Zaświadczenie z datą od 25 kwietnia nie odebrało matce zasiłku opiekuńczego za chorą córkę

Decyzją znak (...).603.(...).(...).(...).OW.48 z dnia 2 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił J. L. prawa do zasiłku opiekuńczego za okres od dnia 25 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zaświadczenie lekarskie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym dzieckiem na okres od dnia 25 kwietnia 2025 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. wystawiono ubezpieczonej w dniu 23 kwietnia 2025 r., zatem orzeczono konieczność sprawowania od drugiego dnia po dniu badania. Organ stwierdził, iż z jego ustaleń wynika, że ubezpieczona w dniach 23 kwietnia 2025 r. oraz 24 kwietnia 2025 r. miała obowiązek świadczenia pracy, zatem zaświadczenie zostało wystawione w sposób niezgodny z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawienia zaświadczenia lekarskiego i sposobu sprostowanie błędu w zaświadczeniu lekarskim.

(decyzja z dnia 2 lipca 2025 r. – a.r.)

J. L. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o przyznanie jej prawa do zasiłku opiekuńczego za wskazany w decyzji okres. Z treści odwołania wynika, iż odwołująca w okresie od dnia 25 kwietnia 2025 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem, a w dniach 23 kwietnia 2025 r. oraz 24 kwietnia 2025 r. dzieckiem opiekował się inny członek rodziny. Odwołująca wskazała, iż jej nieobecność w pracy miała miejsce dopiero od dnia 25 kwietnia 2025 r., zgodnie z zaświadczeniem lekarskim. Odwołująca stwierdziła nadto, iż lekarz wystawiający zaświadczenie nie informował jej o związanych z tym procesem zasadami.

(odwołanie: k. 1)

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od odwołującej na jego rzecz kosztów procesu. Organ ponownie wskazał, iż zaświadczenie lekarskie zostało wystawione niezgodnie z przepisami, gdyż konieczność sprawowania opieki została orzeczona od drugiego dnia po dniu badania, a w dniach od 23 kwietnia do 24 kwietnia 2025 r. odwołująca miała obowiązek świadczenia pracy.

(odpowiedź na odwołanie: k. 2)

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2025 r. Sąd zawiadomił zainteresowanego (...) Sp. z o.o. o toczącym się postępowaniu.

(postanowienie: k. 9)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Odwołująca się J. L. od dnia 1 stycznia 2021 r. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) Sp z o.o.

(zaświadczenie płatnika składek: a.r.)

W dniu 23 kwietnia 2025 r. odwołująca się udała się z córką na wizytę lekarską. U córki odwołującej się rozpoznano zapalenie płuc wywołane przez niezidentyfikowany czynnik zakaźny. Na zakończenie wizyty lekarz wystawił zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, iż od 25 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. odwołująca się sprawować będzie opiekę nad córką. Odwołująca przekazała lekarzowi wystawiającemu zwolnienie, że na najbliższe dwa dni ma zapewnioną opiekę dla dziecka (przyjechała do rodziny babcia odwołującej) i w związku z powyższym poprosiła o wypisanie zwolnienia dopiero od dnia 25 kwietnia 2025 r.

(dokumentacja medyczna: k. 49-52; zeznania świadka S. L.: k. 63-64, zeznania odwołującej się J. L.: k. 63-64, zestawienie zaświadczeń odwołującej się: a.r.)

W dniach 23 kwietnia 2025 r. oraz 24 kwietnia 2025 r. odwołująca świadczyła pracę, a opieka nad dzieckiem odwołującej sprawowana była przez babcię odwołującej się. Mąż odwołującej się pracował w tych dniach zdalnie, aby pomóc w opiece nad dzieckiem.

(oświadczenie: k. 28, zeznania świadka S. L.: k. 63-64, zeznania odwołującej się J. L.: k. 63-64, pismo od pracodawcy odwołującej się do ZUS: a.r.)

W dniu 25 kwietnia 2025 r. oraz w okresie od dnia 28 kwietnia 2025 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. odwołująca się wyłącznie sprawowała opiekę nad dzieckiem i nie wykonywała pracy, nie uzyskała za ten czas wynagrodzenia od pracodawcy. Mąż odwołującej się świadczył w te dni pracę w ramach umowy o pracę z (...) Uniwersytetem Medycznym.

(zaświadczenie o zatrudnieniu męża odwołującej: k. 26, odcinek płacowy za maj 2025 r. odwołującej: k. 27, zeznania odwołującej się J. L.: k. 63-64)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego, a także w oparciu o zeznania świadka S. L. oraz odwołującej się J. L.. Zeznania te zostały uznane przez Sąd za wiarygodne, spójne i korelujące ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Strony nie składały dodatkowych wniosków dowodowych i nie kwestionowały autentyczności poszczególnych dokumentów.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej jako: ustawa zasiłkowa) stanowi, że zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat. Z art. 34 ustawy zasiłkowej wynika zaś, że zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.

§ 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim stanowi, iż zaświadczenie lekarskie wystawia się na okres od dnia, w którym przeprowadzono badanie, lub od dnia bezpośrednio następującego po dniu badania. Zaświadczenie lekarskie może być wystawione na okres rozpoczynający się po dniu badania, nie później jednak niż czwartego dnia po dniu badania, jeżeli bezpośrednio po dniu badania przypadają dni wolne od pracy, lub gdy badanie jest przeprowadzane w okresie wcześniej orzeczonej czasowej niezdolności do pracy.

Na wstępie wskazać należy, iż okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 23 kwietnia 2025 r. nie spełniało wymogów formalnych określonych przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawienia zaświadczenia lekarskiego i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim. Zaświadczenie to zostało bowiem wystawione na okres rozpoczynający się w dniu 25 kwietnia 2025 r., tj. od drugiego dnia po dniu badania, nie zaś od dnia wystawienia. Organ rentowy, działając w granicach przysługujących mu w postępowaniu administracyjnym możliwości dowodowych, słusznie zatem odmówił odwołującej prawa do zasiłku opiekuńczego za sporny okres. Wadliwość formalna zaświadczenia lekarskiego stanowiła bowiem dla ZUS przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia.

Jednakże, jak wynika z utrwalonej linii orzeczniczej, ograniczenia dowodowe istniejące w postępowaniu przed organem rentowym nie obowiązują w postępowaniu przed sądem powszechnym. W postępowaniu sądowym okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 3/95). Sąd może we własnym zakresie ustalić, czy w spornym okresie zachodziły przesłanki faktyczne uzasadniające przyznanie prawa do zasiłku opiekuńczego. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości potwierdza, iż odwołująca w dniach od 25 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. faktycznie sprawowała opiekę nad chorą córką i nie wykonywała w tym czasie pracy zarobkowej. Zeznania odwołującej, zeznania świadka S. L., odcinek płacowy za maj 2025 r. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu męża odwołującej tworzą spójny i wzajemnie uzupełniający się obraz stanu faktycznego, który nie daje podstaw do kwestionowania wiarygodności twierdzeń odwołującej. W spornym okresie mąż odwołującej świadczył pracę w ramach stosunku pracy z (...) Uniwersytetem Medycznym, a zatem nie miał możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem. Nikt inny z grona rodziny nie mógł w tym czasie zastąpić odwołującej w opiece nad chorą córką. Sąd miał na uwadze, iż w dniach 23 i 24 kwietnia 2025 r. opiekę nad dzieckiem sprawowała babcia odwołującej, zaś odwołująca w tych dniach stawiła się do pracy i ją wykonywała. Okoliczności te w pełni tłumaczą, dlaczego odwołująca zwróciła się do lekarza z prośbą o wystawienie zaświadczenia lekarskiego obejmującego okres dopiero od dnia 25 kwietnia 2025 r. – skoro opieka nad dzieckiem była na te dwa dni zapewniona przez innego członka rodziny, odwołująca słusznie uznała, że zaświadczenie powinno obejmować wyłącznie okres, w którym ona sama opiekę tę będzie sprawować. Zachowanie odwołującej było zatem nie tylko zrozumiałe, lecz wręcz zgodne z duchem przepisów ustawy zasiłkowej, która uzależnia prawo do zasiłku opiekuńczego od niemożności sprawowania opieki przez innego członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym.

Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów powszechnych, zgodnie z którym formalny błąd lekarza przy wystawianiu zaświadczenia lekarskiego nie może pociągać za sobą negatywnych konsekwencji dla ubezpieczonego, który nie miał świadomości nieprawidłowości dokumentu i nie przyczynił się do jego wadliwości (por. wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt VII Ua 52/16). To na lekarzu – jako osobie posiadającej wiedzę o przepisach regulujących formalne zasady wystawiania zaświadczeń lekarskich – ciąży obowiązek ich prawidłowego wystawiania. Organ rentowy dysponuje przy tym stosownymi instrumentami prawnymi pozwalającymi na sankcjonowanie nieprawidłowości w działaniu lekarzy, nie zaś ubezpieczonych. Odwołująca nie miała obowiązku znać szczegółowych przepisów technicznych dotyczących dat wystawiania zaświadczeń lekarskich, a lekarz wystawiający zaświadczenie w dniu 23 kwietnia 2025 r. nie poinformował jej o tym, że wybrana przez nią data początkowa okresu objętego zaświadczeniem może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Brak tej informacji pozbawił odwołującą możliwości podjęcia ewentualnych działań zmierzających do ponownej wizyty i wystawienia zaświadczenia we właściwej dacie – np. w dniu 25 kwietnia 2025 r. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że wadliwość formalna zaświadczenia lekarskiego nie podważa merytorycznej zasadności wniosku odwołującej. Zaświadczenie wystawione w dniu 23 kwietnia 2025 r. potwierdza rzeczywisty stan zdrowia dziecka odwołującej – rozpoznanie zapalenia płuc – i prawidłowo odzwierciedla okres, w którym odwołująca faktycznie sprawowała opiekę. Niedochowanie wymogów formalnych dotyczących daty początkowej zaświadczenia stanowi wyłącznie uchybienie natury technicznej, niemające wpływu na ocenę, czy przesłanki materialne przyznania zasiłku opiekuńczego zostały spełnione. Pogląd ten koresponduje ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie, w myśl którego formalne nieprawidłowości zaświadczenia lekarskiego nie mają znaczenia w sytuacji, gdy konieczność sprawowania opieki w spornym okresie jest bezsporna i nie była kwestionowana przez organ rentowy (por. wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 1 września 2025 r., sygn. akt XI Ua 25/25).

Mając na uwadze powyższe, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS w ten sposób, że przyznał odwołującej się prawo do zasiłku opiekuńczego za okres od dnia 25 kwietnia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r.

Z: (...)