozycji wynika wprost, iż A. Z. (1) używała wobec jego córki słów wulgarnych, a także naruszała jej nietykalność cielesną. Okoliczności te jak wyżej wspomniano zostały również potwierdzone przez bezstronnego świadka J. W., który dłuższy czas obserwował z bliskiej odległości zajście i słyszał wypowiadane treści .

Natomiast co do wyjaśnień A. Z. (1) sąd zasadnie nie podzielił jej twierdzeń zgodnie z którymi druga z oskarżonych popełniła na jej szkodę zarzucany jej czyn, z uwagi na brak potwierdzenia w innych dowodach. Jej wersja o fizycznym nagłym ataku J. Z. na jej osobę, który miał umożliwić zabranie dziecka jest zupełnie niewiarygodna. W światle zasad logiki, racjonalnego rozumowania nie sposób przyjąć wersji , że matka dziecka zamiast chwytać dziecko z zamiarem odzyskania pieczy rzuca się na osobę pod czyją opieka akurat dziecko się znajduje, kocentrując się na wyrządzeniu jej dolegliwości . Odnosząc się do zeznań pozostałych świadków tj. P. I., T. F. oraz T. P., należy wskazać , że osoby te wprawdzie opisały zaobserwowana sytuację, jednak nie były bezpośrednimi obserwatorami całego zdarzenia. Świadkowie ci widzieli jedynie jego fragmenty, a tym samym nie znali rzeczywistego i pełnego przebiegu zajścia, które trwało około 20 minut. Niewątpliwie w jego całokształcie raz jedna raz druga strona przetrzymywała większy obszar ciała dziecka , co mogło sugerować wnioski co do osoby atakującej. W konsekwencji ich relacje nie mogą stanowić miarodajnej podstawy do ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Odnosząc się do kwestii uniewinnienia oskarżonej J. Z., w świetle wyżej poczynionych rozważań brak jest podstaw do przypisania jej naruszęnia nietykalności cielesnej czy uszkodzenia ciała. Działanie oskarżonej zmierzało wyłącznie do odebrania własnego dziecka, gdzie do sprawowania pieczy nad nim była w pełni uprawnioną a faktycznie pozbawioną . Aktualna żona ojca dziecka jako osoba trzecia nie miała prawa pozbawiać matki tego uprawnienia ani przeciwdziałać wykonywaniu przez nią władzy rodzicielskiej. Owszem, A. Z. (1) sprawując chwilową opiekę nad dzieckiem, które zostało jej powierzone przez ojca dziecka D. Z. mogła podejmować działania mające na celu zapewnienia bezpieczeństwa małoletniej J. Z. (1) przed zagrożeniami zewnętrznymi, jednak uprawnienie to nie znajdowało zastosowania w sytuacji, w której matka biologiczna chciała osobiście zająć się dzieckiem. Ojciec dziecka nie mógł też skutecznie przenieść na nią uprawnień do wykonywania władzy rodzicielskiej ani swoja wolą zapewnić jej możliwości przeciwstawienia się zamiarom matki co realizacji analogicznego uprawnienia. Tym bardziej, że J. Z. posiadała zabezpieczenie potwierdzające uprawnienie jej do wykonywania skonkretyzowanego elementu władzy rodzicielskiej a czego dowodem jest postanowienie z dnia 24 lipca 2023 r., w którym Sąd Rejonowy w Wołominie w sprawie III Nsm 940/22 orzekł w trybie zabezpieczenia, że na czas trwania postepowania w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletniej J. Z. (1) miejscem jej pobytu będzie każdorazowe miejsce zamieszkania J. Z.. Ponadto z akt sprawy wynika, iż ojciec dziecka uniemożliwiał jej realizację tego prawa. Konkludując J. Z. nie działała w celu zaatakowania A. Z. (1) ani naruszenia jej nietykalności cielesnej. Ewentualne zadrapania czy inne drobne ślady mogły powstać wyłącznie w wyniku szarpaniny wywołanej bezprawnym zachowaniem A. Z. (1) w postaci utrudniania wykonywania władzy rodzicielskiej i wyszarpywania czy przytrzymywania dziecka a co wyklucza możliwość przypisania oskarżonej znamion strony podmiotowej czynu z art. 157 § 2 kk.

Zgodnie z depozycją art. 25 § 1 k.k. „ nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem”, natomiast w niniejszej sytuacji okoliczności przedmiotowej sprawy jednoznacznie wskazują na to, iż oskarżony nie działał w obronie koniecznej.

Obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale nawet stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, jak również w wypadku jego nieuchronności, o ile nie zostanie podjęta natychmiastowa akcja obronna. Zamach wtedy jest już bezpośredni, kiedy z zachowania napastnika jednoznacznie można wywnioskować, iż przystępuje on do ataku na określone dobro zindywidualizowane oraz że istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa natychmiastowego ataku na dobro. Wyrok SN z 26.10.2023 r., I KK 79/23, LEX nr 3719243.

W ocenie Sadu Okręgowego, Sąd Rejonowy dokonał zasadnej oceny zachowania oskarżonej A. Z. (1) przyjmując iż zarzucany jej czyn dopuściła się ona z winy umyślnej, działając w zamiarze bezpośrednim. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w sposób jednoznaczny wynika, iż między stronami doszło do konfliktowej sytuacji w której to A. Z. (1) zastosowało przemoc wobec J. Z.. Niewiarygodne jest twierdzenie, jakoby to J. Z. zamierzała zaatakować A. Z. (1) i naruszyła jej dobro prawnie chronione. Działania J. Z. zmierzało wyłącznie do odebrania własnego dziecka, do którego sprawowania pieczy była w pełni uprawniona. Wprawdzie postawa matki biologicznej dziecka nie była właściwa z punktu widzenia jego dobra, gdyż mogła z uwagi na element zaskoczenia wywołać u córki poczucie strachu, niepokoju czy też zagrożenia, jednak okoliczność ta nie zmienia faktu, że żona ojca dziecka nie miała prawa przeciwdziałać wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez osobę do tego uprawnioną, które w żadnej mierze nie miało postaci bezprawnego zamachu. Z zeznań świadka J. W., wynika wprost, że to J. Z., trzymając na rękach swoja córkę, była uderzana przez A. Z. (1), która bezpodstawnie stosowała wobec niej przemoc fizyczną. W tej sytuacji nie doszło do naruszenia dobra oskarżonej A. Z. (1), a tym samym nie istniała żadna konieczność do użycia przemocy wobec J. Z.. Ponadto obrona A. Z. (1) powołuje się na działanie w warunkach obrony koniecznej, jednak nie potrafi wskazać, z jakiego konkretnego uprawnienia miałaby ona skorzystać, w imię ochrony jakiego dobra prawnie chronionego miał prawo zastosować przemoc i odpierać przywoływany zamach . Należy podkreślić, że oskarżona J. Z., jako matka biologiczna posiadając pełne prawa rodzicielskie, nie mogłaby odpowiadać za uprowadzenie własnego dziecka, a tym samym jej działanie nie stanowiło bezprawnego zamachu, który mógłby uzasadnić zastosowanie obrony koniecznej przez macochę dziecka. W zaistniałej sytuacji bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że dziecko nie chciało wrócić do matki i pozostawało przy oskarżonej A. Z. (1), albowiem wola małoletniego nie może stanowić podstawy do ograniczenia wykonywania władzy rodzicielskiej przez osobę do tego uprawnioną ani usprawiedliwiać stosowania przemocy wobec matki biologicznej.

Dopóki rodzicowi małoletniego przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej, nie może być on podmiotem przestępstwa z art. 211 k.k. Może się nim stać dopiero wtedy, gdy został on pozbawiony władzy rodzicielskiej, została mu ona ograniczona albo zawieszona.

Postanowienie SN z 28.06.2021 r., IV KK 260/21, LEX nr 3296171.

Przepis art. 211 k.k. chroni prawidłowe, niezakłócone wykonywanie prawa do opieki nad konkretną osobą. Uregulowanie zawarte w art. 211 k.k. ma przeciwdziałać również negatywnym skutkom międzynarodowego, bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania i stanowi przejaw realizacji zobowiązań wynikających z Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze 25.10.1980 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 108, poz. 528). (…) Przepis art. 211 k.k. chroni w szczególności prawo rodzica do kontaktów ze swoim dzieckiem oraz prawo dziecka do kontaktów ze swoim rodzicem.

J. Lachowski [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023, art. 211.

Mając na uwadze powyższe, to w zaistniałej sytuacji to właśnie oskarżonej J. Z. przysługuje prawo do ochrony kontaktów z dzieckiem, sprawowania opieki nad nim i wychowywania go wynikające też z art. 211 kk. i to jej prawo potencjalnie mogło zostać naruszone.

W zaistniałej sytuacji oskarżona A. Z. (1) powinna opanować negatywne emocje i dążyć do porozumienia z matką biologiczną dziecka, ewentualnie zwrócić się o pomoc w pokojowym , zgodnym z dobrem dziecka rozwiązaniu sytuacji do ojca małoletniego, zamiast za wszelką cenę podejmować próbę odebrania dziecka matce przy użyciu przemocy i wzmacniać ja kierowaniem słów znieważających.

Z związku z powyższym, apelacja złożona przez obrońcę/ pełnomocnika oskarżonej A. Z. (1) nie może skutecznie podważyć prawidłowości rozstrzygnięcia.

Obrońca oskarżonej wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie J. Z. winną zarzucanego jej czynu oraz uniewinnienie A. Z. (1) o od popełnienia zarzucanego jej czynu

Niezasadny

Wobec uznania przez Sąd odwoławczy zarzutów apelacji za niezasadne z przedstawionych wyżej powodów, koniecznym stało się stwierdzenie, iż skorelowane z nim wnioski także nie zasługują na uwzględnienie, pomijając już niemożność wydania orzeczenia reformatoryjnego w przypadku uniewinnienia.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

1

Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok utrzymany w mocy w całości

Zarzuty zawarte w apelacji z przyczyn wskazanych w sekcji 3.1 nie mogły wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w powyższym zakresie. Brak okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu określonych w art. 439 k.p.k. oraz art. 440 k.p.k.

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

Konieczność umorzenia postępowania

4. Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

5.

Inne rozstrzygnięcia z wyroku

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

Koszty procesu

Wskazać oskarżonego.

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

A. Z. (1)

J. Z.

Kosztami sądowymi w sprawie obciążono A. Z. (1) poprzez zapłatę na rzecz Skarbu Państwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem opłat na podstawie art. 632 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 i 3 kpk w zw. z art. 13 § 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych

Granice zaskarżenia

Wpisać kolejny numer załącznika 1

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca/ pełnomocnik oskarżycielki prywatnej

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 10 lutego 2025 r. sygn. akt IV K 484/23

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana