Zlecenia lekarki dla spółki żony i męża. ZUS: składki jak od pracownika u płatnika

Decyzją z dnia 25.04.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w I., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1 i ust, 1a, art. 20 ust. 1, art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350), art. 81 ust. 1, ust. 5 i ust. 6, art.79 ust. 1, art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146), stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) oraz na ubezpieczenie zdrowotne F. R. jako pracownika u płatnika składek (...) Sp. z o.o. z/s w D. powinna być ustalona z uwzględnieniem przychodów uzyskiwanych przez ubezpieczoną z tytułu umów zlecenia zawartych z (...) (...) (...) sp. z o.o. i określił wysokość podstawy wymiaru ww. składek za okres od 02/2019 r. do 06/2023 r. W uzasadnieniu ZUS powołał się na art. 8 ust. 2 a ustawy, argumentując, że ww. ubezpieczona w okresie objętym decyzją w ramach umów zlecenia zawartych z (...) (...) (...) sp. z o.o. wykonywała faktycznie pracę na rzecz własnego pracodawcy - (...) Sp. z o.o.

(decyzja w aktach ZUS)

Odwołania od ww. decyzji złożyła zarówno ubezpieczona, jak i płatnik składek (...) Sp. z o.o., w których zarzucali, że pozwany oparł zaskarżoną decyzję na błędnych ustaleniach faktycznych, gdyż ubezpieczona dla płatnika wykonywała umowę o pracę, natomiast dla (...) (...) (...) sp. z o.o. wykonywała umowę zlecenie, wywodząc, że tym samym ubezpieczona nie miała zawartej umowy zlecenia ze swoim pracodawcą i nie wykonywała tych umów na rzecz swojego pracodawcy.

Ubezpieczona wniosła o uchylenie spornej decyzji, a płatnik składek o zmianę spornej decyzji poprzez uznanie, że spółka była zleceniodawcą w zakresie umów zlecenia, ewentualnie o uchylenie spornej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi rentowemu, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

Płatnik składek zarzucił w swoim odwołaniu, że zaskarżona decyzja została wydana przez ZUS z naruszeniem:

1/art. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że: przyjęcia, że ubezpieczony (uczestnik) mający zawartą umowę zlecenia u jednego podmiotu i wykonując ją, świadczył w ten sposób pracę na rzecz innego podmiotu mimo oczywistej sprzeczności ze stanem faktycznym i prawnym, a także przyjęcia, że z faktu powiązania osobowego oraz tożsamego zakresu KRS dwóch niezależnych podmiotów prawa - spółek z.o.o. wynika fakt wykonywania świadczenia pracy dla tego samego podmiotu.

2/ art. 18 ust 1 a ustawy systemowej poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że podstawa wymiaru składek z tytułu umów cywilnoprawnych wchodzi w podstawę wymiaru składek z tytułu umowy o pracę.

Płatnik składek na uzasadnienie swojego odwołania oświadczył, że całkowicie podtrzymuje swoje stanowisko i argumentacje z postępowania kontrolnego przed ZUS i wskazał, iż przedmiotowa decyzja uchybia zasadom właściwego procedowania, albowiem mimo szczegółowych wyjaśnień odwołującego płatnika: 1/ w zakresie rozdzielności formalnej i prawnej podmiotów, w ramach których świadczone były umowy zlecenia i umowy o pracę, 2/ niepowiązania podmiotów w zakresie świadczonych przez pracowników i zleceniobiorców świadczeń, 3/ w zakresie argumentacji utrwalonej praktyki prawnej i orzecznictwa w przedmiotowym zakresie, 4/ zeznań osób, których sytuacja przedmiotowo/podmiotowo dotyczy, 5/ wyjaśnień i stanowiska Spółek - Zakład nie tylko nie odniósł się do zebranego materiału, a w szczególności wyjaśnień składanych przez kontrolowanych, ale z faktu powiązania osobowego i tożsamości wpisów do KRS, bezpodstawnie wywnioskował, iż de facto świadczenie jest wykonywane przez ubezpieczoną w ramach umowy o pracę na rzecz jednego podmiotu. Płatnik składek podkreślił, że świadczenia wykonywane przez spółki były różne i wykonywane przez te podmioty w ramach zupełnie innych świadczeń zdrowotnych. Podał, że strona internetowa jest stroną jednej Spółki. Zarzucił, że pozwany nie wskazał - opisał stanu faktycznego w jakikolwiek sposób- ograniczając się jedynie do stwierdzenia braku prawidłowości w naliczaniu składek. Konkludował, że wydana decyzja jest zatem nieskuteczna. Podniósł, że brak jest uzasadnienia, dlaczego osoby wykonujące w firmie „a” umowę zlecenia mają podlegać ubezpieczeniu z tytułu wykonywania umowy o pracę w firmie „b”, wywodząc, że czyni to sporną decyzję bezpodstawną, a ww. wniosek skutecznym. Płatnik argumentował, że n/n sprawa jest przykładem niedopuszczalnej sytuacji, gdy odwołujący ma się domyślać dlaczego jest ukaranym i skąd taka decyzja. Stan bezprawności działań ZUS potwierdza wg płatnika składek fakt niewydania decyzji po zakończeniu postępowania w terminie 30 dni, a czynności pozorujące, które nastąpiły potem, nie sanują tego stanu.

(odwołania ubezpieczonej i płatnika składek k.3, k. 3-4 akt VIII U (...)

W odpowiedziach na odwołania obojga skarżących, pozwany ZUS (...) w I. wniósł o ich oddalenie, o ich łączne rozpoznanie i o zasądzenie od każdego ze skarżących kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołania pozwany podtrzymał argumentację, jak w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedzi na odwołania k. 5-7, K. 6-8 akt VIII U (...)

Postanowieniem z dnia 22.08.2025 r. połączono obie sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

(postanowienie k. 10 akt VIII U (...)

Postanowieniem z dnia 11.09.2025 r. Sąd Okręgowy postanowił zawiadomić o toczącym się postępowaniu w n/n sprawie (...) (...) (...) sp. z o.o. z/s w I. pouczając, że może przystąpić do przedmiotowego postępowania jako zainteresowany w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia.

(postanowienie k. 9)

W piśmie procesowym z dnia 7.10.2025 r. (...) (...) (...) sp. z o.o. oświadczyła, że przystępuje do n/n procesu jako zainteresowany, przyłączyła się do stanowiska odwołujących i przywołaną na ich poparcie argumentację, którą powieliła, a konkluzji wniosła o zmianę spornej decyzji poprzez uznanie, że spółka była zleceniodawcą w zakresie umów zlecenia, ewentualnie o uchylenie spornej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi rentowemu, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

(pismo zainteresowanej spółki k. 17-18)

Na rozprawie z dnia 20.04.2026 r. ubezpieczona poparła odwołanie, pełnomocnik płatnika składek poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, zainteresowana spółka przyłączyła się do stanowiska odwołujących, a pełnomocnik ZUS (...) w I. wniósł o oddalenie odwołań i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

(stanowiska stron – e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:01:57-00:05:, 00:44:33-00:56:59)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Płatnik składek (...) sp. z o.o. z/s w D. prowadzi na podstawie wpisu do KRS działalność gospodarczą, której przedmiotem jest praktyka lekarska ogólna – przeważające (...) P. M. składek prowadzi swoją działalność w kilku lokalizacjach w I. i w D.. Płatnik świadczy usługi medyczne w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, diagnostyki obrazowej, hospitalizacji planowej, rehabilitacji, apteki szpitalnej.

Zainteresowana spółka (...) (...) (...) sp. z o.o. z/s w I. także prowadzi na podstawie wpisu do KRS działalność gospodarczą, której przedmiotem jest praktyka lekarska ogólna – przeważające (...) Działalność lecznicza w rejestrze podmiotów leczniczych ww. spółki została zarejestrowana 28.11.2012 r., rozpoczęcie tej działalności nastąpiło od 1.12.2012 r., zmiana wpisu w rejestrze miała miejsce 30.01.2018 r. zainteresowana spółka świadczy od poniedziałku do piątku w godzinach od 18.00 do 8.00, a w soboty, niedziele i święta całodobowo, usługi w zakresie nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej i pielęgniarskiej.

Zgodnie z danymi wynikającymi z wpisów do KRS obie w/w Spółki posiadają powiązania kapitałowe i osobowe, albowiem mają tych samych właścicieli, tj. L. D. i F. D. posiadających łącznie 100% udziałów w każdej spółce, tj. po 50% udziałów każdy z nich w obu ww. Spółkach. Nadto L. D. i F. D. pełnią w tych Spółkach odpowiednio funkcje Prezesów jednoosobowych Zarządu, tj. F. D. w (...) sp. z o.o., a L. D. w (...) (...) (...) sp. z o.o.

L. D. i F. D. są małżeństwem i pozostają w małżeńskiej wspólnocie majątkowej.

Obie spółki mają swoje konta bankowe firmowe. Oboje małżonkowie L. D. i F. D. mają dostęp do rachunków bankowych obu spółek. F. D. otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji Prezesa Zarządu u płatnika. W nieruchomości przy ul. (...) w I. L. D. i F. D. mają udziały we własności po ¼, a pozostały udział w ½ własności ma płatnik składek.

W badanym okresie działania obu ww. Spółek zmierzały do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego na rynku usług medycznych. Podzieliły świadczenie usług medycznych w tych samych placówkach w ramach kontraktów z NFZ w ten sposób, że płatnik codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 18.00 świadczy usługi medyczne w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, natomiast zainteresowana spółka prowadzi w nich działalność od poniedziałku do piątku w godzinach od 18.00 do 8.00, a w soboty, niedziele i święta –całodobowo w zakresie nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej i pielęgniarskiej. Obie spółki korzystały z tego samego sprzętu, wykonywały swoją działalność w tych samych lokalach, korzystały z jednej domeny internetowej, a także korzystały z pracy tych samych pracowników biurowych. W przekazach medialnych Spółki te przedstawiają się jako jeden podmiot albo jako sieć powiązanych ze sobą podmiotów. W szczególności z archiwalnej strony internetowej www.centramedycznemedyceusz.pl (pozyskanej ze strony web.archive.org) wynika, że (...) Sp. z o.o. prowadziła (...), a także (...) prowadziło usługi w zakresie nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej, zaś rekrutacja do (...) Sp. z o.o. była prowadzona przez pracowników (...) Sp. z o.o. Z wydruku ze stron Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, (...) Krajowego Rejestru Domen oraz umowach o pracę zawartych przez płatnika składek, wynika, że zarówno płatnik składek, jak i zainteresowana spółka posługiwały się tą samą domeną internetową zarówno w oficjalnych rejestrach, jak i na pieczęciach firmowych. Płatnik składek na podstawie zawartej z zainteresowaną spółką umową najmu udostępniał zainteresowanej spółki odpłatnie lokal i sprzęt.

Osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę lub umów zlecenia przez płatnika składek jednocześnie realizowali w badanym okresie dodatkowe zatrudnienie na podstawie umów zlecenia zawartych z zainteresowaną spółka (...) (...) (...) Sp. z o.o. Ubezpieczeni za wiedzą i zgodą płatnika jako ich pracodawcy wykonywali zawarte z zainteresowaną spółka umowy zlecenia m.in. w tym samym miejscu, w którym działalność prowadził odwołujący się płatnik, wykorzystując w tym celu te same narzędzia, które zapewnił im odwołujący się ich pracodawca. Umowy zlecenia i umowy o pracę były zawierane najczęściej na te same okresy. Jako zleceniobiorcy wykonywali swoje czynności w ramach pomocy nocnej i świątecznej pozostając w gotowości do świadczenia na dyżurach. Osoby zatrudnione przez płatnika i przez zainteresowaną spółkę wiedziały, że te same osoby są właścicielami obu spółek. Zlecona przez zainteresowaną spółkę praca była komplementarna do pracy świadczonej dla płatnika – nie było kolizji co do czasu ich wykonywania na rzecz obu spółek. Osoby zatrudnione jednocześnie na umowę o pracę przez płatnika składek i na umowę zlecenia przez zainteresowaną spółkę nie widziały różnic (poza w niektórych wypadkach jeszcze dodatkowymi czynnościami na zlecenie) pomiędzy wykonywaniem pracy u płatnika i u zleceniobiorcy, były w ten sam sposób kierowane i nadzorowane niezależnie do tego, którą umowę wykonywały przez tego samego koordynatora ze strony pracodawcy. Osoby zatrudnione w obu spółkach myślały, że F. D. jest w zarządzie obu tych spółek. F. D., poza tym, że była w połowie udziałowcem w zainteresowanej spółce, nie pełniła żadnej funkcji reprezentacyjnej w tej spółce i nie była przez nią zatrudniona. Pracownicy płatnika nie negocjowali umów zlecenia z zainteresowaną spółką. F. D. jako Prezes Zarządu w odwołującej spółce proponowała warunki umów zlecenia pracownikom płatnika i zawierała umowy zlecenia z pracownikami płatnika w miejscu, w którym świadczyli pracę dla płatnika. Było to dodatkowe zatrudnienie dla osób zatrudnionych przez płatnika, którym zależało na tym, aby mieć dodatkowe źródło przychodu, natomiast forma zatrudnienia w zainteresowanej spółce była dla nich nieważna.

(dane spółek z KRS znane z urzędu, a nadto odpisy z KRS w aktach kontroli, wydruk ze strony internetowej w aktach kontroli, dokumenty w aktach kontroli: wydruk dot. domeny centrummedycznebazarowa.pl, wydruk z bazy podmiotów leczniczych, wydruk z archiwalnej strony, wydruki ze strony internetowej, protokół kontroli ZUS w aktach ZUS, protokół przesłuchania w postępowaniu kontrolnym M. G. k. 165-168, zeznania świadka A. M. e-prot. z 19.01.2026 r.: 01;22:42-01:26:31, zeznania świadka M. G. e-prot. z 19.01.2026 r.: 01:30:37-01:44:21, zeznania świadka R. H. e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:25:29-00:35:50, zeznania powódki e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:07:26-00:17:52 w zw. z e-prot. 19.01.2026 : 00:09:02-00:42:03, zeznania w imieniu płatnika odwołującej spółki - F. D. e-prot. z 19.01.2026 r.: 01:04:52 -01:17:39 w zw. z e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:36:46-00:39:10)

W okresie od 1.01.2019 r. do 30.06.2023 r. odwołująca się ubezpieczona – F. R. była zatrudniona u płatnika (...) Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę z 02.01.2001 r. na czas nieokreślony, jako lekarz internista w pełnym wymiarze czasu pracy. Miejscem wykonywania pracy w wskazanym w umowie o pracę był adres siedziby płatnika: I. ul. (...). Ubezpieczona pracowała u płatnika od jako lekarz pierwszego kontaktu i kierownik pełniąc funkcję organizacyjno - nadzorczą. W pracy była od poniedziałku do piątku, pracowała codziennie przez 7godzin 35 minut.

(bezsporne, a nadto dokumentacja osobowa k. 40-120, zeznania powódki e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:07:26-00:17:52 w zw. z e-prot. 19.01.2026 : 00:09:02-00:42:03)

Dodatkowo F. R. będąc pracownicą płatnika składek - zawarła umowy zlecenia z zainteresowaną spółką (...) (...) (...) Sp. z o.o. w spornym okresie. Przedmiotem tych umów zlecenia były konsultacje lekarskie, kontrola dokumentacji lekarskiej, prowadzenie systemu ISO. Ubezpieczona sprawdzała dokumentację lekarską sporządzoną przez lekarzy POZ w programie mMedica. Nie sporządzała raportów z tych czynności. Wynagrodzenie w umowach zlecenia było ustalone stawką godzinową w kwocie netto.

(okoliczności bezsporne, a nadto umowy zlecenia k. 122-124, zeznania powódki e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:48:41-00:55:26)

Ubezpieczona miała wypłacane oddzielnie wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę u płatnika i z tytułu umowy zlecenia zawartej z zainteresowaną spółką.

(bezsporne)

Ubezpieczona została zgłoszona w (...) Sp. z o.o. tylko do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy zlecenia.

(bezsporne)

Płatnik składek (...) Sp. z o.o. w spornym okresie opłacał składki jedynie od przychodu ubezpieczonej jaki uzyskała na podstawie umowy o pracę.

(niesporne)

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł powodów aby uczynić to z urzędu. Sąd oparł się na zeznaniach świadków natomiast w takim zakresie w jakim posłużyły do czynienia ustaleń. Sąd uznał, że uwzględnić należy, że świadkowie starli się nie zaszkodzić obu spółkom. Świadkowie i powódka starali się bowiem wykazać, że były pewne różnice pomiędzy czynnościami jakie wykonywali na umowy o pracę i na umowy zlecenia – jednak to nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Dla sprawy istotna była bowiem kwestia zbadania przesłanki faktycznego beneficjanta pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej - niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą trzecią i bez względu na rodzaj wykonywanych przez pracownika czynności wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią. Sąd uznał, że ścisłe powiązania kapitałowo – osobowe, pozostawanie przez oboje wspólników w posiadaniu po 50% udziałów w każdej ze spółek, a także, że oboje wspólnicy są małżonkami i pozostają w małżeńskiej wspólnocie majątkowej – oznacza, że obie spółki jedynie formalnie prowadziły odmienną działalność, ale w rzeczywistości każda z tych działalności była komplementarna do działalności drugiej spółki w tych samych podmiotach leczniczych i w ten sposób spółki zorganizowały prowadzenie działalności dla osiągnięcia przez oboje małżonków - wspólników z góry założonego wspólnego celu gospodarczego, czyli pełnej obsługi medycznej w ramach świadczonych usług medycznych powszednich przez płatnika i jednocześnie przez świadczenie usług medycznych w ramach pomocy nocnej i świątecznej przez zainteresowaną spółkę w tych samych placówkach, mając na uwadze, że osiągnięte w ten sposób przychody przez spółki na sam koniec były współwłasnością obojga małżonków D. jako współwłaścicieli po 50% udziałach i z tego D. i F. D. uzyskiwali jako udziałowcy przychody, które stanowiły ich wspólność majątkową małżeńską, w której pozostawali oboje przez cały czas. Odwołujący się ubezpieczona, płatnik składek oraz zainteresowana spółka w toku postępowania nie wykazali przy tym w ocenie Sądu konkretnych odmienności w zakresie wykonywanych czynności przez ubezpieczoną w ramach umowę o pracę i umów zlecenia, nadto nie wykazali, że czynności ubezpieczonej były wykonywane poza zawartymi umowami ze spółkami, które obsługiwały te same placówki medyczne w ramach kontraktów z NFZ. Ustalając stan faktyczny Sąd uznał, że brak jest podstaw do podważenia wiarygodności opisanych zebranych dowodów co do okoliczności powiązań wewnętrznych spółek, ich organizacji, funkcjonowania i zakresu działania oraz procedury rekrutacji zleceniobiorców. Kwestie te zostaną szerzej omówione w dalszej części uzasadnienia – a w tym miejscu należało jedynie zaakcentować dlaczego nieskuteczne okazało się na etapie n/n procesu akcentowanie przez świadków, a także przez powódkę, że inny zakres czynności i inny sposób w jaki pracownicy płatnika realizowali na umowy zlecenia dla zainteresowanej spółki. Obie spółki co nie jest sporne wykonywały swoje usługi w tych samych podmiotach i wykorzystywały do tego te same osoby, które pracowały u płatnika. Podkreślenia wymaga, że strona skarżąca nie kwestionowała wysokości podstawy wymiaru składek wyliczonej przez organ rentowy, a jedynie samą zasadę.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania nie zasługują na uwzględnienie.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie było rozstrzygnięcie, czy trafne jest stanowisko organu rentowego, że przychód osiągnięty przez ubezpieczoną z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej stanowi dla płatnika składek podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne za okresy i w kwotach szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji, jako pracownika odwołującej się Spółki (...).

Sąd zważył zatem, że aby tę kwestię rozstrzygnąć, należy dokonać analizy przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497), zwanej dalej ustawą systemową.

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4.

Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Stosownie do treści art. 4 pkt 2a ustawy systemowej, płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne jest pracodawca – w stosunku do pracowników i osób odbywających służbę zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi. W świetle powyższego przepisu składki na ubezpieczenie społeczne za pracownika (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej) odprowadza pracodawca, a za zleceniobiorcę/osobę świadczącą usługi (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) zleceniodawca.

Stosownie do treści przepisów art. 18 ust. 1 i ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. , poz. 1949) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z wyjątkiem składników wynagrodzenia wymienionych w § 2 powołanego wyżej rozporządzenia.

Zgodnie zaś art. 18 ust. 1a ustawy systemowej w przypadku osób wykonujących pracę na postawie umowy zlecenia, jeżeli umowę taką zawarły z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy zlecenia.

Stosownie do treści art. 20 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Ponadto stosownie do art. 81 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1285) do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne pracowników stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejsza się o kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, potrąconych przez płatników ze środków ubezpieczonego, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych.

W świetle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło lub zlecenia zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., III UK 439/19; uchwała Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r., II UZP 6/09 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09; z 22 lutego 2010 r., I UK 259/09; z 18 października 2011 r., III UK 22/11; z 11 maja 2012 r., I UK 5/12; z 13 lutego 2014 r., I UK 323/13; z 7 lutego 2017 r., II UK 693/15; z 27 kwietnia 2017 r.). To pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnej zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne. Wówczas płatnikiem składek nie jest ta osoba trzecia (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 października 2020 r., III UK 501/19).

Sąd, rozpoznający przedmiotową sprawę, w pełni podziela pogląd, wyrażony przez Sąd Najwyższy, zarówno, w uzasadnieniu uchwały z dnia 2 września 2009 r. (I UZP 6/09), jak i w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 lutego 2010 r. (I UK 259/09) zgodnie z którymi art. 8 ust. 2a ustawy systemowej ma odniesienie „do pracy wykonywanej na rzecz pracodawcy” powiązanej funkcjonalnie i miejscowo.

Z przywołanej uchwały jasno wynika, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, nakazuje uważać za pracownika także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Także bowiem i w tym ostatnim przypadku, choć osoba (pracownik) formalnie zawarła umowę z osobą trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy i to on uzyskuje rezultaty jej pracy. Pracodawca jest zobowiązany obliczać, rozliczać i przekazywać za pracowników składki co miesiąc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że w przypadku, gdy umowa cywilnoprawna jest zawarta nie bezpośrednio z pracownikiem, ale z osobą trzecią i dopiero ten „zewnętrzny” podmiot zawiera umowę cywilnoprawną z pracownikiem, to jednak płatnikiem składek jest pracodawca składek, pomimo że fizycznie wynagrodzenie wypłaca ów podmiot trzeci. Za taką interpretacją obowiązków pracodawcy względem pracownika, zdefiniowanego w treści art. 8 ust. 2a ustawy, przemawia dodatkowo art. 4 pkt 2 lit. a ustawy określający, że płatnikiem składek jest właśnie pracodawca.

Odnieść się też trzeba do brzmienia art. 18 ust. 1a ustawy systemowej, według którego, w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Skoro płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, to pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy.

W przypadku zaś swoistego trójkąta umów - pogląd, że płatnikiem winien być pracodawca znajduje swe umocowanie także i w tym, że to na jego rzecz praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona i to on uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń oraz obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy.

Celem wprowadzenia takiej regulacji było po pierwsze: ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów, a po wtóre: ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu).

Tym samym, dla celów ubezpieczeń społecznych, wykonywanie pracy na podstawie umów cywilno-prawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak, jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy, łączącego jedynie pracownika z pracodawcą, także w zakresie określenia osoby płatnika składek. Teza ta jest także aktualna w stosunku do pracowników wykonujących także pracę na podstawie umów zlecenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09 oraz z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r. III UZP 6/21).

Podkreślić należy, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r. III UZP 3/21 wskazano, że pojęcie "wykonuje pracę na rzecz pracodawcy", o którym mowa w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 2 r. poz. 423), obejmuje wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą prowadzącym sprzedaż towarów jego pracodawcy (np. przez Internet), z którym przedsiębiorca ten powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy zakres obowiązków wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków objętych umową o pracę, a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się poza miejscem świadczenia umowy o pracę.

W tym miejscu wskazać należy, że określone hipotezą normy art. 8 ust. 2a obejmuje w istocie dwie sytuacje faktyczne, w jakich może się znaleźć osoba, do której przepis ten jest adresowany (pracownik wykonujący pracę na podstawie wymienionych umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą oraz umów cywilnoprawnych zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca jest świadczona na rzecz pracodawcy) mają równorzędny charakter z punktu widzenia skutków opisanych dyspozycją omawianej normy prawnej. Konsekwencje prawne na gruncie ustawy systemowej, wynikające z realizacji takich umów, muszą być takie same, co oznacza, iż dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą. W przypadku takich pracowników podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 9 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i wspomnianych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 tej ustawy), zaś obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa na pracodawcy jako płatniku (art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej).

Podkreślić należy, że przesłanką decydującą o uznaniu za pracownika osoby świadczącej w ramach umowy zlecenia pracę na rzecz swojego pracodawcy, jest to, że w ramach takiej umowy, wykonuje faktycznie pracę dla swojego pracodawcy przez co uzyskuje on rezultaty jej pracy. Ustawodawca używając w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej zwrotu „działać na rzecz” posłużył się nim w innym znaczeniu, niż w języku prawa, w którym działanie „na czyją rzecz” może się odbywać w wyniku istnienia określonej więzi prawnej (stosunku prawnego). Stosunkiem prawnym charakteryzującym się działaniem na rzecz innego podmiotu jest stosunek pracy, do którego istotnych cech należy działanie na rzecz pracodawcy (art. 22 k.p.). Również wykonujący zlecenie „działa na rzecz zleceniodawcy” (art. 734 i n. k.c.).

W przepisie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, zwrot ten opisuje sytuację faktyczną, w której należy zastosować konstrukcję uznania za pracownika. Jest nią istnienie trójkąta umów, tzn. po pierwsze - umowy o pracę, po drugie - umowy zlecenia między pracownikiem, a osobą trzecią i po trzecie - umowy o świadczenie usług między pracodawcą i zleceniodawcą. Pracodawca, w wyniku umowy, zawartej ze zleceniodawcą, przyjmuje, w ostatecznym rozrachunku, rezultat pracy, wykonanej na rzecz zleceniodawcy, przez zleceniobiorców, przy czym, następuje to, w wyniku zawarcia umowy zlecenia/świadczenia usług z osobą trzecią oraz zawartej umowy cywilnoprawnej między pracodawcą i zleceniodawcą (S. A. „Konstrukcja uznania za pracownika w prawie ubezpieczenia społecznego” (...) 2011/8/22-28).

Celem takiej regulacji było, jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r. (II UK 399/13), po pierwsze: ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów oraz po drugie: ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). Tym samym, dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak, jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą, także w zakresie określenia osoby płatnika składek.

W świetle powyższych uwag należy podkreślić, że nie ma żadnych podstaw, aby zastosowanie przepisu art. 8 ust 2a ustawy systemowej, ograniczać tylko do sytuacji, gdy pracodawca zatrudnia swojego pracownika równolegle na podstawie umowy cywilnoprawnej.

W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego uznaje się, że w przepisie tym pojęcie pracownika jest rozszerzone na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy pracę na rzecz swojego pracodawcy. Dodatkowa umowa cywilnoprawna nie ma więc znaczenia z punktu widzenia stosunku ubezpieczenia i objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Ze względu bowiem na posłużenie się w art. 8 ust. 2 a ustawy szerokim pojęciem „pracownik”, stosunek pracy łączący pracodawcę z pracownikiem stanowi wyłączny tytuł ubezpieczenia, który pochłania dodatkowy stosunek cywilnoprawny (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12; z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11 ;z dnia 18 marca 2014 r., II UK 449/13, z dnia 6 lutego 2014 r., II UK 279/13 oraz z dnia 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13). Ponadto pracownikiem jest się i wówczas, gdy praca jest świadczona na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, ale w jej ramach wykonuje się pracę na rzecz pracodawcy, z którym zleceniobiorca pozostaje w stosunku pracy. Także więc w przypadku, gdy umowa cywilnoprawna jest zawarta nie bezpośrednio z pracownikiem, ale z osobą trzecią i ten „zewnętrzny” podmiot zawiera umowę cywilnoprawną z pracownikiem, to jednak pracodawca jest płatnikiem składek, pomimo że fizycznie wynagrodzenie wypłaca ów podmiot trzeci (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 r. Nr 3-4, poz. 46).

W oparciu o bezsporne w tym zakresie ustalenia faktyczne przypomnieć należy, że podmioty prawa handlowego: płatnik i zainteresowana spółka - wykazują bardzo silne powiązania osobowo-kapitałowe, organizacyjne, jak też funkcjonalne. Jak ustalił niespornie Sąd Okręgowy, odwołujący się płatnik składek i zainteresowana spółka zajmują się świadczeń usług medycznych, a jedyna różnica polega na tym, że płatnik świadczy zwykłe usługi medyczne w dni powszednie a zainteresowana spółka w tych samych placówkach świadczy pomoc medyczną nocną i świąteczną, przy czym dla sprawy jest istotne, że obie spółki mają tych samych wspólników – małżonków D. i F. D. (każdy ma po 50% udziałów w obu spółkach), którzy pozostają we wspólnocie majątkowej małżeńskiej – zatem osiągają przychody z działalności obu spółek, które są ich wspólnością majątkową. Sposób w jaki wspólnicy podzielili rodzaj świadczonych usług medycznych przez każdą spółkę oznacza, że tak naprawdę w ten sposób realizowali wspólny z góry założony cel gospodarczy, aby przez jedną spółkę w danych placówkach medycznych świadczyć powszechne usługi medyczne na kontrakcie z NFZ a przez drugą spółkę z wykorzystaniem pracowników płatnika – świadczyć w tychże placówkach medycznych pomoc nocną i świąteczną. W taki oto sposób małżonkowie – wspólnicy obu spółek zorganizowali proces objęcia pełną obsługą medyczną tych samych placówek na kontrakty z NFZ i końcowo osiągając jako wspólnicy spółek wspólne przychody stanowiące przychód do ich majątku małżeńskiego objętego wspólnotą majątkową.

Zdaniem Sądu Okręgowego, obie spółki współpracują na tym samym polu, mają zawarte też umowy o korzystaniu z lokalu i sprzętu co również świadczy o ich ścisłej współpracy i wspólnym celu gospodarczym. Konkludując ten fragment niespornych ustaleń Sądu warto powtórzyć, że obie spółki prowadzą w rzeczywistości działalność gospodarczą w ramach jednej grupy i wykazują bardzo silne powiązania osobowo -kapitałowe, organizacyjne, jak też funkcjonalne. Sąd ustalił powiązania osobowe i funkcjonalne między tymi spółkami, które mają tych samych wspólników i które prowadzą działalność w tych samych podmiotach, wykorzystując do tego pracowników płatnika jeśli chodzi o zainteresowaną spółkę, którzy są zatrudniani na umowy zlecenia w tym celu. Opisane bardzo silne powiązania osobowo-kapitałowe, organizacyjne, jak też funkcjonalne wskazują, że mamy do czynienia z jednym przedsięwzięciem gospodarczym formalnie prowadzonym przez różne podmioty ściśle powiązane ze sobą kapitałowo i osobowo.

Dla prawidłowego zastosowania prawa materialnego nie można przy ustaleniach faktycznych pominąć opisanych wyżej wzajemnych bardzo silnych związków podmiotowo-kapitałowo-funkcjonalnych łączących spółki a przede wszystkim powiązań finansowych. Inaczej, pomijając ten kluczowy dla sprawy aspekt. Sąd przychyla się w tym miejscu do utrwalonego stanowiska judykatury, w myśl którego przepis art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie odnosi się wyłącznie do dodatkowych umów cywilnych zawartych przez pracodawcę z własnym pracownikiem. Obejmuje bowiem także sytuacje, gdy w ramach tego rodzaju umowy zawartej formalnie z innym podmiotem, „zleceniobiorca” wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej jest to, że pracownik – będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą – jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z inną osobą.

K. legis omawianego przepisu było ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów. Dlatego podzielić należy pogląd, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy zawartej z nim lub z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (por. szersze wywody w tym zakresie: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 maja 2012 r. I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 11

[…]