Książeczka żeglarska zamiast świadectwa pracy. Sąd przyznał kucharzowi rekompensatę z ZUS

Decyzją z dnia 6.10.2025 r., numer: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we U., na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2024 r., poz. 1631) po rozpatrzeniu wniosku K. Ł. z dnia 8.09.2025 r. odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty, ponieważ nie zostały przedłożone żadne nowe dowody oraz nie ujawniono nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji z dnia 13.08.2025 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca K. Ł.

wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa do rekompensaty. Ponadto, wniósł o doliczenie okresu od 27.10.1994 r do dnia 13.06.1995 r. tj. 7 miesięcy i 17 dni do łącznego okresu pracy w warunkach szczególnych oraz ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego wraz z uwzględnieniem prawa do rekompensaty , o której mowa a art.21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r, o emeryturach pomostowych. W uzasadnieniu wskazał, że udało mu się odzyskać zagubioną książeczkę żeglarską za sporny okres, którą przedłożył organowi rentowemu, a który nie zaliczył spornego okresu powołując się na dyspozycję art. 114 ustawy emerytalnej.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia, powołując się na argumentację przytoczoną w decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca K. Ł. urodził się w (...)

W dniu 21.07.2025 r. wystąpił z wnioskiem o emeryturę oraz rekompensatę za pracę w warunkach szczególnych.

Decyzją z dnia 13.08.2025 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we U. przyznał wnioskodawcy K. Ł. prawo do emerytury od dnia 01.07.2025 r.

Organ wskazał, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłato emerytury. Dodał, że emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

-

kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi

166.283,52 zł

-

kwoto zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 1.134.372,54 zł

-

średnie dalsze trwanie życia wynosi 209,70 m-cy

-

wyliczona kwota emerytury wynosi 6.202,46 zł

Organ wskazał, że wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: (166.283,52 + 1.134.372,54) / 209,70 = 6.202,46 zł.

Następnie decyzją z dnia 13.06.2025 r. numer: (...) organ rentowy odmówił wnioskodawcy K. Ł. prawa do rekompensaty w związku z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach, ponieważ przed dniem 01.01.2009 r. nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Do pracy w szczególnych warunkach organ uwzględnił okresy:

-

od 23-03-1983 do 25-10-1994 r„

-

od 01-11-1995 do 28-11-1995 r.

-

od 01-01-1996 do 26-07-1998 r.

-

od 28-04-1999 do 24-06-1999 r,

- od 26-03-2000 do 01-06-2000 r,

- od 03-03-2001 do 13-05-2001 r.

- od 15-02-2002 do 29-04-2002 r.

Dodał, że łącznie udowodniony przez wnioskodawcę okres pracy w szczególnych warunkach wynosi 14 lat, 9 miesięcy i 22 dni.

Do pracy w szczególnych warunkach organ nie uwzględnił zwolnień lekarskich, za które wnioskodawca otrzymał wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy:

-

od 01-06-1992 do 12-06-1992. r.

-

od 06-09-1994 do 07-10-1994 r.

-

od 30-04-1997 do 02-05-1997 r.

-

od 07-04-1998 do 17-04-1998 r.

-

od 20-04-1998 do 27-04-1998 r.

Organ dodał ponadto, że w pozostałych okresach wnioskodawca nie dostarczył świadectw wykonywania prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

W dniu 8.09.2025 r. wnioskodawca złożył ponowny wniosek o przyznanie mu prawa do rekompensaty.

Decyzją z dnia 6.10.2025 r., numer: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we U., na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2024 r., poz. 1631) po rozpatrzeniu wniosku K. Ł. z dnia 8.09.2025 r. odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty, ponieważ nie zostały przedłożone żadne nowe dowody oraz nie ujawniono nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji z dnia 13.08.2025 r.

Dowód:

-

akta organu rentowego.

Wnioskodawca K. Ł. w okresie od dnia 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r. był zatrudniony za pośrednictwem Biura Pośrednictwa Pracy (...) i pływał w charakterze członka załogi statku (...). Na statku wnioskodawca był zatrudniony w charakterze kucharza.

Kucharz na statku ma wiele obowiązków, które są kluczowe dla bezpieczeństwa i higieny na pokładzie. Oto niektóre z nich:

⚫

przygotowanie posiłków zgodnie z harmonogramem i wymaganiami dietetycznymi.

⚫

zarządzanie zapasami żywności i prowadzenie dokumentacji dotyczącej zużycia produktów.

⚫

utrzymywanie porządku i czystości w kuchni oraz przestrzeganie standardów sanitarnychych i bezpieczeństwa pracy.

⚫

współpraca z innymi członkami załogi, w tym z kelnerami i stewardami, w celu zapewnienia zorganizowanego działania restauracji na pokładzie.

⚫

przestrzeganie procedur i zasad obowiązujących na statku, będących elementem jego regulaminu, oraz zapewnienie bezpieczeństwa podczas pracy w kuchni, na pokładzie oraz podczas cumowania i odpływu.

Pracował po 10 godzin dziennie, w godzinach od 7-19 z dwugodzinną przerwą. Po wykonaniu pracy zazwyczaj wracał do swojej kabiny. Zasadą na statku było to, że wnioskodawca musiał mieć 6 godzin odpoczynku, przy czym 4 godziny musiał to być ciągły odpoczynek. Wnioskodawca tak jak każdy na statku wykonywał polecenia kapitana. Był narażony na trudne warunki np. hałas, wibracje, sztormy, a także odosobnienie i pracę w niestandardowych godzinach.

Na potwierdzenie powyższego okresu zatrudnienia wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z dnia 17.06.1999 r., 4.09.2025 r. oraz książeczkę żeglarską, którą wcześnie zagubił, ale zdołał ją odnaleźć i przedłożył ją organowi rentowemu wraz z zaświadczeniem pracodawcy.

Dowód:

-

akta emerytalne i kapitałowe wnioskodawcy w aktach ZUS ;

- książeczka żeglarska- k. akta ZUS oraz k. 44 a.s.

-zaświadczenie z dnia 17.06.1999 r. oraz z dnia 4.09.2025r.- akta ZUS

- zeznania K. Ł. złożone na rozprawie w dniu 9.03.2026 r., k. 45-45v.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie wnioskodawcy zasługiwało, w ocenie Sądu, na uwzględnienie.

Dokonując ustaleń stanu faktycznego w sprawie Sąd oparł się na dowodzie

z dokumentów powołanych w treści pisemnego uzasadnienia, w tym na dokumentach zawartych w aktach ZUS oraz przedłożonych do akt przez wnioskodawcę m.in. książeczkę żeglarską, bowiem ich prawdziwość i wiarygodność nie została skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron postępowania i także Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich prawdziwości.

Dokumenty te stanowiły dowody bez wydawania odrębnego postanowienia na podstawie art. 243

2 k.p.c.

Sąd oparł się również na dowodzie z zeznań wnioskodawcy dając im wiarę w całości jako spójnym, logicznym i wewnętrznie uporządkowanym a przy tym znajdującym również potwierdzenie w złożonych do akt sprawy dokumentach.

Wskazany powyżej materiał dowodowy stworzył przy tym spójną i logiczną całość, obrazującą stan faktyczny sprawy, który należało ocenić przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów prawa i stanowisk procesowych stron postępowania.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że przedmiot sporu

w niniejszej sprawie, wyznaczony był treścią zaskarżonej decyzji, a dotyczącą niespełnienia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 114 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nie przedłożenie żadnych nowych dowodów oraz nieujawnienie nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji z dnia 13 sierpnia 2025 r. a sprowadzające się do przyjęcia przez organ rentowy, że wnioskodawca nie ma prawa do rekompensaty ponieważ - jak podnosił organ rentowy (precyzując powyższe w odpowiedzi na odwołanie) - nie udokumentował on okresu 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej przed dniem 01.01.2009 r..

Przy czym spornym okresem stał się okres zatrudnienia wnioskodawcy od 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r., w którym to K. Ł. był zatrudniony za pośrednictwem Biura Pośrednictwa Pracy (...) i (...) i pływał w charakterze członka załogi statku (...).

Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

W dniu 08 września 2025 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie prawa do rekompensaty przedkładając książeczkę żeglarską.

Sąd Okręgowy dokonał ponownej analizy zgromadzonych w sprawie dowodów (tak z dokumentów jak i zeznań wnioskodawcy) celem ustalenia czy zostały przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności, które mają wpływ na prawo wnioskodawcy do rekompensaty.

Uwzględniając powyższe, podkreślenia w pierwszej kolejności wymaga, iż w myśl art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 164), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r., rekompensata stanowiła odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Analogiczną regulację zawiera również w/w przepis, w brzmieniu nadanym mu od dnia 01.01.2024 r., stanowiąc, że rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 2 w/w ustawy, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy z dnia 17.12.1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę wziął pod uwagę w szczególności przepis art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat.

Rekompensata przysługuje zatem ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31.12.1948 r. jeżeli przed dniem 01.01.2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. Przy ustalaniu 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze mogą zostać uwzględnione jedynie okresy, w których praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie zostaną natomiast zaliczone okresy niewykonywania pracy, za które wypłacono wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 2 powołanej ustawy, rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

Rekompensata z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury

z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje zatem ubezpieczonym urodzonym po dniu 31.12.1948 r., którzy przed dniem 01.01.2009 r. wykonywali przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie mają ustalonego prawa do emerytury na podstawie:



art. 46 w związku z art. 32 lub art. 39, art. 50, art. 50a lub art. 50e albo art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub



art. 88 ustawy z dnia 26.01.1982 r. - Karty Nauczyciela lub



art. 3 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 27.07.2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach lub rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy - Karta Nauczyciela;



nie mają ustalonego prawa do emerytury pomostowej.

Zwrócić należy nadto uwagę, że rekompensata nie jest samoistnym świadczeniem pieniężnym. Stanowi ona dodatek do kapitału początkowego i łącznie z tym kapitałem podlega waloryzacjom, w efekcie czego powiększa podstawę obliczenia emerytury. Zgodnie

z art. 2 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych przewidziana w tej ustawie rekompensata ma stanowić odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12.09.2017 r., III AUa 956/16).

Gramatyczna wykładnia ustawowej definicji rekompensaty jednoznacznie wskazuje, że świadczenie to dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia prawa do emerytury

w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze, to znaczy takich ubezpieczonych, którzy nie spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r.

o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Potwierdzeniem tej tezy jest wykładnia art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych dokonywana z uwzględnieniem reguł funkcjonalnych (celowościowych). Celem tego przepisu jest bowiem przyznanie odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień, co oznacza, że musi on dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby jednego ustawowego warunku (wieku, ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli skorzystać

z dotychczasowych regulacji i nabyć prawa do emerytury w wieku niższym niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji nowych, przewidzianych ustawą

o emeryturach pomostowych. Nie dotyczy on natomiast ubezpieczonych, którzy po spełnieniu wszystkich ustawowych warunków wcześniejszego przejścia na emeryturę nie zrealizowali tego uprawnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.05.2018 r., III UK 88/17).

Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Z zestawienia § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych niezwiązanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.11.2000 r., II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272).

Odnośnie oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu zauważyć należy, iż okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia, stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Należy jednak podkreślić, że z cytowanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak zatem takiego świadectwa, wypełnienie go w niewłaściwy sposób lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego.

W tym miejscu zaznaczyć bowiem należy, iż przed organem rentowym sprawa emerytalna ma charakter administracyjno-prawny, w związku z czym organ rentowy ma ograniczoną swobodę przy prowadzeniu postępowania dowodowego. Jest on bowiem ograniczony przepisami proceduralnymi, a w szczególności § 2 ust. 2 w/w rozporządzenia. Tylko dokument wskazany w tym przepisie jest wiążący dla organu rentowego.

Już jednak na etapie postępowania sądowego, sprawa o emeryturę (także o rekompensatę) staje się sprawą cywilną i do jej rozpoznania stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Na tym etapie nie ma więc żadnych ograniczeń dowodowych wynikających z powyżej cytowanego rozporządzenia, a Sąd nie jest związany środkami dowodowymi wykazanymi przed organem rentowym.

W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązuje wynikający z treści art. 473 k.p.c. wyjątek od ogólnych zasad dowodzenia, polegający na tym, że każdy istotny fakt może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25.07.1997 r., II UKN 186/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 342; z dnia 08.04.1999 r., II UKN 619/98, OSNAPiUS 2000 nr 11, poz. 439; z dnia 04.10.2007 r., I UK 111/07, LEX nr 275689; z dnia 16.06.2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436).

Jak wskazuje w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy, świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach jest dokumentem prywatnym i jego moc dowodowa jako dokumentu prywatnego podlega ocenie i weryfikacji w postępowaniu sądowym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16.06.2009 r., I UK 24/09, LEX nr 518067 oraz z dnia

13.09.2011 r., I UK 107/11, LEX nr 1084700).

Możliwe jest zatem dowodzenie okoliczności wykonywania pracy w szczególnych warunkach za pomocą osobowych środków dowodowych zarówno wtedy, gdy ubezpieczony nie dysponuje stosownymi dokumentami, jak i wtedy, gdy dokumenty takie przedłożył, lecz kwestionowana jest ich treść (por. wyrok Sąd Najwyższy z dnia 09.04.2009 r., I UK 316/08, LEX nr 707858).

Wskazać jednocześnie należy, iż wykazy resortowe mają jedynie charakter pomocniczy, techniczno-porządkujący i uściślający. Wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach -

w szczególności jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej. Dla określenia, czy praca była wykonywana przez ubezpieczonego w warunkach szczególnych, podstawowe znaczenie mają natomiast wykazy zawarte w załączniku A do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.04.2011 r., sygn. akt I UK 351/10).

W niniejszej sprawie decydujące znaczenie dla oceny uprawnień ubezpieczonego do w/w rekompensaty miało zatem ustalenie czy w spornych okresach ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych – wobec braku, jak podnosił organ rentowy, świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych co do okresu od dnia 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r. , ponieważ nie przedłożył świadectwa wykonywania prac w charakterze szczególnym.

Podkreślić należy, że wnioskodawca załączył natomiast książeczkę żeglarską, która jak stanowi art. 7 ustawy z dnia 5.08.2015 r. o pracy na morzu jest ważnym dokumentem dla marynarzy, który służy jako dowód osobisty oraz potwierdza przebieg zatrudnienia na statkach.

W tym miejscu wskazać należy, że w świetle art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pracami w szczególnych warunkach nie są wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tym rozporządzeniu.

W judykaturze wyjaśniono, że wyodrębnienie prac w wykazie A stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia ma charakter stanowiskowo-branżowy i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym.

Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 01.06.2010 r., II UK 21/10, specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki.

Sąd Okręgowy po przeanalizowaniu materiału dowodowego uznał, iż wnioskodawca wykazał co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale

i w pełnym wymiarze czasu pracy przed dniem 01.01.2009 r.

Spór w niniejszej sprawie dotyczył okresu zatrudnienia wnioskodawcy w warunkach szczególnych od dnia 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r., w którym to był zatrudniony za pośrednictwem Biura Pośrednictwa Pracy (...) i (...)i pływał w charakterze członka załogi statku (...), pomimo, iż zakład pracy - jak ostatecznie ustalono – nie wystawił

de facto wnioskodawcy świadectwa pracy potwierdzającego fakt jego zatrudnienia w szczególnych warunkach, pomimo załączenia książeczki żeglarskiej oraz zaświadczeń pracodawcy z dnia 17.06.1999 r., 4.09.2025 r.

Odnosząc się do spornego okresu, Sąd Okręgowy, na podstawie zeznań ubezpieczonego oraz złożonych dokumentów, ustalił w pierwszej kolejności, że ubezpieczony w okresie od dnia 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r. był zatrudniony za pośrednictwem Biura Pośrednictwa Pracy (...) i (...)i pływał w charakterze członka załogi statku (...).

Wnioskodawca był zatrudniony w charakterze kucharza.

Pracował po 10 godzin dziennie, w godzinach od 7-19 z dwugodzinną przerwą. Po wykonaniu pracy zazwyczaj wracał do swojej kabiny. Zasadą na statku było to, że wnioskodawca musiał mieć 6 godzin odpoczynku, przy czym 4 godziny musiał to być ciągły odpoczynek. Wnioskodawca tak jak każdy na statku wykonywał polecenia kapitana. Był narażony na trudne warunki np. hałas, wibracje, sztormy, a także odosobnienie.

Organ rentowy kwestionując w/w okres wskazywał przy tym jedynie – iż brak jest świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach za ten okres.

Sąd zważył jednak w tym zakresie, iż w toku niniejszego postępowania do akt sprawy dołączone zostały dokumenty zatrudnienia ubezpieczonego tj. książeczkę żeglarską, która stanowi o zatrudnieniu wnioskodawcy w spornym okresie oraz zaświadczeniach dnia 17.06.1999 r., 4.09.2025 r.

Co ważne, w toku postępowania ustalono kucharz na statku ma wiele obowiązków, które są kluczowe dla bezpieczeństwa i higieny na pokładzie. Oto niektóre z nich:

⚫

przygotowanie posiłków zgodnie z harmonogramem i wymaganiami dietetycznymi.

⚫

zarządzanie zapasami żywności i prowadzenie dokumentacji dotyczącej zużycia produktów.

⚫

utrzymywanie porządku i czystości w kuchni oraz przestrzeganie standardów sanitarnychych i bezpieczeństwa pracy.

⚫

współpraca z innymi członkami załogi, w tym z kelnerami i stewardami, w celu zapewnienia zorganizowanego działania restauracji na pokładzie.

⚫

przestrzeganie procedur i zasad obowiązujących na statku, będących elementem jego regulaminu, oraz zapewnienie bezpieczeństwa podczas pracy w kuchni, na pokładzie oraz podczas cumowania i odpływu.

Tak wykonywana przez ubezpieczonego praca odpowiadała zatem czynnością wymienionym w wykazie A, Dział VIII poz. 4 wykazu szczegółowego stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm).

Pod wskazaną pozycją wymienione zostały prace wykonywane przez pracowników zatrudnionych na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym - wpisanych na listę członków załogi tych statków.

Podkreślić należy, że właściwy resortowy akt prawny, tj. zarządzenie Nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej (Dz. Urz. UGM Nr 3, poz. 96), podobnie jak rozporządzenie Rady Ministrów z 1983 r. stanowi, że prace na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym wykonywane przez pracowników wpisanych na listę załogi tych statków, są uznawane za pracę w warunkach szczególnych.

Uwzględniające powyższe uznać zatem należało, w ocenie Sądu, iż do okresu pracy

w warunkach szczególnych należało zaliczyć ubezpieczonemu okres zatrudnienia

o dnia 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r., co łącznie stanowiło ponad 15 lat. (z wyłączeniem okresów podlegających wyłączeniu, w tym okresu urlopu bezpłatnego).

Podkreślić raz jeszcze należy, co zasygnalizowano już wcześniej, że brak niektórych dokumentów, brak oryginałów dokumentów oraz sformułowane nazewnictwo stanowisk pracy nie są argumentami wystarczającymi do kategorycznego odrzucenia tezy o możliwości kwalifikacji charakteru pracy wnioskodawcy do prac w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze, gdyż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia

01.06.2010 r. (sygn. akt II UK 21/10), dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy.

Zdaniem Sądu, brak świadectwa w warunkach szczególnych bądź

w szczególnym charakterze, brak pieczątek na treści dokumentu czy też brak wpisania stanowiska lub brak w świadectwie pracy powołania przepisów resortowych nie stoi na przeszkodzie ustaleniu, że taka praca była wykonywana tym bardziej, że w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym (także w sprawie o rekompensatę), dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. Raz jeszcze podkreślić należy, że obowiązek sporządzenia świadectwa pracy zgodnie z przepisami w całości obciąża pracodawcę. Ewentualne zaniechanie pracodawcy czy też braki oryginałów dokumentów lub braki formalne w ich treści nie mogą stanowić negatywnych konsekwencji dla ubezpieczonego, który w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych.

Poza tym Sąd miał na uwadze, że zgodnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

z dnia 28.12.2012 r., (III AUa 1192/12, LEX nr 1240032) „dla oceny czy konkretna praca była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach decydujące znaczenie ma nie sama nazwa zajmowanego stanowiska, a czynności w jej ramach faktycznie wykonywane”. Ponadto jak wynika z wyroku Sąd Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11.09.2012 r. (III AUa 291/12, LEX nr 1223240) „Świadectwo pracy czy świadectwo wykonywania pracy

w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1

i 2 k.p.c. gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Dlatego też w ramach postępowania sądowego Sąd ocenia zarówno zasadność odmowy wydania przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, jak i zasadność umieszczenia

w świadectwie pracy wzmianki, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Ponadto przepisy regulujące postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, które regulowane jest przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Ewentualne ograniczenia dowodowe mogą zatem wynikać jedynie z przepisów tego kodeksu, przy czym przepisy regulujące postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 477

8 i następne k.p.c.) nie zawierają dodatkowych ograniczeń w stosunku do przepisów ogólnych regulujących postępowanie dowodowe (art. 235-309 k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o treść powołanych przepisów prawa i art. 477

14 § 2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku i zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z dnia 6.10.2025 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do rekompensaty (przy zaliczeniu do okresu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w 27.10.1994 r. do dnia 13.06.1995 r.)

sędzia Paweł Siwek

ZARZĄDZENIE

1. odnotować;

2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi organu rentowego poprzez PI

3. kal. 14 dni;

4. udostępnić pełnomocnikowi ZUS akta emerytalno-rentowe zgodnie z wnioskiem