Podejrzenie o podrobienie podpisów zamiast oskarżenia. Sąd uniewinnił M. S.

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 5 sierpnia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt III K 1964/23.

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

1. obrazę przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na treść wyroku, a w szczególności:

a.

art. 4 kpk, art. 7 kpk i art. 410 kpk poprzez oparcie ustaleń co do winy oskarżonej jedynie na okolicznościach obciążających ją i przy pominięciu dowodów i okohczności świadczących na jej korzyść oraz poprzez naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów i oceny zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny ze wskazaniami wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zasadami logiki i prawidłowego rozumowania, a przejawiające się w:

⚫

uznaniu za wiarygodne wyjaśnień oskarżonej z etapu postępowania przygotowawczego w sytuacji gdy oskarżona te wyjaśnienia w toku postępowania sądowego odwołała, a które to wyjaśnienia z kolei sąd uznał za niewiarygodne w sytuacji gdy były one spójne, logiczne i korespondowały z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym,

⚫

uznaniu za w pełni wiarygodne zeznań świadków w osobach K. L., K. K. oraz M. K. przy jednoczesnym poczynieniu ich podstawą ustaleń faktycznych w sprawie wyłącznie w zakresie w jakim zeznania te przemawiały na niekorzyść oskarżonej i pominięciu w tej części, w której korespondowały one z wyjaśnieniami oskarżonej złożonymi w toku postępowania sądowego i przemawiały na jej korzyść,

⚫

pominięciu przy dokonywaniu ustaleń faktycznych w sprawie dowodów Iz dokumentów w postaci zawiadomienia (...) o możliwości popełnienia przestępstwa z dnia 22.09.2021 r., wyroku skazującego w sprawie dot. M. K., postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie dot. umowy zawartej przez D. M. oraz wyroku skazującego K. K. w sytuacji gdy brak było podstaw do ich kwestionowania, a miały one istotne znaczenie dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie,

b.

art. 17 § 1 pkt 3 kpk poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy czyn, którego dopuściła się oskarżona charakteryzował się znikomym stopniem społecznej szkodliwości;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, który miał wpływ na jego treść, a wynikający z przyjęcia, iż:

a.

oskarżona w dniu 21 lutego 2021 r. w R. będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w toku prowadzonego przez Komendę Miejską Policji w R. zeznała nieprawdę i fałszywie oskarżyła K. L. przed organami ścigania o dokonanie przestępstwa podczas gdy treść zeznań oskarżonej z dnia 21 lutego 2021 r. wskazuje, iż oskarżona mówiła jedynie o swoich przypuszczeniach,

b.

oskarżona w dniu 21 lutego 2021 r. w R. będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w toku prowadzonego przez Komendę Miejską Policji w R. była świadoma, że zeznaje nieprawdę i fałszywie oskarża K. L. o czyny zabronione, a jej zeznania stanowiły odwet wobec jego osoby za jego dotychczasowe postępowanie podczas gdy z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż oskarżona z uwagi na okoliczności towarzyszące sprawie nie miała takiej świadomości i była subiektywnie przekonana, iż jej zeznania polegają na prawdzie,

c.

oskarżona w dniu 21 lutego 2021 r. w R. będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w toku prowadzonego przez Komendę Miejską Policji w R. zeznała nieprawdę i fałszywie oskarżyła K. L. o podrobienie na umowie podpisu O. T. w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takich ustaleń albowiem przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie przez kogo został naniesiony na umowie podpis O. T.,

d.

czyn, których dopuściła się oskarżona charakteryzował się znacznym stopniem społecznej szkodliwości w sytuacji gdy przy prawidłowym uwzględnieniu okoliczności przedmiotowych i podmiotowych, a także wyrządzonej szkody należało stwierdzić, iż czyn ten charakteryzował się znikomym stopniem społecznej szkodliwości.’

Nadto z daleko posuniętej ostrożności procesowej, na wypadek gdyby Sąd Okręgowy nie podzielił powyższych zarzutów, dodatkowo wyrokowi zarzucono:

rażącą niewspółmiemość orzeczonej względem oskarżonej kary 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat co doprowadziło do orzeczenia kary niewspółmiernie surowej w stosunku do stopnia winy oskarżonej oraz społecznej szkodliwości czynu jakiego dokonała oraz w relacji do celów, jakie kara ta powinna spełniać w zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania, a także właściwości i warunków osobistych oskarżonej.

Zasadny

Zarzuty obrazy przepisów postępowania, a to art. 4, 7 i art. 410 k.p.k. są zasadne i to w stopniu oczywistym. Chociaż nie wynika to wprost z treści zarzutów, to już w punkcie 1 w uzasadnieniu apelacji, celnie wyświetlone zostało, że w protokole przesłuchania oskarżonej M. S., a sporządzonego w dniu 21 lutego 2022 roku (nie jak błędnie wskazywał prokurator, następnie sąd, aż wreszcie obrońca w apelacji w dniu 21 lutego 2021 roku), w sprawie pod sygnaturą akt sprawy 4097 – 5 Ds. 226.2021 Prokuratury Rejonowej w R., ta nigdy nie złożyła zeznań o treści wskazanej w akcie oskarżenia. Tylko z tego powodu, zważając na treść tego protokołu, należało uznać, że ustalenia fatyczne poczynione przez sąd, podyktowane były wyjątkowo dowolną oceną materiału dowodowego, zwłaszcza przedmiotowego protokołu, zawartego na karcie 100 i 301 akt sprawy. Chociaż z opisu czynu przypisanego, który był sporządzony zbyt ogólnie, a przez to nieprawidłowo, nie wynikało w istocie o jaki protokół przesłuchania M. S. prokuratorowi, a następnie sądowi chodziło, to dokładna analiza materiału aktowego, wzmocniona wglądem sądu odwoławczego w w.w. akta sprawy, dowiodła, że nie sporządzono innego protokołu przesłuchania oskarżonej, w którym zeznawałaby ona na temat umów podpisanych z osobami wskazanymi w zarzucie aktu oskarżenia. Odnośnie błędów prokuratora jak i sądu w zakresie określenia daty dziennej protokołu, to tylko uważne zapoznanie się z tym dokumentem, pozwalało i nakazywało ustalenie, że oskarżona przesłuchiwana jako świadek była 21 lutego 2022 roku. Taką datę wskazano na odwrocie tego dokumentu w miejscu, gdzie podpis złożyła oskarżona S.. Tej daty dowodzi także chronologia podejmowania czynności procesowych w sprawie 4097 – 5 Ds. 226.2021 Prokuratury Rejonowej w R., zwłaszcza notatka urzędowa z dnia 22 czerwca 2021 roku (k.79), która zapoczątkowała to postępowanie. Warto zaznaczyć, iż proces ten w wyniku analizy zaprezentowanej w tej notatce, wszczęto z urzędu. Dla jasności wywodu, sama błędna data sporządzenia omawianego protokołu, nie miała decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sądu II instancji, a została potraktowana jako omyłka pisarska. Niemniej, zapewne świadczy to, o jakości czynności procesowych przedsiębranych w aktualnie rozpoznawanej sprawie.

Wracając jednak do istoty, sąd odwoławczy nie znalazł przyczyny, aby przyjąć za trafne ustalenie, które poczynił sąd I instancji, że „

Kobieta została pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – pomimo tego zeznała nieprawdę, że podpisy złożone na umowach zawartych z O. T. i K. K. zostały podrobione przez K. L. i miały charakter fikcyjny. Powyższym jednocześnie oskarżyła go przed organami ścigania o dokonanie przestępstwa”.

Żaden fragment protokołu z dnia 21 lutego 2022 roku, w którym zawarto zeznania M. S., nie pozwalał na takie ustalenie faktyczne, co trafnie wyświetlił skarżący już w pierwszych zdaniach uzasadnienia do apelacji. Takiej treści ustalenie sądu rejonowego jest wręcz sprzeczne z treścią wskazanego protokołu. Przecież M. S., w odpowiedzi na pytanie przesłuchującego zeznała jedynie, iż

„ ja rozpoznaję na okazanych mi umowach podpisy K. L., ponieważ są one takie same jak na innych pismach, które podpisywał własnoręcznie, tj. umowa o pracę i inne tego typu. Jestem pewna, że te umowy on sam podpisywał.

Jeżeli chodzi o podpisy klientów to ja nie wiem, kto te podpisy nakreślił, ja nie miałam z tym nic wspólnego i ja tych podpisów nie nakreśliłam.

Mam podejrzenie, że te podpisy klientów na umowach wykonał sam K. L.

” (k.301). W sposób wręcz precyzyjny w cytowanym protokole M. S. wyjaśniła przesłuchującemu ją funkcjonariuszowi na czym polegała fikcyjność tych umów i z całą pewnością nie miała na myśli podpisów klientów, które rzekomo, zgodnie z dowolnymi ustaleniami sądu I instancji, miał nakreślić L..

Skoro dla swojej ważności umowa cywilnoprawna wymaga podpisania jej przez obydwie strony kontraktu, to L. musiał ją podpisać w imieniu swojego mocodawcy, czyli oskarżonej, o czym ta właśnie zeznała. Podpis musiał również złożyć klient. Jasno wynika z przedmiotowego protokołu, że oskarżona w żadnym jego miejscu stanowczo nie zeznała, że podpisy za klientów, tj. w tym konkretnym przypadku K. K. i O. T., nakreślił L.. Wskazała jedynie, że ma takie podejrzenie, co w okolicznościach tej sprawy było uzasadnione.

Skoro tak, to w sprawie zaistniała negatywna przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., która powinna zostać uwzględniona już przez prokuratora. Oskarżona nie popełniła czynu opisanego w akcie oskarżenia. Nie złożyła w dniu 21 lutego 2022 roku w sprawie 4097 – 5 Ds. 226.2021 Prokuratury Rejonowej w R., zeznań o treści jak w akcie oskarżenia. Ustalenia sądu I instancji w tym zakresie są nie tylko dowolne, co wręcz sprzeczne z materiałem dowodowym zawartym w aktach sprawy. Nie mogło być mowy o sprawstwie czynu z art. 233 § 1 k.k.

Nie sposób również przyjąć, że oskarżona wyczerpała swoim zachowaniem znamiona przestępstwa z art. 234 k.k., zeznając, że „

Mam podejrzenie, że te podpisy klientów na umowach wykonał sam K. L.

”. Zgodnie z jednolitymi poglądami doktryny i orzecznictwa (bynajmniej sądowi odwoławczemu nie są znane odmienne poglądy), oskarżenie musi przybrać formę kategoryczną. Nie może to być domniemanie.

Zwrot „oskarżać” oznacza w języku ogólnym „rzucać oskarżenie”, „obwiniać kogoś o coś” (Słownik języka polskiego PWN, http://sjp.pwn.pl). W realiach szeroko pojętego prawa procesowego (w tym także regulacji przewidujących prowadzenie czynności operacyjnych na podstawie informacji o przestępstwie) „oskarżenie” to podjęcie konkretnego działania, które zmierza do spowodowania ścigania lub oskarżenia w sprawie o przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne przeciwko konkretnej osobie.

Oskarżenie musi przybrać formę kategoryczną, która pozwala na ocenę przez jego adresata czynu zabronionego lub przewinienia dyscyplinarnego stanowiącego jego przedmiot. Nie jest wymagane podanie kwalifikacji prawnej, ale takie określenie opisowe czynu, które pozwala na identyfikację zespołu znamion typu. Oskarżenie stanowi konkretny akt zmierzający do spowodowania ścigania określonej osoby (postawiony jej zarzut – wyrok SN z 9.06.1949 r., K 460/49, Orzecznictwo Sądu Najwyższego z zakresu materialnego prawa karnego, 1945–1957. Zbiór analityczny w ujęciu przedmiotowym i artykułowym, red. S. Śliwiński, Warszawa 1958, s. 108),

co w konsekwencji odróżnia go np. od wypowiadania podejrzeń lub przypuszczeń (J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, t. 2, Warszawa 1987, s. 418).

Zasadny

Z tych wszystkich, naprowadzonych wyżej powodów, wniosek apelacyjny o uniewinnienie oskarżonej, podlegał uwzględnieniu. Jednocześnie z uwagi na treść przepisu art. 436 k.p.k., sąd odwoławczy zwolniony był z obowiązku odnoszenia się do pozostałych zarzutów przedstawionych w apelacji.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 5 sierpnia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt III K 1964/23.

Podstawą zmiany zaskarżonego wyroku był przepis art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z przepisami art. 414 § 1 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.

W zakresie sprawstwa występku z art. 233 § 1 k.k., jak to zostało wyświetlone, czyn opisany w akcie oskarżenia nie zaistniał.

Z kolei w zakresie art. 234 k.k. w zachowaniu oskarżonej brak było znamienia tego występku, albowiem oskarżona nikogo kategorycznie nie oskarżyła, zaś wyraziła swoje podejrzenia, o czym wyraźnie wyjaśniała sądowi I instancji na rozprawie, a co było zgodne z treścią protokołu z dnia 21 lutego 2022 roku. Także protokół przesłuchania oskarżonej w śledztwie, dawał podstawę do ustaleń, że oskarżona 21 lutego 2022 roku odnośnie podpisów klientów na umowach wyraziła swoje przypuszczenia (podejrzenia), skoro podawała prokuratorowi, że zeznawała „iż nie jest grafologiem”. W realiach tej sprawy, zważając chociażby na treść protokołu przesłuchania ppodejrzanej z 14 lipca 2023 roku, w którym przyznała się ona do winy, przyznanie to nie miało żadnego znaczenia dla końcowego wyniku postępowania.

Koszty procesu

II. Z uwagi na fakt, że oskarżona została uniewinniona, kosztami postępowania należało obciążyć Skarb Państwa, zaś oskarżonej zwrócić wydatki związane z ustanowieniem w sprawie jednego obrońcy.

Przed sądem rejonowym odbył się jeden dodatkowy termin rozprawy, stąd stawkę podstawową 840 złotych należało powiększyć o 20 %. Nadto przyznano oskarżonej 840 złotych w związku z udziałem obrońcy w rozprawie przed sądem odwoławczym.

Sądzia Paweł Stępień (spr.)

Sędzia Aleksandra Odoj – Jarek Sędzia Lucyna Pradelska - Staniczek