Wyrok w sprawie znęcania się, Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe w Warszawie z dnia 14 marca 2024 roku, sygn. akt IV K 980/21

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

B. K.

Oskarżona jest osobą karana

Sytuacja majątkowa oskarżonej

Aktualna karta karna nr k. 440-442

Informacja e - (...) nr k. 438

Fakty uznane za nieudowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Wskazać fakt

Karalność sądowa oskarżonej

Sytuacja majątkowa oskarżonej

Aktualna karta karna k. 440-442

Informacja e - (...) k. 438

Załączone dokumenty urzędowe zostały sporządzone w przepisanej prawem formie przez organ do tego uprawniony. Stanowią dowód tego, co zostało w nim urzędowo poświadczone. Strony nie kwestionowały autentyczności dokumentów.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

Wskazać fakt.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1. Na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 3 k.p.k. błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie ustalenia, że oskarżona w okresie od 11 stycznia 2019 roku do 18 marca 2019 roku w W. przy ul. (...) na terenie (...) znęcała się fizycznie i psychicznie nad nieporadną ze względu na wiek małoletnią córką G. K. (1) w ten sposób, że szarpała ją, wyzywała słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, ubierała nieadekwatnie do pogody, z nadmierną siłą zakładała jej ubrania, zaniedbywała jej rozwój nie poświęcając córce należytej uwagi, nie wspierając jej rozwoju poprzez stymulacje, w sytuacji gdy świadkowie w osobach A. W., P. Z., K. W., N. W., a także oskarżona w wyjaśnieniach, nie zaobserwowali takich działań oskarżonej, a świadkowi Ci byli świadkami, którzy obserwowali oskarżoną z pierwszej ręki, gdy pozostali świadkowie uznani za podstawę do tego ustalenia faktycznego byli świadkami ze słyszenia, którzy nie obserwowali zachowania oskarżonej będącego przedmiotem oceny w przedmiotowej sprawie,

2. na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 2 k.p.k. obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. polegającą na dowolnej, jednostronnej i nieuwzględniającej całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy ocenie materiału dowodowego, a mianowicie zeznań świadków: A. W., P. Z., K. W., N. W., a także wyjaśnień oskarżonej, co doprowadziło do wadliwego ustalenia faktycznego w zakresie dopuszczenia się przez oskarżoną do znęcania się fizycznie i psychicznie nad nieporadną ze względu na wiek małoletnią córką G. K. (1),

3. na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 1a k.p.k. obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w pkt 1, a to § 11 ust. 2 pkt 1 i 3 oraz § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 24 sierpnia 2023 roku), co w konsekwencji doprowadziło do zasądzenia a rzecz obrońcy z urzędu kwoty 588 zł netto zamiast kwoty 1176 zł netto, co było wynikiem przeprowadzenia trzech terminów rozpraw w sprawie, co winno spowodować zasądzenie kwoty 840 zł netto za pierwszy termin (9.08.2023 r.), 168 zł netto za drugi termin (13.10.2023 r.) oraz 168 zł za trzeci termin rozprawy (1.03.2024 r.), na których obrońca reprezentował oskarżoną, w łącznej kwocie 1176 zł netto.

Częściowo zasadny

Apelacja obrońcy oskarżonej okazała się zasadna jedynie w zakresie zarzutu dotyczącego wadliwego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów postępowania.

Na wstępie należy wskazać, iż kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku wykazała, że podniesiony w apelacja zarzut obrazy art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej i jednostronnej, a nie swobodnej oceny dowodów był w niniejszej sprawie bezzasadny. Nie ma bowiem podstaw do twierdzenia, że Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy powyższego przepisu. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgromadzone w sprawie dowodowy Sąd I instancji poddał wszechstronnej analizie i ocenie, a przeprowadzone w oparciu o tę analizę wnioskowanie jest logiczne i zgodne z przesłankami wynikającymi z art. 4 i 7 k.p.k. Zgodnie z linią orzeczniczą zasada swobodnej oceny dowodów nakazuje organom procesowym oceniać materiał dowodowy na podstawie wewnętrznego przekonania, uwzględniający wskazania wiedzy oraz doświadczenia życiowego, bez związania ustawowymi regułami dowodowymi. Przekonanie Sądu orzekającego o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną przepisu art. 7 k.p.k., gdy jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (na podstawie art. 410 k.p.k.) w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art. 2 § 2 k.p.k.), jest wynikiem rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść jak i na niekorzyść oskarżonego (art. 4 k.p.k.) oraz jest wystarczająco i logicznie, z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia życiowego, umotywowane w uzasadnieniu wyroku (art. 424 k.p.k.). W przedmiotowej sprawie ocena dokonana przez Sąd Rejonowy spełnia powyższe wymagania.

Skuteczne podniesienie zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. nie może zostać dokonane wyłącznie poprzez zanegowanie przez skarżącego wyniku dokonanej przez Sąd meriti analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przedstawienie własnej oceny dowodów. Należy bowiem pamiętać, iż prowadząca do ustaleń faktycznych ocena dowodów może zostać skutecznie podważona tylko wtedy, gdy kwestionująca je strona postępowania wykaże jej obiektywną sprzeczność z zasadami prawidłowego rozumowania

i doświadczeniem życiowym, ewentualnie wskazaniami wiedzy specjalistycznej. W sytuacji, gdy strona jest przekonana o niewinności oskarżonego oczywistym jest, że jeśli dokona wybiórczej selekcji zgromadzonych dowodów pod kątem określonej tezy, to możliwym będzie zakwestionowanie każdego ustalenia poczynionego przez Sąd. Podkreślić należy, że to właśnie w sytuacji dokonania tendencyjnej oceny dowodów postępowanie pozostaje

w oczywistej sprzeczności z regułami sformułowanymi przez ustawodawcę w dyspozycji art. 7 k.p.k. Wprawdzie przepis ten, zakazujący dowolności podczas analizy dowodów, poprzez sprzeczność z logiką i doświadczeniem życiowym, adresowany jest do orzekającego sądu, nie oznacza to jednak, że z obowiązku dochowania tych reguł zwolniona jest strona skarżąca wyrok. A zatem skarżący orzeczenie nie może powoływać się wyłącznie na własne koncepcje co do wiarygodności poszczególnych dowodów, bez jednoczesnego wskazania, że rozumowanie sądu dotknięte jest dowolnością poprzez kolizję z logiką i doświadczeniem życiowym (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2017 r., sygn. akt II AKa 249/17).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem obrońcy, że Sąd I instancji pominął zeznania świadków pozostających w bezpośrednim kontakcie z oskarżoną w dacie objętej zarzutem lub że nadał decydujące znaczenie wyłącznie dowodom pośrednim. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd dokonał oceny wszystkich ujawnionych dowodów, przy czym różnice w treści zeznań poszczególnych świadków zostały należycie dostrzeżone i ocenione. Fakt, że nie wszyscy świadkowie byli bezpośrednimi obserwatorami nieprawidłowych zachowań oskarżonej wobec G. K. (1), nie może prowadzić do wniosku o błędnej ocenie dowodów, zwłaszcza że zakres, częstotliwość oraz intensywność kontaktu poszczególnych osób z oskarżoną i jej córką były odmienne.

Sąd I instancji zasadnie przyjął, że kluczowe znaczenie mają zeznania świadków, którzy wskazywali na niepokojące zachowania oskarżonej, w tym krzyki, niewłaściwe odnoszenie się do dziecka, brak adekwatnej reakcji na jego potrzeby rozwojowe oraz stosowanie metod wychowawczych nieadekwatnych do wieku małoletniej. Okoliczności te znalazły potwierdzenie nie tylko w zeznaniach świadków, ale również w szczególności w materiałach dowodowych związanych z interwencją (...) (między innymi we wniosku o natychmiastowe umieszczenie małoletniej w pieczy zastępczej k. 10) oraz Postanowieniu Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z dnia 18 marca 2019 roku, sygn. akt V Nmo 501/19 o umieszczeniu małoletniej G. K. (1) w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Sąd Rejonowy zasadnie zwrócił uwagę, że decyzja o odebraniu dziecka matce miała charakter radykalny i musiała być poprzedzona stwierdzeniem istotnych i utrwalonych nieprawidłowości w sprawowaniu opieki.

W odniesieniu do wyjaśnień oskarżonej, Sąd I instancji prawidłowo oceniał je jako wiarygodne jedynie w części, w jakiej korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym, natomiast zasadnie odmówił im waloru wiarygodności w zakresie, w jakim oskarżona przedstawiała swoje zachowania jako prawidłowe i adekwatne do potrzeb dziecka. Ocena ta nie nosi cech dowolności, lecz stanowi konsekwencję konfrontacji wyjaśnień oskarżonej z zeznaniami świadków oraz dokumentami zgromadzonymi w sprawie.

W istocie apelacja w tej części sprowadza się do polemiki z prawidłową oceną dowodów dokonaną przez Sąd I instancji oraz do prezentowania własnej, korzystnej dla oskarżonej interpretacji materiału dowodowego. Tego rodzaju argumentacja nie może skutecznie podważyć ustaleń faktycznych, jeżeli zostały one poczynione w sposób zgodny z art. 7 k.p.k., a tak było w niniejszej sprawie.

Z tożsamych względów niezasadny okazał się zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku. Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił, że zachowania oskarżonej wobec małoletniej G. K. (2) miały charakter powtarzalny obejmowały zarówno sferę fizyczną, jak i psychiczną, oraz że były skierowane przeciwko dziecku nieporadnemu ze względu na wiek. Ustalenia te bezsprzecznie znajdują oparcie

w zgromadzonym materiale dowodowym i nie noszą cech dowolności ani oczywistej sprzeczności z zasadami logiki.

W konsekwencji Sąd odwoławczy w pełni podzielił również ocenę prawną czynu przypisanego oskarżonej oraz uznał, że brak jest podstaw do ingerencji w rozstrzygnięcie co do jej winy

i odpowiedzialności karnej.

Zasadny natomiast jest zarzut dotyczący rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że obrońca oskarżonej brał udział w trzech terminach rozprawy przed Sądem I instancji. Tymczasem Sąd meriti, zasądzając na rzecz obrońcy kwotę 588 złotych, nie uwzględnił faktycznej liczby terminów rozpraw, ograniczając się do wynagrodzenia odpowiadającego jednemu terminowi. Zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

w sprawie opłat za czynności adwokackie, obrońcy z urzędu przysługuje wynagrodzenie

w kwocie 840 złotych za pierwszy termin rozprawy oraz po 168 zł za każdy kolejny termin. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że należne wynagrodzenie wynosi łącznie 1176 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok wyłącznie w części dotyczącej kosztów obrony z urzędu, zasądzając w miejsce kwoty 588 zł kwotę 1176 zł.

Zmiana zaskarżonego orzeczenia poprzez:

a. uniewinnienie oskarżonej od zarzucanego jej czynu,

b. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy oskarżonej dodatkowej kwoty 588 zl netto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu.

Częściowo zasadny

Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej czynu jest niezasadny z przyczyn wskazanych powyżej.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

1

Przedmiot utrzymania w mocy

Całość zaskarżonego wyroku, poza zmienionym rozstrzygnięciem o wynagrodzeniu obrońcy z urzędu.

Z uwagi na niezasadność zarzutów apelacyjnych w części niedotyczącej wynagrodzenia obrońcy z urzędu, pozostałą część wyroku należało utrzymać w mocy z powodów wskazanych w części 3.1.

1.

Przedmiot i zakres zmiany

0.0.1Zmiana rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy oskarżonej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu.

Przyczyn przedmiotowej zmiany zostały opisane w części 3.1 niniejszego uzasadnienia.

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

Konieczność umorzenia postępowania

4. Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

5.

Inne rozstrzygnięcia z wyroku

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

Koszty procesu

Wskazać oskarżonego.

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

B. K.

-

Sąd na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżoną od kosztów sądowych, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa, uznając że przemawia za tym jej sytuacja majątkowa.

Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. N. kwotę 1033,20 zł obejmującą wynagrodzenie za pełnioną z urzędu obronę oskarżonej w postępowaniu odwoławczym oraz należny podatek VAT. O wynagrodzeniu obrońcy z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawie § 4 ust. 3 oraz § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

SSO Agnieszka Wojciechowska-Langda SSO Michał Chojnowski SSO Tomasz Morycz

Granice zaskarżenia

Wpisać kolejny numer załącznika 1

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonej

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość zaskarżonego wyroku

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

zmiana