Sąd uchylił wyrok wobec S. I. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Je4leniej Górze z dnia 12 września 2025r. sygn. akt II K 313/25

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Brak zarzutów

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

W osobistej apelacji oskarżonego nie sprecyzował on zarzutu. Jednakże z jej treści można wywnioskować, że kwestionuje on ustalenia faktyczne poczynione przez sąd a odnoszące się do jego sprawstwa.

Obrońca oskarżonego zaś zarzucił:

I. Obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 7 k.p.k. wzw. żart. 410 k.p.k., polegającą na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w sposób sprzeczny z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, poprzez:

a) bezkrytyczne przyznanie waloru pełnej wiarygodności zeznaniom świadków oskarżenia - I. F. oraz K. E. - i oparcie na nich kluczowych ustaleń faktycznych w zakresie czynów z art. 190 § 1 k.k. oraz art. 288 § 1 k.k., przy jednoczesnym całkowitym i nieuzasadnionym zdyskredytowaniu wyjaśnień oskarżonego, w sytuacji gdy zeznania świadków nacechowane były subiektywizmem wynikającym z długotrwałego konfliktu rodzinnego o podłożu majątkowym, a wyjaśnienia oskarżonego, konsekwentnie negującego swoje sprawstwo w tym zakresie, znajdowały pośrednie oparcie w przyjęciu logicznego przebiegu zdarzeń;

b) pominięcie przy ocenie materiału dowodowego okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, w szczególności faktu, iż jego obecność w miejscu zamieszkania matki, T. N., miała charakter incydentalny i podyktowana była wyłącznie koniecznością udzielenia jej realnej, fizycznej pomocy w codziennym funkcjonowaniu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przypisania mu umyślnego działania w zakresie naruszenia zakazu z art. 244 k.k.

II. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, będący bezpośrednią konsekwencją powyższych uchybień proceduralnych, a polegający na niesłusznym przyjęciu, że:

a) S. I. w bliżej nieustalonych dniach stycznia 2025 r. kierował groźby karalne wobec I. F. i K. E., które wzbudziły w nich uzasadnioną obawę ich spełnienia, podczas gdy prawidłowa i wszechstronna analiza dowodów, w szczególności przy uwzględnieniu motywacji świadków, prowadzi do wniosku, iż zdarzenia takie nie miały miejsca, a stanowią jedynie element strategii procesowej pokrzywdzonych, zmierzającej do ostatecznego usunięcia oskarżonego ze wspólnego domu;

b) S. I. w okresie do 4 lutego 2025 r. dokonał umyślnego zniszczenia mienia na szkodę I. F., podczas gdy brak jest jakichkolwiek bezpośrednich dowodów potwierdzających jego sprawstwo, a stan techniczny nieruchomości i istniejące w niej uszkodzenia mogły powstać w innych okolicznościach, niezwiązanych z działaniem oskarżonego;

c) S. I., przebywając w miejscu zamieszkania swojej matki, działał z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym niestosowania się do orzeczonego środka karnego, podczas gdy jego zachowanie było motywowane stanem wyższej konieczności o charakterze pozakodeksowym, podyktowanym obowiązkiem opieki nad osobą najbliższą, a jego celem nie było lekceważenie orzeczenia sądowego, lecz realizacja podstawowych rodzinnych powinności.

Wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej w dalszej części uzasadnienia spowodowało, iż niecelowym jest odnoszenie się do zarzutów zawartych w wywiedzionych apelacjach

Obrońca oskarżonego wniósł o:

1. Zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego S. I. od popełnienia wszystkich zarzucanych mu czynów.

2. Zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. B. P. kosztów obrony z urzędu udzielonej oskarżonemu w postępowaniu apelacyjnym w wysokości wg norm przepisanych powiększonych o stawkę podatku VAT, albowiem powyższe nie zostały opłacone ani w części.

ewentualnie,

3. Uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania.

Niezasadny

Podobnie przedwczesne jest odnoszenie się w chwili obecnej do wniosków apelacji. Zaskarżony wyrok uchylono i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania jednakże nie z powodów wskazanych w apelacji obrońcy oskarżonego lub osobistej apelacji oskarżonego.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

Przedmiot i zakres zmiany

Art. 439 k.p.k.

Zdaniem sądu odwoławczego w niniejszej sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza

W niniejszej sprawie w toku postepowania przygotowawczego na wniosek podejrzanego na podstawie art. 78§1 k.p.k. ustanowiono mu obrońcę z urzędu ( odpis zarządzenia k. 136 ). W dniu 25 marca 2025r. prokurator wydał postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii dwóch biegłych lekarzy psychiatrów m. in. w celu stwierdzenia czy podejrzany cierpi na chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub innego rodzaju zaburzenia czynności psychicznych, jaki jest poziom rozwoju umysłowego podejrzanego, czy w chwili zarzucanego mu czynu podejrzany miał zachowaną zdolność rozpoznania i kierowania swoim postępowaniem czy też zdolność ta zniesiona lub ograniczona w stopniu znacznym ( k. 176 ). Wydanie takiego postanowienia wobec jednoznacznego brzmienia przepisu art. 79§4 k.p.k. spowodowało, że obrona w toku dalszego postepowania stała się obligatoryjna.

Faktem jest, iż dalej w postepowaniu przygotowawczym, jak i przed sądem podejrzany, a później oskarżony S. I. korzystał z pomocy obrońcy ustanowionego z urzędu. Obrońca ten jednakże nie wziął udziału w rozprawach w dniach 20 czerwca 2025r. i 6 sierpnia 2025r. Pomimo niestawiennictwa obrońcy ustanowionego z urzędu sąd I instancji prowadził bez jego udziału rozprawę po odebraniu od oskarżonego oświadczenia o wyrażeniu zgody na prowadzenie rozprawy pod nieobecność obrońcy ( odpowiednio k. 317 i k. 335 ).

Rzeczywiście z uwagi na treść opinii biegłych lekarzy psychiatrów z dnia 14 kwietnia 2025r. ( k. 182 – 184 ) istniały podstawy do stwierdzenia, że udział obrońcy w sprawie oskarżonego S. I. nie jest obowiązkowy. Jednakże ani prokurator, ani sąd po wpłynięciu aktu oskarżenia nie wydali w tym zakresie odpowiedniego postanowienia o tym, że udział obrońcy w sprawie nie jest obowiązkowy.

Spowodowało to sytuację, że w dniach 20 czerwca 2025r. i 6 sierpnia 2025r.pomimo istnienia okoliczności z art. 79§1 k.p.k. obrońca nie brał udziału w rozprawie pomimo, że jego udział był obowiązkowy ( art. 79§3 k.p.k. ).

Obrona obligatoryjna, o której mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., powstaje od momentu, gdy organ procesowy powziął wątpliwości co do tego, czy sprawca mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenie lub pokierować swoim postępowaniem (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.), albo czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.), a także wówczas, gdy wprawdzie brak jest wątpliwości wskazanych wyżej, ale istnieją one, w ocenie organu procesowego, co do tego, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k.) i w celu wyjaśnienia którejkolwiek z tych wątpliwości dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów - art. 202 § 1 k.p.k. ( zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2025r., sygn. II KS 12/25, OSNK 2025/6/39 ). Obligatoryjność obrony trwa dopóty, dopóki organ procesowy nie wyda odpowiedniego postanowienia co do braku obligatoryjności obrony ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III KK 425/24, LEX nr 3842902 ). Stanowisko to znajduje również akceptację doktryny ( zob. Krzysztof Eichstaedt w Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany pod red. Dariusza Świeckiego, LEX/el.2025 ).

Reasumując stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439§1 pkt 10 k.p.k. Stąd też niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji uwzględni wyżej poczynione uwagi odnośnie udziału obrońcy oskarżonego w czynnościach, w których jego udział jest obowiązkowy. Rozważy też potrzebę wydania stosownego postanowienia co do istnienia obligatoryjności obrony. W związku z tym, iż na rozprawie w dniach 20 czerwca 2025r. i 6 sierpnia 2025r. sąd przeprowadził istotną część dowodów konieczne jest przeprowadzenie na nowo całości przewodu sądowego.

Koszty procesu

Punkt II wyroku

Z uwagi na to, ze w postępowaniu odwoławczym oskarżony był reprezentowany przez obrońcę ustanowionego z urzędu sąd okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. B. P. kwotę 840zł. i dalsze 193,20 zł. podatku od towarów i usług albowiem koszty tej obrony nie zostały opłacone ani w całości, ani w części – art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. prawo o adwokaturze.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Sprawstwo i wina oskarżonego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Sprawstwo i wina oskarżonego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Brak zarzutów