Wtorek Wydanie nr 31

Sygnatura akt
VI P 88/20
Sąd
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie
Wydział
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Rodzaj
Wyrok
Data orzeczenia
28 czerwca 2024 r.
Rozstrzygnięcie
Zasądzono
Zasądzono
10 788 zł
Opublikowano w portalu
22 maja 2026 r.
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Praca i ZUS
Upadłości i restrukturyzacje
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie
© autorzy OpenStreetMap

Praca i ZUS

Pielęgniarka dostanie 10 787,70 zł za wypowiedzenie na okresie próbnym bez pisemnej formy

Przejdź do orzeczenia, 13 min czytania

Spór

Pielęgniarka oddziałowa, zatrudniona na okres próbny do 31 marca 2020 roku, domagała się od spółki w restrukturyzacji odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy oraz sprostowania świadectwa pracy.

Ustalenia sądu

Sąd uznał, że pracodawca nie wręczył wypowiedzenia na piśmie i nie podał okresu wypowiedzenia, a jego działanie wyrażało wolę wypowiedzenia. Powódka nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych.

Rozstrzygnięcie

Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki 10 787,70 zł odszkodowania wraz z odsetkami, nakazał sprostowanie stanowiska w świadectwie pracy i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Dlaczego

Pracodawca złożył oświadczenie o wypowiedzeniu w sposób dorozumiany, bez zachowania formy pisemnej, co uczyniło wypowiedzenie niezgodnym z prawem. Powódka nie wykazała pracy w warunkach szczególnych, więc tego żądania nie uwzględniono.

Dla firm

Wypowiedzenie umowy o pracę musi mieć formę pisemną. Złożone ustnie lub dorozumianie jest skuteczne, ale niezgodne z prawem, i daje pracownikowi odszkodowanie.

Więcej o sprawie

Powódka odmówiła podpisania porozumienia o zmianie stanowiska i obniżce pensji, a pracodawca potraktował tę odmowę jako wypowiedzenie umowy.

Pielęgniarka oddziałowa przebywała na zwolnieniu lekarskim od 3 lutego 2020 roku, a świadectwo pracy otrzymała dopiero 26 lutego.

Pracodawca z nieznanych dla Sądu powodów stwierdził, że skoro powódka nie podpisała porozumienia, mimo, że miała umowę o pracę na okres próbny do 31 marca 2020 roku, to jej odmowę traktuje w taki sposób, że składa jej wypowiedzenie umowy o pracę.

Z uzasadnienia, Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie
Rozstrzygnięcie
Zasądzono
Zasądzono
10 788 zł
Sąd
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie, VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura
VI P 88/20

Treść orzeczenia około 13 minut czytania

Sygn. akt VI P 88/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 czerwca 2024 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: sędzia Joanna Napiórkowska – Kasa

po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 roku w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa D. S.

przeciwko (...) sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w O.

o odszkodowanie, sprostowanie świadectwa pracy, wydanie świadectwa (zaświadczenia) wykonywania pracy w warunkach szczególnych

1. Zasądza od pozwanej (...) sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w O. na rzecz powódki D. S. kwotę 10.787,70 zł (słownie: dziesięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt siedem złotych 70/100) tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę zawartej na okres próbny wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty.

2. Nakazuje pozwanej (...) sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w O. sprostować świadectwo pracy powódki D. S. z dnia 15 lutego 2020 roku w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku w ten sposób, że w pkt 2 świadectwa po słowach: „W okresie zatrudnienia pracownik wykonywał pracę:” wskazać: „na stanowisku pielęgniarka oddziałowa”.

3. Oddala powództwo w pozostałym zakresie.

4. Nie obciąża powódki kosztami postępowania.

5. Koszty postępowania poniesione tymczasowo ze Skarbu Państwa przejmuje je na rachunek Skarbu Państwa.

6. Nakazuje pobrać od pozwanej (...) sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w O. na rzecz Skarbu Państwa - kasa Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe w W. kwotę 750,00 zł (słownie: siedemset pięćdziesiąt złotych 00/100) tytułem opłaty sądowej od pozwu od ponoszenia obowiązku której ustawowo zwolniona była powódka.

7. Nadaje wyrokowi w pkt 1 rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 7.560,00 zł (słownie: siedem tysięcy pięćset sześćdziesiąt złotych 00/100).

Sygn. akt VI P 88/20

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 24 lutego 2020 roku (data nadania) D. S. wniosła o odszkodowanie w kwocie 11.430 zł za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia, sprostowanie świadectwa pracy zgodnie z wymogami przepisów prawa.

(pozew- k. 1- 3)

Powódka sprecyzowała, że dochodzi od pozwanej sprostowania świadectwa pracy poprzez wpisanie w pkt 2 stanowiska pracy – pielęgniarka oddziałowa, pkt 3a poprzez wpisanie rozwiązania umowy o pracę przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia, pkt 11 poprzez wpisanie okresu w którym wykonywana była praca w warunkach szczególnych.

(pismo powódki – k. 11)

W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości.

(odpowiedź na pozew – k. 23-24)

Powódka wniosła o wydanie zaświadczenia o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych.

(pismo powódki – k. 154)

Sąd ustalił, co następuje:

Powódka zawarła z pozwaną umowę o pracę na okres próbny od 1 stycznia 2020 roku do 31 marca 2020 roku. Została zatrudniona na stanowisku pielęgniarki oddziałowej na pełen etat z wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 6300 zł brutto (X kategoria zaszeregowania) plus dodatek za wysługę lat w wysokości 20%.

Powódka przed zatrudnieniem zwracała się o zatrudnienie na stanowisku pielęgniarki oddziałowej anestezjologii. Taką rekomendację zawarcia umowy o pracę dla dyrektora wystawiła naczelna pielęgniarka pozwanej.

Wynagrodzenie powódki liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wynosiło 7560,00 zł brutto.

(umowa o prace na okres próbny – cz. B. a.o.; podanie powódki – cz. B. a.o.; zaświadczenie o wynagrodzeniu – k. 45)

W dniu 31 stycznia 2020 roku pozwana zaproponowała powódce zawarcie porozumienia o zmianie warunków pracy w zakresie stanowiska pracy oraz wynagrodzenia za pracę. Zaproponowano powódce zatrudnienie na stanowisku pielęgniarki specjalistycznej za wynagrodzeniem 3953,00 zł brutto wynagrodzenia zasadniczego plus dodatek za wysługę lat 20%.

Powódka w trakcie spotkania z dyrektorem ds. medycznych odmówiła podpisania porozumienia. W porozumieniu nie było zawartego zapisu, że nie przyjęcie oznacza, że pozwana składa powódce wypowiedzenie, nie było wskazanego okresu wypowiedzenia. Nikt powódki nie poinformował na piśmie, że otrzymuje wypowiedzenie umowy o pracę na okres próbny.

Od 3 lutego 2020 roku powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby. W trakcie zatrudnienia powódka była oceniana jako dobry pracownik, wykonywała w sposób poprawny swoje obowiązki pracownicze jako pielęgniarka oddziałowa.

(zeznania świadka B. J.; porozumienie datowane na 31.01.2020 roku – cz. B. a.o.)

Pracodawca w dniu 15 lutego 2020 roku wystawił powódce świadectwo pracy w którym wskazał, że powódka była zatrudniona od 1 stycznia 2020 roku do 15 lutego 2020 roku, a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.

Świadectwo pracy powódka otrzymała 26 lutego 2020 roku. Przed otrzymaniem świadectwa pracy powódka została poinformowana o jego wystawieniu 17 lutego 2020 roku. Telefonicznie poinformowano powódkę o tym, że jej stosunek pracy uległ zakończeniu z dniem 15 lutego 2020 roku.

Powódka otrzymała od pracodawcy również pismo datowane na 15 lutego 2020 roku w którym pracodawca wskazał, że informuje powódkę, że w związku z rozwiązaniem umowy o pracę z dniem 15 lutego 2020 roku za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za 2020 roku – 5 dni zostanie wypłacony ekwiwalent pieniężny.

(świadectwo pracy – cz. C. a.o.; zeznania świadka B. J.; pismo pozwanej – k. 5)

Powódka jako pielęgniarka oddziałowa miała wykonywać funkcje bardziej administracyjne – miała być odpowiedzialna w szczególności za organizację, koordynację, monitorowanie i nadzór nad przebiegiem opieki pielęgniarskiej, prowadzeniem nadzoru nad poległym personelem, tworzeniem harmonogramu pracy (grafików) podległego personelu, prowadzenie instruktarzy podległego personelu, prowadzenie apteczki oddziałowej (zamawianie i wydawanie leków), zabezpieczenie jednostki w dostateczną ilość narzędzi, sprzętu, leków, materiałów opatrunkowych, środków dezynfekcyjnych, artykułów biurowych itp., nadzór nad odbieraniem czystej i przekazywanie brudnej bielizny (np. pościeli). Mogła udzielać też świadczeń zdrowotnych, ale jej praca nie była skupiona na pracy z pacjentem jak szeregowej pielęgniarki. Powódka ze względu na charakterystykę stanowiska pracy nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych.

(opinia biegłego z zakresie bhp M. A. – k. 165-169v)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz aktach osobowych powódki. Sąd oparł się również na wnioskach z opinii biegłego specjalisty z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy M. A., które były spójne z ustaleniami dokonanymi przez biegłego. Ponadto żadna ze stron nie składała zastrzeżeń do opinii biegłego.

Odnośnie zeznań świadka B. J. Sąd dał jej wiarę w całości, albowiem jej zeznania były w całości spójne i logicznie się uzupełniały. Sąd nie oparł się na zeznaniach świadków K. K. oraz J. M. albowiem nie mieli oni wiedzy w sprawie, na temat kwestii które były przedmiotem tego postępowania.

Sąd pominął dowód z przesłuchania strony powodowej albowiem wezwana do stawiennictwa na rozprawie pod rygorem pominięcia dowodu z jej zeznań, nie stawiła się na terminie rozprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo w zakresie odszkodowania zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części oraz w części w zakresie żądania sprostowania świadectwa pracy.

Powódka wskazywała, że dochodzi odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę, więc materialnoprawną podstawą dochodzonego roszczenia jest art. 45 § 1 k.p. w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu.

Sąd wskazuje, że pracodawca powódce nie wręczył na piśmie wypowiedzenia o pracę, ale całokształt działań pracodawcy świadczy o tym, że działanie pracodawcy było oświadczeniem o wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Pracodawca złożył powódce propozycje zawarcia porozumienia o zmianie warunków pracy i płacy w zakresie zmiany jej stanowiska pracy i obniżenia jej wynagrodzenia. Powódka odmówiła podpisana porozumienia o zmianie warunków pracy i płacy w dniu 31 stycznia 2020 roku. Pracodawca z nieznanych dla Sądu powodów stwierdził, że skoro powódka nie podpisała porozumienia, mimo, że miała umowę o pracę na okres próbny do 31 marca 2020 roku, to jej odmowę traktuje w taki sposób, że składa jej wypowiedzenie umowy o pracę. O tym, że pracodawca złożył jej wypowiedzenie umowy o pracę świadczy to, że pracodawca potwierdził to w świadectwie pracy z dnia 15 lutego 2020 roku wskazując, że stosunek pracy ustał w wyniku oświadczenia jednej ze stron o wypowiedzeniu umowy o pracę oraz pisma z dnia 15 lutego 2020 roku w którym wskazywano na wypłacanie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

Reasumując Sąd stwierdził, tak jak i nie kwestionował tego pracodawca, że powódce złożono oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. Oświadczenie pracodawcy było dotknięte jednak wadą niezgodności z prawem – nie zostało złożone powódce na piśmie, a także nie zawierało wskazania okresu wypowiedzenia. Zgodnie z art. 30 § 3 k.p. Oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie. „Gwarancyjna funkcja prawa pracy (ochrona interesów pracownika jako «słabszej ekonomicznie» strony stosunku pracy) wskazuje na potrzebę uznania, że wyrażony w art. 30 § 3 KP obowiązek złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę «na piśmie», oznacza wymaganie zachowania zwykłej formy pisemnej w rozumieniu art. 78 § 1 KC” (por. wy. SN z 24.8.2009 r., I PK 58/09, Legalis). W doktrynie i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że złożenie oświadczenia woli w innej formie niż pisemna nie prowadzi do nieważności czynności prawnej. W wyr. z 24.3.1999 r. (I PKN 631/98, Legalis) SN potwierdził wcześniejsze stanowisko judykatury, z którego wynika, że ustne oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę przekazane pracownikowi przez bezpośredniego przełożonego jest skuteczne, choć prawnie wadliwe. Pracodawca składając powódce wypowiedzenie umowy o pracę zrobił to w sposób dorozumiany. Wypowiedzenie to może być wyrażone w sposób dorozumiany (art. 60 KC w związku z art. 300 KP) właśnie przez faktyczne działanie pracodawcy wyrażający w dostateczne sposób jego wolę. Mimo skuteczności wypowiedzenia było ono niezgodne z prawem ponieważ nie było wyrażone na piśmie. W porozumieniu którego powódka odmówiła podpisu nie było mowy o w tym, że jest to wypowiedzenie zmieniające, a o tym, że pracodawca tak to potraktował dowiedziała się dopiero ze świadectwa pracy.

Niezgodność z prawem oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę uzasadnia roszczenie o odszkodowanie. Zgodnie z art. 47

1 k.p. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 45, przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Powódka miała zawartą umowę o pracę na okres próbny od 1 stycznia 2020 roku do 31 marca 2020 roku. Jej umowa o prace została rozwiązania z dniem 15 lutego 2020 roku, a jej stosunek pracy miał trwać do 31 marca 2020 roku. Wynagrodzenie powódki obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wynosiło 7.560 zł. Biorąc pod uwagę czas pozostały do zakończenia umowy o pracę na okres próbny, datę złożenia wypowiedzenia umowy o pracę Sąd zasądził odszkodowanie w kwocie 10.787,70 zł powyżej tej kwoty oddalając powództwo. Odnośnie odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd zasądził je od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty biorąc pod uwagę, że pozwana odebrała pozew 18 maja 2020 roku.

Drugim roszczeniem powódki było żądanie o sprostowanie świadectwa pracy oraz wystawienie zaświadczenia o pracy w warunkach szczególnych. Zgodnie z art. 97 § 2

(

1 )k.p. Pracownik może w ciągu 14 dni od otrzymania świadectwa pracy wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa pracy. W razie nieuwzględnienia wniosku pracownikowi przysługuje, w ciągu 14 dni od zawiadomienia o odmowie sprostowania świadectwa pracy, prawo wystąpienia z żądaniem jego sprostowania do sądu pracy. W przypadku niezawiadomienia przez pracodawcę o odmowie sprostowania świadectwa pracy, żądanie sprostowania świadectwa pracy wnosi się do sądu pracy. Ponadto zgodnie z art. 97 § 2 k.p. w świadectwie pracy należy podać informacje dotyczące okresu i rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanych stanowisk, trybu rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy, a także inne informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Ponadto w świadectwie pracy zamieszcza się wzmiankę o zajęciu wynagrodzenia za pracę w myśl przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Na żądanie pracownika w świadectwie pracy należy podać także informację o wysokości i składnikach wynagrodzenia oraz o uzyskanych kwalifikacjach. Pracodawca może więc umieścić tam dotyczącą okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Powódka wnosiła o umieszczenie tam informacji o okresie wykonywania pracy w warunkach szczególnych jako pielęgniarka oddziałowa. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43) – zwane dalej rozporządzeniem w sprawie wieku emerytalnego, do którego należy się odwołać na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazuje w § 2 ust. 1, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Należało więc ustalić, czy w okresie od 1 stycznia 2020 roku do 15 lutego 2020 roku powódka wykonywała pracę w warunkach szczególnych. W tym zakresie Sąd zasięgnął opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy M. A., który we wnioskach które Sąd podziela, wskazał, że powódka nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych. Wykonywanie pracy jako pielęgniarka oddziałowa było związane głownie z czynnościami administracyjnymi, a nie kontaktem z pacjentami i udzielaniem im świadczeń medycznych. Tak wiec brak było podstaw do sprostowania świadectwa pracy poprzez wskazanie okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych oraz wystawienia określonego żądanego przez powódkę zaświadczenia skoro nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych.

Powódka wnosiła również o sprostowanie w zakresie punktu 2 poprzez wpisanie w świadectwie pracy, że pracowała na stanowisku pielęgniarki oddziałowej. Pracodawca w świadectwie pracy wystawionym powódce nie wpisał w ogóle stanowiska pracy na jakim powódka pracowała, więc należało sprostować świadectwo pracy przez wpisane prawidłowo stanowiska pracy powódki czyli „pielęgniarki oddziałowej”. Nie podlegało zaś sprostowaniu świadectwo pracy w zakresie ustalenia sposobu rozwiązania stosunku pracy. Powódka wnosiła o wpisanie, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia. Taki tryb rozwiązania stosunku pracy nie miał miejsca w przypadku powódki gidze pracodawca wskazywał w piśmie z dnia 15 lutego 2020 roku, że złożył jej wypowiedzenia, a ponadto sama powódka w toku postępowania sądowego powoływała się na niezgodność z prawem wypowiedzenia, a nie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Brak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego o tym, że pracodawca złożył powódce oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia. Nie było więc podstaw do sprostowania świadectwa pracy w tym zakresie. W tym zakresie powództwo polegało oddaleniu.

Mając na względzie art. 100 k.p.c. Sąd uznał, że całość kosztów należy włożyć na stronę pozwaną, albowiem powódka uległa jedynie w minimalnym zakresie. Brak więc było podstaw do obciążania powódki kosztami procesu – w tym kosztami zastępstwa procesowego. Sąd wobec tego orzekł o nieobciążaniu powódki kosztami postępowania.

Sąd uznając, że powódka wygrała niemalże w całości nie znalazł podstaw do obciążenia jej kosztami tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa na podstawie art. 97 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, uznając, że nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony – w zakresie poniesionych przez Sąd wydatków na wynagrodzenie biegłego. Uwzględniając zasady słuszności oraz fakt, że pozwana jest w restrukturyzacji Sąd koszty postępowania poniesione tymczasowo ze Skarbu Państwa przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 750 zł obliczoną jako opłata od pozwu ustalona na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 6 tej ustawy.

Na podstawie art. 477

2 § 1 k.p.c. Sąd nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 7560 zł w zakresie punktu 1 sentencji wyroku, zgodnie z zaświadczeniem o jednomiesięcznym wynagrodzeniu za pracę powódki liczonym jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.

Hasła tematyczne: Odszkodowanie

693 dni od wyroku do publikacji

  1. Wyrok 28 czerwca 2024 r.
  2. Portal: 22 maja 2026 r.

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.