Ekwiwalent za węgiel po kolejarzu dla wdowy od lipca 2025, a nie od wniosku

Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., po rozpoznaniu wniosku T. G. (1) z dnia (...) roku, podjął wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za kolejowy deputat węglowy od dnia (...) roku tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

(decyzja w aktach ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T. G. (1) wskazując, iż skoro renta wdowia została przyznana od miesiąca lipca to również wszelkie dodatki winny być wypłacane od momentu przyznania renty tj. od (...) roku.

(odwołanie k: 3)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie wskazując, iż zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. W myśl natomiast art. 133 w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, albo za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa wyżej, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego. Wskazano również, iż decyzją z dnia (...) roku wnioskodawczyni przyznano rentę rodzinną po zmarłym mężu K. G. (1), które zostało zawieszone z uwagi na to, iż było świadczeniem mniej korzystnym niż pobierana emerytura. Jednocześnie decyzją z dnia(...) roku organ rentowy przyznał wnioskodawczyni od dnia (...) roku prawo do zbiegu świadczeń 100% emerytury i 15% renty rodzinnej. Przyznanie wnioskodawczyni prawa do ekwiwalentu za deputat węglowy nastąpiło natomiast zgodnie z art. 129 ustawy emerytalnej a więc od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

(odpowiedź na odwołanie k: 4-4 odwrót)

Pismem z dnia (...) roku wnioskodawczyni podtrzymała stanowisko w sprawie.

(pismo z 06.12.2025r k: 8-10)

Na rozprawie w dniu 02 lutego 2026 roku pełnomocnik ZUS podtrzymał stanowisko w sprawie.

(e-protokół z (...) min. 00.01.03 k: 18)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia (...) roku T. G. (1) wystąpiła o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym w dniu (...)roku mężu – K. G. (1).

(bezsporne, wniosek w aktach ZUS)

Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. przyznał T. G. (1) rentę rodzinna od dnia (...) roku tj. od dnia śmierci męża. Wypłata świadczenia została zawieszona z uwagi na zbieg z emeryturą wnioskodawczyni, która była świadczeniem korzystniejszym.

(bezsporne, decyzja z (...) w aktach ZUS)

K. G. (1) pobierał ekwiwalent pieniężny za kolejowy deputat węglowy od dnia (...) roku na podstawie decyzji o przeliczeniu emerytury z dnia (...)roku.

(bezsporne, decyzja z (...) k: 137 akt emerytalnych K. G.)

Decyzją z dnia (...) roku organ rentowy, po rozpoznaniu wniosku T. G. z dnia (...), ustalił wysokość świadczeń wypłacanych w zbiegu od (...)roku na 100% emerytury i 15% renty rodzinnej.

(bezsporne, decyzja z (...) w aktach ZUS)

Wnioskiem z dnia (...) roku T. G. (1) wystąpiła o przyznanie deputatu węglowego po zmarłym mężu wskazując, iż pracował na kolei i pobierał przedmiotowe świadczenie.

(bezsporne, wniosek w aktach ZUS)

Po rozpoznaniu powyższego wniosku organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

(bezsporne)

Decyzją z dnia (...) roku ZUS z urzędu ustalił wysokość świadczeń wypłacanych w zbiegu od (...) roku uwzględniając przyznany ekwiwalent pieniężny za kolejowy deputat węglowy.

(bezsporne, decyzja z (...) w aktach ZUS)

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów z akt organu rentowego i był między stronami bezsporny. Spór w niniejszej sprawie miał bowiem wyłącznie charakter prawny na tle niekwestionowanych przez strony okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia odwołania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Spór w niniejszej sprawie dotyczył daty przyznania wnioskodawczyni ekwiwalentu pieniężnego za kolejowy deputat węglowy, który bezspornie przysługiwał jej zmarłemu mężowi K. G. (1).

Organ rentowy stał na stanowisku, iż w sprawie znajdą zastosowanie normy art. 129 ust. 1 oraz art. 133 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS (tekst jednolity Dz. U. poz. 1749 z 2025).

Zgodnie z art. 129 ust. 1 świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2.

Ust. 2 cytowanego przepisu wskazuje zaś, iż w razie zgłoszenia wniosku o rentę rodzinną w miesiącu przypadającym bezpośrednio po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć ubezpieczonego, emeryta lub rencisty, rentę rodzinną wypłaca się od dnia śmierci, nie wcześniej jednak niż od dnia spełnienia warunków do renty przez uprawnionych członków rodziny.

W myśl art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:

1. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3;

2. za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji koniecznym jest zatem dokonanie oceny charakteru świadczenia w postaci ekwiwalentu pieniężnego za kolejowy deputat węglowy, jak również podstaw do stosowania wobec niego powyżej przywołanych przepisów.

W myśl art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego (...) (tekst jedn. Dz. U z 2024 r., poz. 561, dalej ustawa o komercjalizacji) byłemu pracownikowi kolejowemu pobierającemu emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, przyznaną na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin lub przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. poz. 144, ze zm.) albo przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 i 1504), a także

członkom rodziny tego pracownika pobierającym po nim rentę rodzinną przyznaną na podstawie wymienionych przepisów, przysługuje prawo do deputatu węglowego w ilości 1800 kg węgla kamiennego rocznie, w formie ekwiwalentu pieniężnego.

W świetle przywołanych regulacji prawo do deputatu węglowego przysługuje pracownikom pracującym na kolei. Przysługuje ono również byłym pracownikom kolejowym, którzy na podstawie tego zatrudnienia nabyli emeryturę lub rentę.

Prawo do ekwiwalentu za deputat węglowy jest uprawnieniem o charakterze wyjątkowym o ustawowej podstawie, świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dotacji celowej z budżetu państwa. Początkowo było to prawo pracownika kolejowego do bezpłatnego przydziału węgla, co skutkowało zrównoważeniem jego utraty kwotą pieniężną (parytet towaru i pieniądza). Przydzielanie węgla pracownikom i rencistom lub emerytom (...) stanowiło przywilej, mający łagodzić trudności w nabywaniu węgla na wolnym rynku, należny oprócz i niezależnie od wynagrodzenia za pracę oraz od emerytury i renty. Stanowiło także swego rodzaju tradycję wywodzącą się z tego, że węgiel składowany był na terenach kolejowych. Z tych przyczyn deputat węglowy ustanowiony został jako bezpłatny przydział węgla, co realizowało cel wyposażenia pracowników w dobro reglamentowane także po ich przejściu na emeryturę lub rentę, spełniane w pieniądzu tylko wówczas, gdy przydział węgla był zbędny (por. uchwałę Sądu Najwyższego w składzie

7 sędziów z dnia 6 lipca 2000 r., III ZP 9/00, OSNAP 2000 nr 24, poz. 902).

Zgodnie z art. 74 ust. 7 wskazanej ustawy w przypadku przyznania renty rodzinnej po emerycie lub renciście ekwiwalent pieniężny z tytułu tej renty przysługuje dopiero po upływie okresu, za który został wypłacony emerytowi lub renciście.

W myśl natomiast art. 74 ust 10 ustawy o komercjalizacji

emeryci i renciści nabywają prawo do ekwiwalentu pieniężnego z dniem przyznania emerytury lub renty.

Z zestawienia wskazanych przepisów wynika zatem jednoznacznie, iż prawo do ekwiwalentu przysługuje już od dnia przyznania emerytury i renty, o ile w dacie przyznania prawa do tych świadczeń istniały przesłanki do jego pobierania. Jak słusznie podnosi się przy tym w orzecznictwie sądowym deputaty i ekwiwalenty nie są świadczeniami z ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, gdyż nie są one wymienione w art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok SA w Łodzi z dnia 16.10.2014r III AUa 2613/13 czy wyrok SA w Gdańsku z dnia 07.03.2018r III AUa 1256/17). Sąd Okręgowy podziela powyższy pogląd i przyjmuje za własny.

Zgodzić należy się również z tymi poglądami orzecznictwa, które wskazują, iż ustawa o komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego (...) nie zawiera przepisu analogicznego do art. 129 i 133 ustawy emerytalnej, jak również nie zawiera też odesłania do tych przepisów, uprawniającego do ograniczenia wypłaty deputatu do 3 lat wstecz. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany przez ZUS z dotacji celowej z budżetu państwa (art. 74 ust. 5 ustawy o komercjalizacji), jest zatem świadczeniem przyznawanym z budżetu państwa. Brak jakiegokolwiek odesłania do norm art. 129 i 133 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w przepisach rozdziału 11 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego (...), normujących prawo do deputatu i jego wypłaty, wskazuje jednoznacznie na brak woli ustawodawcy do stosowania w sprawach o deputat węglowy przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji więc potwierdzenia przez organ rentowy prawa ubezpieczonego do tego rodzaju emerytury lub renty, winien jest on z urzędu, bez jakiegokolwiek dodatkowego wniosku, potwierdzić uprawnienie emeryta lub rencisty do omawianego ekwiwalentu węglowego.

Powołany przepis art. 74 ust. 10 ustawy z dnia 8 września 2000 r. nie uzależnia zatem prawa do deputatu węglowego od złożenia odrębnego wniosku o to świadczenie. To świadczenie jest należne dla ww. kręgu ubezpieczonych już od dnia nabycia przez nich prawa do ww. świadczeń. W sytuacji zatem potwierdzenia przez organ rentowy prawa ubezpieczonego do tego rodzaju emerytury lub renty winien jest on z urzędu bez jakiegokolwiek dodatkowego wniosku potwierdzić uprawnienie emeryta lub rencisty do omawianego ekwiwalentu węglowego. Wypłata następuje z mocy prawa i bez wniosku uprawnionego (tak też SA w Lublinie w wyroku z dnia 30.03.2022r III AUa 925/21 i SO w Łodzi w wyroku z dnia (...) VIII U(...)). Sąd Okręgowy podziela również w całości powyższe poglądy.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd ocenił, iż bezsporną okolicznością, znaną również z urzędu organowi rentowemu, był fakt pobierania przez K. G. (1) ekwiwalentu pieniężnego za kolejowy deputat węglowy. Już zatem decyzją z dnia (...) roku o przyznaniu wnioskodawczyni renty rodzinnej po zmarłym mężu organ rentowy winien z urzędu przyznać T. G. (1) prawo do tego świadczenia zgodnie z cytowanym już art. 74 ust. 10 ustawy z dnia 08.09.2000r, niezależnie od kwestii ewentualnego zawieszenia wypłaty renty rodzinnej.

Do spornego świadczenia nie będą miały przy tym w ogóle zastosowania normy stanowiące podstawę stanowiska organu tj. art. 129 ust. 1 i art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej, co czyni nieuzasadnioną zaskarżoną decyzję określającą początek wypłaty tego świadczenia na miesiąc złożenia wniosku w oparciu o powołane przepisy.

Tym samym wnioskodawczyni była uprawniona do spornego ekwiwalentu już od daty przyznania renty rodzinnej a więc od dnia śmierci męża. Z uwagi jednak na zakreślenie żądania zmiany zaskarżone decyzji na lipiec 2025 roku, utożsamiany z datą podjęcia wypłaty świadczeń w zbiegu, Sąd Okręgowy zmieniając zaskarżoną decyzję w myśl art. 477

(

14)§2 kpc będąc związany żądaniem określił datę podjęcia wypłaty tego świadczenia na (...) roku.

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji wyroku.

SSO Paweł Wojas