Uniewinnienie oskarżonej w sprawie VAT uchylone, sprawa wróci do sądu rejonowego

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Oskarżyciel publiczny zarzucił wyrokowi Sądu I instancji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych mający wpływ na treść wyroku wynikający dania wiary wyjaśnieniom oskarżonej co spowodowało jej uniewinnienie , podczas gdy właściwa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym przeprowadzonego postępowania kontrolnego oraz podatkowego świadczy o popełnieniu przez oskarżoną zarzucanych jej czynów

Zasadny

Apelacja oskarżyciela była trafna i zasługiwała na uwzględnienie. Analiza treści apelacji wskazuje, że oskarżyciel oprócz dokonania błędnych ustaleń faktycznych mających wpływ na treść wyroku zarzucił orzeczeniu także naruszenie przepisu art. 7 kpk poprzez dokonanie oceny zebranych dowodów sprzecznie z regułami wskazanymi w tym przepisie oraz art. 410 kpk i art. 366 §1 kpk. Przeprowadzona przez Sąd Okręgowy kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia pozwala na stwierdzenie, że Sąd Rejonowy istotnie dopuścił się uchybień wskazanych we wniesionej przez oskarżyciela apelacji. Zgodzić należy się z apelującym, że sąd I instancji swoje rozstrzygnięcie w zaskarżonym zakresie wydał w oparciu o stan faktyczny, który został ustalony w wyniku nieprawidłowej oceny dowodów, a ponadto z pominięciem istotnej części materiału dowodowego, przy braku wykazania odpowiedniej inicjatywy w kierunku uwzględnienia okoliczności niekorzystnych dla oskarżonej i dążenia do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia za Sądem Rejonowym, iż nie można przypisać oskarżonej świadomości, że brała udział w oszustwie podatkowym. W świetle przedstawionych przez skarżącego zarzutów dokonana przez Sąd I instancji ocena dowodów, ustalony w oparciu nie o stan faktyczny i wysnute na tej podstawie wnioski nie mogą być podzielone przez Sąd Odwoławczy . Skarżący ma rację zarzucając Sądowi I Instancji ocenę materiału dowodowego w sposób wybiórczy i dowolny, z pominięciem dowodów niekorzystnych dla oskarżonej , gdzie sąd I Instancji przekroczył jednocześnie zasady prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego.

Sad Rejonowy popadł w uzasadnieniu w wewnętrzną sprzeczność ustaleń i argumentacji, z jednej strony twierdząc, iż oskarżyciel wykazał , że dochodziło w sprawie do procederu przestępstwa karuzelowego , w którym oskarżona pełniła rolę bufora nieświadomego przestępczego charakteru transakcji, który ma służyć wyłącznie wyłudzeniu podatku Vat a więc stwarza jedynie pozory czynności handlowych, z drugiej strony przyjmuje, że kwestionowane faktury Vat nie sposób uznać za nierzetelnie wystawione , ponieważ dokumentują ona nabycie towarów przez oskarżoną a dowody wskazują , iż doszło istotnie do nabycia towarów zaś oskarżona rzetelnie dochowała wszelkich niezbędnych czynności dla prawidłowego ich zakupu. Rozważania Sądu na temat potencjalnej roli bufora i braku świadomości udziału w przestępstwie mają charakter abstrakcyjny, hipotetyczny albowiem nie odnoszą się w wymaganej mierze do materiału dowodowego zgromadzonego w postepowaniu .

Rację ma skarżący wskazując, że nie można uznać faktur o jakich mowa w zarzutach za rzetelne, gdyż spółki (...) Sp z o.o. oraz (...) Z. K. stworzyły jedynie formalne pozory uczestnictwa w obrocie gospodarczym, które ograniczały się jedynie do wystawiania faktur Vat , w których wykazywano transakcje w rzeczywistości które nie miały miejsca i wprowadzenia ich do obrotu w celu obniżenia przez ich odbiorców kwoty podatku należnego . Wobec tych podmiotów przeprowadzono postepowania kontrolne , które wykazywały , że nie mogły dokonywać nabyć towarów handlowych, które rzekomo sprzedawały , gdzie nabywały je od podmiotów które uczestniczyły w procederze ukierunkowanych na wyłudzenie z budżetu państwa podatku Vat poprzez udział w łańcuchu podmiotów fakturujących transakcje artykułami spożywczymi . Celem nie było prowadzenie bynajmniej prowadzenie działalności w kierunku realizacji ekonomicznego zysku lecz wykorzystanie specyfiki podatku od towarów i usług w celu dokonania oszustwa podatkowego, polegającego na stworzeniu sztucznego łańcucha dostaw , umożliwiającego korzystne ale niezgodne z prawem rozliczenie podatkowe podmiotom znajdującym się na końcu tego łańcucha. Podmioty te nie mogły być właścicielami towaru zbywanego spółce oskarżonej ponieważ nie posiadały warunków ekonomicznych , logistycznych , technologicznych do posiadania i zbywania towaru opisanego na zakwestionowanych fakturach . Sąd Rejonowy choć wspomina o okolicznościach transakcji z cypryjskim podmiotem (...) to jednak bagatelizuje oczywistą nieprawdopodobność rzetelności tej transakcji o czym świadczy fakt , iż cypryjski, wysoce enigmatyczny w tym przypadku podmiot nie wykazał i nie rozliczył kwestionowanej transakcji , oskarżona nie dokonała weryfikacji kontrahenta , nie przestawiła żadnego dokumentu, który by wskazywał na taką weryfikację , kontakty handlowe , potwierdzające okoliczności rzeczywistego nabycia towaru wskazanego na fakturze.

Sąd Rejonowy w żadnej mierze nie odnosi się do wyników szerokich, udokumentowanych protokołem wyników czynności kontrolnych ( k. 5-29), uzupełnionych pracą analityczną i stosownym wnioskowaniem a obrazujących mechanizm działania szeregu podmiotów polskich i zagranicznych , które wskazują, że uczestniczyły, w tym spółka reprezentowana przez oskarżoną, w tworzeniu fikcyjnych zdarzeń gospodarczych typowych dla transakcji karuzelowych , których celem jest sztuczne zawyżenie podmiotów biorących udział w łańcuchu dostaw a co ma stworzyć pozory rzeczywistych transakcji gospodarczych . Pominięto w toku oceny także fakt wydania decyzji podatkowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego M. ( k. 55- 56) określających wobec (...) Sp.k. kwotę zobowiązania podatkowego podatku od towarów i usług za kwiecień 2026, kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za kwiecień 2016 i lipec 2016 , opartej na ustaleniu , że transakcje zawierane przez oskarżoną z (...) Sp z o.o. i (...) Z. K. były realizowane w łańcuchu dostaw podmiotów wystawiających nierzetelne faktury, wykorzystywane do transakcji mających na celu ukrycie prawdziwych zdarzeń gospodarczych i osiągniecie korzyści podatkowej. Jednocześnie zebrane dowody pozwoliły na przyjęcie, że w zakresie faktur Vat wystawionych na rzecz spółki przez D. (...) nie dały one podstawy do jednoznacznego stwierdzenia od kogo faktycznie nabyte zostały towary w postaci kawy P.. Ustalono , że faktury dotyczą transakcji , które w rzeczywistości nie miały miejsca pomiędzy wymienionymi podmiotami . Dyrektor Izby Skarbowej w M. decyzją z dnia 14 grudnia 2022 (k. 107 - 133) nie uwzględnił odwołania spółki oskarżonej i utrzymał decyzję podatkową organu I instacji w mocy, poza korektą kwoty podatku do przeniesienia. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie III SA / Wa 362/22 ( k. 820) oddalił skargę (...) J. J. sp k. od decyzji dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Oczywistym jest , że sąd orzekający w przedmiocie odpowiedzialności karno skarbowej dokuje własnych ustaleń w oparciu o autonomiczną ocenę materiału dowodowego, to jednak bez wymaganej w sprawie argumentacji nastąpiło przez sąd rejonowy całkowite pominięcie orzeczenia wydanego przez sąd administracyjny w którym jednoznacznie oceniono brak dobrej wiary po stronie oskarżonej reprezentującej spółkę na moment dokonywania transakcji , przyjęto niezachowanie należytej staranności a stworzenie jedynie jej pozorów jeśli chodzi o transakcje handlowe.

Sąd Rejonowy nie odniósł się do nadzwyczajnych zbiegów okoliczności jak bliskość czasowa pomiędzy datą rozpoczęcia działalności gospodarczej spółki tj. 4.02.2016 a datą transakcji na znaczna skalę majątkową już w kwietniu 2016 , przy braku działań minimalizacji ryzyka podjęcia współpracy z potencjalnie nierzetelnymi kontrahentami, w kontekście ich wiarygodności. Na podstawie zebranego materiału dowodowego i szczegółowo opisanego we wskazanych wyżej dokumentach podatkowych, biorąc pod uwagę obiektywne przesłanki nasuwają się podstawy do przyjęcia, że oskarżona co najmniej akceptowała ryzyko transakcji handlowych i godziła się na nielegalność tych działań w kontekście obowiązku podatkowego.

Przeczą tezom sądu rejonowego, że brak jest w sprawie dowodów jednoznacznie stwierdzających , że oskarżona dopuściła się zarzucanych czynów wynikające z akt sprawy a wyeksponowane przez oskarżyciela publicznego dane. Do faktur wystawionych przez (...) i (...) Z. K. przedłożono wyłącznie wydruki fotografii powierzchni załadunkowej naczepy z towarem , kserokopie dowodów rejestracyjnych pajazdów oraz dowody zapłaty . Nie wynika z tych danych, że towar jak określono w fakturze był przedmiotem dostawy i odbioru. Weryfikacja podstawowych danych kontrahenta za pomocą publicznie dostępnych rejestrów jest podstawowych warunkiem zachowania należytej staranności , który jest możliwy do spełnienia w szybki sposób przez ogół podatników . Umowy współpracy handlowej dotyczyły wyłącznie (...) i (...) Z. K.. Nie wynika z nich jaki towar miałby być przedmiotem transakcji . Może nie byłoby to nadzwyczajne gdyby nie okoliczność braku dokumentów na okoliczności towarzyszące już konkretnym transakcjom jak ustalenie asortymentu, negocjacja ceny, terminu dostaw, składania zamówienia . Oskarżona nastawiona była na współpracę z konkretnym kontrahentem a nie selekcjonowała podmiotu z wielu innych . Płaciła za towar przed jego rozładunkiem , nie było odroczonych płatności a tym samym brała na siebie całe ryzyko gospodarcze, co przy dopiero rozpoczynanej działalności jest atypowe i wręcz naiwne. Daty wydruków formalnej weryfikacji kontrahenta wskazują na wydrukowanie ich przed rozpoczęciem działalności przez spółkę oskarżonej . Nie dokonywała weryfikacji na moment dokonania transakcji . oskarżona przedłożyła wnioski o potwierdzenie czy podatnik jest zarejestrowany jako podatnik Vat czynny i wydanych przez organy zaświadczeń. Wnioski datowane są na 5.07.2016 a pierwsze transakcje miały miejsce w kwietniu 2016r. W przypadku podmiotu cypryjskiego D. (...) brak jest jakichkolwiek wymaganych danych dokumentujących sposób , okoliczności nawiązania współpracy i uzgodnienia handlowe. Świadczy to o braku wymaganej staranności podatnika w stosunkach gospodarczych i prób wyeliminowania możliwości uczestnictwa w potencjalnym udziale w nadużyciach, w tym zwłaszcza w działaniach prowadzących do uzyskania nienależytego prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o naliczony. Sąd Rejonowy pobieżnie pochylił sie nad oceną stopnia świadomości oskarżonej co do charakteru transakcji w jakich brała udział , co powinno być dokonane w pierwszym rzędzie przez analizowanie jego zachowania w ramach tych transakcji a w tle także na podstawie cech charakteryzujących cały mechanizm ujawnionego oszustwa i działań podejmowanych przez uczestniczące w nim podmioty ( por wyrok NSA z 7 lutego 2019 I FSK 1860/17)

Zupełnie chybiona jest dokonana ocena sądu rejonowego odnośnie dowodów z osobowych źródeł dowodowych jako spójnych logicznych i zgodnych z pozostałym materiałem dowodowy. Wyjaśnienia oskarżonej i świadków Z. P., M. P. , Z. K. jawią sie jako całkowicie sprzeczne z dowodami zaprezentowanymi przez oskarżyciela . Mają charakter ogólnikowy i nie wyjaśniają wątpliwości powstałych na tle zobrazowanego działania oskarżonej cechującego się brakiem skrupulatności, rzetelności, zapobiegliwości, zdolności przewidywania . Co znamienne zeznania M. P. na okoliczność osobistej weryfikacji i sprawdzenia dostarczanego towaru przez oskarżoną pozostają w sprzeczności z samymi jej wyjaśnieniami , gdzie nie wskazuje ona na taki stan faktyczny albowiem w jej wersji towar był sprawdzany przez magazynierów . Sąd Rejonowy zupełnie nie rozważył wynikającej z zeznań Z. P. wcześniejszej znajomości oskarżonej z nim oraz członkami jego rodziny. W sytuacji ustaleń , iż kierowana przez niego spółka (...) pełniła rolę tzw. bufora , nie dysponowała prawem do rozporządzania towarami lecz jedynie przyjmowała i wysławiała faktury w oderwaniu o faktycznego dysponowania towarem, pozorując rzeczywiste zdarzenia gospodarcze , konstatacja sądu o braki świadomości oskarżonej realizacji znamion czynu zabronionego jest uwzględniając pozostałe wyeksponowane w uzasadnieniu okoliczności całkowicie dowolna.

Uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zasadny

Wniosek apelującego uznać należało za zasadny. Sąd Rejonowy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ocenił skrótowo, w sposób wybiórczy oraz dowolny, bez należytego uzasadnienia wyciągniętych wniosków. Argumentacja sądu I instancji jest niekonsekwentna. Doprowadziło to do nieprawidłowych ustaleń faktycznych, skutkujących uniewinnieniem J. J. od popełnienia zarzucanych jej czynów oskarżenia, Skarżący ma rację zarzucając Sądowi I Instancji ocenę materiału dowodowego w sposób wybiórczy i dowolny, z pominięciem dowodów niekorzystnych dla oskarżonej , gdzie sąd I Instancji przekroczył jednocześnie zasady prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Zaskarżony wyrok należało uchylić i spraw przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania

Art. 454 § 1 k.p.k.

Zgodnie z art. 454 § 1 k.p.k., sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji. Zdaniem natomiast Sądu Okręgowego, z przedstawionych w podpunkcie 3.1. niniejszego uzasadnienia przyczyn nie można podzielić stanowiska Sadu I instancji o możliwości wydania jedynie wyroku uniewinniającego w omawianej części. Wobec tego, w oparciu o wynikającą z art. 454 § 1 k.p.k. regułę ne peius, konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w zaskarżonym zakresie do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Sąd Okręgowy nie podzielił ustaleń sądu I instancji, jakoby niemożliwe było przypisanie sprawstwa oskarżonej w zakresie czynów, od których została ona uniewinniona, uznając te ustalenia za dowolne, przedwczesne i sprzeczne z art. 7 k.p.k. To z kolei zrodziło potrzebę uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu, aby ponownie wypowiedział się w tej kwestii.

Sąd Rejonowy, ustalając ponownie stan faktyczny przedmiotowej sprawy, powinien dokonać pełnej, kompleksowej, a także zgodnej z dyrektywami płynącymi z art. 7 k.p.k. oceny zgromadzonego materiału dowodowego, uwzględniając przy tym okoliczności podnoszone w niniejszym uzasadnieniu. Pozwoli to uniknąć sądowi I instancji niedopuszczalnej dowolności, co zaowocuje wydaniem prawidłowego, pozbawionego błędów rozstrzygnięcia. Kompleksowa, wszechstronna i zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocena dowodów pozwoli ustalić pełny i trafny stan faktyczny przedmiotowej sprawy. Sąd Rejonowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie obowiązany przeprowadzić na rozprawie postępowanie dowodowe z zachowaniem wymagań, jakie w tym zakresie stawia ustawa procesowa, unikając uchybień jakie zaistniały w toku pierwszego rozpoznania sprawy. Odnośni zeznań świadków przesłuchanych w sprawie sąd I instancji może poprzestać na ich ujawnieniu bez potrzeby ich ponownego przesłuchania albowiem wymaga tego ekonomika postępowania i trudno uznać by wskazali na nowe istotne okoliczności. Dopiero cały tak ujawniony materiał dowodowy podda Sąd Rejonowy wszechstronnej i wnikliwej analizie oraz swobodnej ocenie zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, po czym wyciągnie prawidłowe wnioski końcowe. Obowiązkiem Sądu Rejonowego będzie również, o ile zajdzie taka konieczność, w sposób przekonywujący uzasadnić na piśmie stanowisko zajęte w ponownym postępowaniu.

Koszty procesu

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

oskarżyciel publiczny

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok Sądu Rejonowego z dnia 18 kwietnia 2025r.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie